مهابهاراتا · أدهيايا 12.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.55.1
प्रणिपत्य हृषीकेशमभिवाद्य पितामहम् ।
अनुमान्य गुरून्सर्वान्पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १२.५५.१ ॥
بعد أن سجد لهريشيكيشا وحيّى الجد، واستأذن جميع الكبار، سأل يوديشثيرا.
12.55.2
राज्ञां वै परमो धर्म इति धर्मविदो विदुः ।
महान्तमेतं भारं च मन्ये तद्ब्रूहि पार्थिव ॥ १२.५५.२ ॥
«أعظم واجبات الملوك هو هذا»، هكذا يعلم العارفون بالدهارما. أرى أن هذا العبء عظيم جدًا؛ فأخبرني به أيها السيد الأرضي.
12.55.3
राजधर्मान्विशेषेण कथयस्य पितामह ।
सर्वस्य जीवलोकस्य राजधर्मः परायणम् ॥ १२.५५.३ ॥
أيها الجد، بيّن على وجه الخصوص واجبات الملوك، فإن واجب الملك هو ملجأ العالم الحي كله.
12.55.4
त्रिवर्गो हि समासक्तो राजधर्मेषु कौरव ।
मोक्षधर्मश्च विस्पष्टः सकलोऽत्र समाहितः ॥ १२.५५.४ ॥
أيها الكوروي، إن الغايات الثلاث (الدهارما والثروة واللذة) مرتبطة ارتباطًا وثيقًا بواجبات الملوك، وقد بُيّنت بوضوح دهارما التحرر أيضًا؛ وهنا جُمع الكل.
12.55.5
यथा हि रश्मयोऽश्वस्य द्विरदस्याङ्कुशो यथा ।
नरेन्द्रधर्मो लोकस्य तथा प्रग्रहणं स्मृतम् ॥ १२.५५.५ ॥
كما أن للحصان اللجام وللفيل المِهماز، كذلك يُذكر واجب الملك لزامًا يقود العالم.
12.55.6
अत्र वै संप्रमूढे तु धर्मे राजर्षिसेविते ।
लोकस्य संस्था न भवेत्सर्वं च व्याकुलीभवेत् ॥ १२.५५.६ ॥
إذا وقع اضطراب عميق في هذه الدهارما التي اتبعها الحكماء الملوك، فلن يستقر نظام العالم، وسيختل كل شيء.
12.55.7
उदयन्हि यथा सूर्यो नाशयत्यशुभं तमः ।
राजधर्मस्तथा लोक्यामाक्षिपत्यशुभां गतिम् ॥ १२.५५.७ ॥
كما تُبدّد الشمسُ الطالعةُ الظلامَ المشؤوم، كذلك يُبعد واجبُ الملوك في العالم المسلكَ المشؤوم.
12.55.8
तदग्रे राजधर्मान्हि मदर्थे त्वं पितामह ।
प्रब्रूहि भरतश्रेष्ठ त्वं हि धर्मभूतां वरः ॥ १२.५५.८ ॥
فلذلك، بيّن لي أولًا واجبات الملوك من أجلي، أيها الجد. يا خير البهاراتا، أنت حقًا أسمى من يجسّدون الدهرما.
12.55.9
आगमश्च परस्त्वत्तः सर्वेषां नः परन्तप ।
भवन्तं हि परं बुद्धौ वासुदेवोऽभिमन्यते ॥ १२.५५.९ ॥
يا مُحرِق الأعداء، إن أعلى تعليم لنا جميعًا يأتي منك. وحتى فاسوديفا يعدّك الأسمى في الحكمة.
12.55.10
नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे ।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १२.५५.१० ॥
المجد للدهرما العظيم، والمجد لكريشنا الخالق. بعد أن أحني رأسي للبراهمة، سأبيّن الواجبات الأبدية.
12.55.11
शृणु कार्त्स्न्येन मत्तस्त्वं राजधर्मान्युधिष्ठिर ।
निरुच्यमानान्नियतो यच्चान्यदपि वाञ्छसि ॥ १२.५५.११ ॥
يا يودهيشثيرا، اسمع مني كاملةً واجبات الملوك. وأصغِ بانضباط إلى ما يُشرح، وكذلك إلى كل ما تريد غيره.
12.55.12
आदावेव कुरुश्रेष्ठ राज्ञा रञ्जनमिच्छता ।
देवतानां द्विजानां च वर्तितव्यं यथाविधि ॥ १२.५५.१२ ॥
يا خير الكورو، إن الملك الذي يريد إرضاء رعيته ينبغي أن يسلك أولًا وفق الأصول مع الآلهة والمولودين مرتين.
12.55.13
दैवतान्यर्चयित्वा हि ब्राह्मणांश्च कुरूद्वह ।
आनृण्यं याति धर्मस्य लोकेन च समर्च्यते ॥ १२.५५.१३ ॥
أيها الأمير الكوروي، من يكرم الآلهة والبراهمة يتحرر من دين الدارما، ويكرمه العالم.
12.55.14
उत्थानेन सदा पुत्र प्रयतेथा युधिष्ठिर ।
न ह्युत्थानमृते दैवं राज्ञामर्थं प्रसाधयेत् ॥ १२.५५.१४ ॥
يا بني يودهيشثيرا، اجتهد دائماً بالسعي، فالقدر وحده بلا سعي لا يحقق مقاصد الملوك.
12.55.15
साधारणं द्वयं ह्येतद्दैवमुत्थानमेव च ।
पौरुषं हि परं मन्ये दैवं निश्चित्य मुह्यते ॥ १२.५५.१५ ॥
هذان الأمران، القدر والسعي، مشتركان بين الجميع؛ ومع ذلك أرى أن الجهد البشري هو الأسمى، فمن يثبت على القدر وحده يضل.
12.55.16
विपन्ने च समारम्भे सन्तापं मा स्म वै कृथाः ।
घटेतैवं सदाऽऽत्मानं राज्ञामेष परो नयः ॥ १२.५५.१६ ॥
إذا فشل مسعى فلا تحزن؛ وهكذا ابقِ نفسك دائماً في السعي. هذه هي السياسة العليا للملوك.
12.55.17
न हि सत्यादृते किंचिद्राज्ञां वै सिद्धिकारकम् ।
सत्ये हि राजा निरतः प्रेत्य चेह च नन्दति ॥ १२.५५.१७ ॥
لا شيء يحقق النجاح للملوك بغير الصدق؛ والملك المنصرف إلى الصدق يفرح في هذه الدنيا وفي الآخرة.
12.55.18
ऋषीणामपि राजेन्द्र सत्यमेव परं धनम् ।
तथा राज्ञां परं सत्यान्नान्यद्विश्वासकारणम् ॥ १२.५५.१८ ॥
يا سيد الملوك، حتى للحكماء الصدق هو الثروة العليا؛ وكذلك للملوك لا سبب للثقة أعظم من الصدق.
12.55.19
गुणवाञ्शीलवान्दान्तो मृदुदण्डो जितेन्द्रियः ।
सुदर्शः स्थूललक्ष्यश्च न भ्रश्येत सदा श्रियः ॥ १२.५५.१९ ॥
الملك الفاضل ذو الخلق الحسن، المتحكم في نفسه، اللين في العقوبة، الغالب لحواسه، السهل المنال، الواسع الغاية، لا يسقط أبدًا من الازدهار.
12.55.20
आर्जवं सर्वकार्येषु श्रयेथाः कुरुनन्दन ।
पुनर्नयविचारेण त्रयीसंवरणेन च।
आर्जवेन समायुक्ता मोदन्ते ऋषयो दिवि ॥ १२.५५.२० ॥
يا فرحة الكورو، في كل الأمور المجئ إلى الاستقامة؛ وأيضًا بالنظر المتأني في السياسة وبضبط النفس بالويدات الثلاث. الحكماء المتصفون بالاستقامة يفرحون في السماء.
12.55.21
मृदुर्हि राजा सततं लङ्घ्यो भवति सर्वशः ।
तीक्ष्णाच्चोद्विजते लोकस्तस्मादुभयमाचरेत् ॥ १२.५५.२१ ॥
فإن الملك اللين يُتعدّى عليه دائمًا وبكل وجه، والناس يضطربون من الشديد؛ فلذلك ينبغي أن يأخذ بالأمرين.
12.55.22
अदण्ड्याश्चैव ते पुत्र विप्राः स्युर्ददतां वर ।
भूतमेतत्परं लोके ब्राह्मणा नाम पाण्डव ॥ १२.५५.२२ ॥
يا بني، يا أفضل المعطين، ينبغي أن يكون البراهمة معفيين من العقوبة؛ يا باندافا، إن هذا مقرر في العالم على أنه الأسمى في شأن البراهمة.
12.55.23
मनुना चात्र राजेन्द्र गीतौ श्लोकौ महात्मना ।
धर्मेषु स्वेषु कौरव्य हृदि तौ कर्तुमर्हसि ॥ १२.५५.२३ ॥
يا سيد الملوك، لقد أنشد هنا مانو العظيم بيتين؛ يا سليل الكورو، يليق بك أن تحفظهما في قلبك ضمن واجباتك.
12.55.24
अभ्द्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥ १२.५५.२४ ॥
نشأت النار من الماء، والقوة المحاربة من البراهمن، والحديد من الحجر؛ وقوتها الشاملة تخمد في منابعها.
12.55.25
अयो हन्ति यदाऽश्मानमग्निरापो निहन्ति च ।
ब्रह्म च क्षत्रियो द्वेष्टि तदा सीदन्ति ते त्रयः ॥ १२.५५.२५ ॥
عندما يضرب الحديد الحجر، ويهلكه النار والماء، ويكره الكشتريّ البراهمي، فإن هذه الثلاثة تهلك.
12.55.26
एवं कृत्वा महाराज नमस्या एव ते द्विजाः ।
भौमं ब्रह्म द्विजश्रेष्ठा धारयन्ति शमान्विताः ॥ १२.५५.२६ ॥
هكذا، أيها الملك العظيم، هم جديرون بالتوقير. وأفضل المولودين مرتين، المتحلون بالسكينة، يحملون البراهما الأرضي.
12.55.27
एवं चैव नरव्याघ्र लोकयात्राविघातकाः ।
निग्राह्या एव बाहुभ्यां ब्राह्मणास्ते नरेश्वर ॥ १२.५५.२७ ॥
وكذلك، أيها النمر بين البشر، فإن البراهمة الذين يعرقلون سير العالم ينبغي كبحهم، يا سيد البشر، بقوة الذراعين وحدها.
12.55.28
श्लोकौ चोशनसा गीतौ पुरा तात महर्षिणा ।
तौ निवोध महाराज त्वमेकाग्रमना नृप ॥ १२.५५.२८ ॥
يا بني، لقد أنشد الحكيم العظيم أوشنس بيتين من الشعر في سالف الزمان. فاسمعهما يا ملك، بقلب مجتمع.
12.55.29
उद्यम्य शस्त्रमायान्तमपि वेदान्तगं रणे ।
निगृह्णीयात्स्वधर्मेण धर्मापेक्षी नराधिपः ॥ १२.५५.२९ ॥
حتى من يأتي إلى المعركة رافعاً سلاحه، وإن كان عالماً بالفيدانتا، ينبغي للملك الباحث عن الدارما أن يكبحه بواجبه الخاص.
12.55.30
विनश्यमानं धर्मं हि योऽभिरक्षेत्स धर्मवित् ।
न तेन धर्महा स स्यान्मन्युस्तन्मन्युमृच्छति ॥ १२.५५.३० ॥
من يحمي الدارما وهي تهلك، فهو العارف بالدارما حقاً. ولا يصبح بذلك قاتلاً للدارما؛ فالغضب يلقى ذلك الغضب بعينه.
12.55.31
एवं चैव नरश्रेष्ठ रक्ष्या एव द्विजातयः ।
सापराधानपि हि तान्विषयान्ते समुत्सृजेत् ॥ १२.५५.३१ ॥
وهكذا، يا خير الرجال، يجب حماية المولودين مرتين؛ حتى المذنبين ينبغي أن يُنفَوا إلى حدود المملكة.
12.55.32
अभिशस्तमपि ह्येषां पीडयेन्न विशांपते ।
ब्रह्मघ्ने गुरुतल्पे च भ्रूणहत्ये तथैव च ॥ १२.५५.३२ ॥
حتى لو اتُّهموا، يا سيد الشعوب، فلا ينبغي أن يُؤذَوا. والحكم نفسه في قاتل البراهمي، ومدنِّس فراش المعلم، وقاتل الجنين.
12.55.33
राजद्विष्टे च विप्रस्य विषयान्ते विवासनम् ।
विधीयते न शारीरं भयमेषां कदाचन ॥ १२.५५.३३ ॥
للبراهمي الذي يبغضه الملك يُقرَّر النفي إلى ما وراء حدود المملكة؛ ولا ينبغي أبداً أن يُعاقَب جسدياً.
12.55.34
दयिताश्च नरास्ते स्युर्भक्तिमन्तो द्विजेषु ये ।
न शोकः परमा तुष्टी राज्ञां भवति संचयात् ॥ १२.५५.३४ ॥
يصبح الرجال المخلصون للمولودين مرتين محبوبين لدى الملوك. ومن الادّخار لا يحزن الملوك، بل ينالون الرضا الأعظم.
12.55.35
दुर्गेषु च महाराज षट्सु ये शास्त्रनिश्चिताः ।
सर्वदुर्गेषु मन्यन्ते नरदुर्गं सुदुर्गमम् ॥ १२.५५.३५ ॥
من بين الحصون الستة التي حددتها الكتب، أيها الملك العظيم، يُعتبر حصن الرجال أمنعها على الإطلاق.
12.55.36
तस्मान्नित्यं दया कार्या चातुर्वर्ण्ये विपश्चिता ।
धर्मात्मा सत्यवाक्चैव राजा रञ्जयति प्रजाः ॥ १२.५५.३६ ॥
لذلك ينبغي للحكيم أن يُظهر الرحمة دائماً لطبقات الطوائف الأربع. فالملك الصالح الصادق القول هو الذي يُرضي رعيته.
12.55.37
न च क्षान्तेन ते नित्यं भाव्यं पुरुषसत्तम ।
अधर्मो हि मृद् राजा क्षमावानिव कुञ्जरः ॥ १२.५५.३७ ॥
يا أفضل الرجال، لا ينبغي أن تكون صبورًا دائمًا؛ فالملك الصبور كالفيل يغرق في الأدharma.
12.55.38
वार्हस्पत्ये च शास्त्रे च श्लोकोऽयं नियतः प्रभो ।
अस्मिन्नर्थे निगदितस्तन्मे निगदतः शृणु ॥ १२.५५.३८ ॥
أيها السيد، إن هذا البيت ثابت في كتاب بارهاسباتيا بشأن هذه المسألة؛ فاستمع إليّ وأنا أتلوه.
12.55.39
क्षममाणं नृपं नित्यं नीचः परिभवेञ्जनः ।
हस्तियन्ता गजस्येव शिर एवारुरुक्षति ॥ १२.५५.३९ ॥
الرجل الدنيء يحتقر دائمًا الملك الصبور، كما يحاول سائس الفيل أن يصعد إلى رأس الفيل.
12.55.40
तस्मान्नैव मृदुर्नित्यं तीक्ष्णो वाऽपि भवेन्नृपः ।
वसन्तेऽर्क इव श्रीमान्न शीतो न च घर्मदः ॥ १२.५५.४० ॥
ولذلك لا ينبغي للملك أن يكون لينًا دائمًا ولا شديدًا دائمًا؛ بل يكون مجيدًا كشمس الربيع، لا باردًا ولا محرقًا.
12.55.41
प्रत्यक्षेणानुमानेन तथौपम्यागमैरपि ।
परीक्ष्यास्ते महाराज स्वे परे चैव नित्यशः ॥ १२.५५.४१ ॥
أيها الملك العظيم، يجب دائمًا اختبار أهلك والغرباء بالإدراك المباشر والاستدلال والتشبيه وسلطة الكتب المقدسة.
12.55.42
व्यसनानि च सर्वाणि त्यजेथा भूरिदक्षिण ।
नचैतानि प्रयुञ्जीथाः सङ्गं तु परिवर्जय ॥ १२.५५.४२ ॥
يا من تكثر العطايا، اترك جميع الرذائل؛ لا تمارسها، واجتنب التعلق قبل كل شيء.
12.55.43
व्यसनी यस्तु लोकेऽस्मिन्परिभूतो भवत्युत ।
उद्वेजयति लोकं च योऽतिद्वेषी महीपतिः ॥ १२.५५.४३ ॥
الملك الذي ينغمس في الرذائل في هذا العالم يصبح حقًا محتقرًا؛ والملك المفرط في البغض يُرعب الناس.
12.55.44
भवितव्यं सदा राज्ञा गर्भिणीसहधर्मिणा ।
कारणं च महाराज शृणु येनेदमुच्यते ॥ १२.५५.४४ ॥
يجب أن يكون الملك دائمًا كالمرأة الحامل التي تشارك في واجبها. اسمع أيها الملك العظيم السبب الذي لأجله يُقال هذا.
12.55.45
यथा हि गर्भिणी हित्वा स्वं प्रियं मनसोऽनुगम् ।
गर्भस्य हितमाधत्ते तथा राज्ञाऽप्यसंशयम् ॥ १२.५५.४५ ॥
كما أن المرأة الحامل، تاركةً ما تهواه نفسها، تهتم بخير الجنين، كذلك يجب على الملك دون شك.
12.55.46
वर्तितव्यं कुरुश्रेष्ठ सदा धर्मानुवर्तिना ।
स्वं प्रियं तु परित्यज्य यद्यल्लोकहितं भवेत् ॥ १२.५५.४६ ॥
يا خير الكورو، على من يتبع الدارما أن يسلك دائمًا، تاركًا لذته الخاصة، فاعلًا ما يكون لخير الناس.
12.55.47
न सन्त्याज्यं च ते धैर्यं कदाचिदपि पाण्डव ।
धीरस्य स्पष्टदण्डस्य न ह्याज्ञा प्रतिहन्यते ॥ १२.५५.४७ ॥
يا ابن بانду، لا ينبغي أبدًا أن تتخلى عن ثباتك. فأمر الرجل الثابت الذي عقوبته واضحة لا يُعاق أبدًا.
12.55.48
परिहासश्च भृत्यैस्ते नात्यर्थं वदतां वर ।
कर्तव्यो राजशार्दूल दोषमत्र हि मे शृणु ॥ १२.५५.४८ ॥
يا خير المتكلمين، يا نمر الملوك، لا ينبغي لك أن تمزح مع خدمك بإفراط. اسمع عيبي في هذا الأمر.
12.55.49
अवमन्यन्ति भर्तारं सहर्षमुपजीविनः ।
स्वे स्थाने न च तिष्ठन्ति लङ्घ्यन्ति च तद्वचः ॥ १२.५५.४९ ॥
يحتقر الخدم سيدهم بسرور، ولا يلزمون مكانهم، ويتجاوزون قوله.
12.55.50
प्रेष्यमाणा विकल्पन्ते गुह्यं चाप्यनुयुञ्जते ।
अयाच्यं चैव याचन्ते भोज्यान्याहारयन्ति च ॥ १२.५५.५० ॥
إذا أُرسلوا ترددوا؛ بل يتطفلون على الأسرار؛ يسألون ما لا ينبغي أن يُسأل، ويطلبون إحضار الطعام.
12.55.51
क्रुथ्यन्ति परिदीप्तन्ति भूमिपायाधितिष्ठते ।
उत्कोचैर्वञ्चनाभिश्च कार्याणि घ्नन्ति चास्य ते ॥ १२.५५.५१ ॥
يغضبون ويشتعلون، ويقفون في وجه سيد الأرض؛ بالرشاوى والخداع يفسدون شؤونه.
12.55.52
जर्झरं चास्य विषयं कुर्वन्ति प्रतिरूपकैः ।
स्त्रीरक्षिभिश्च सज्जन्ते तुल्यवेषा भवन्ति च ॥ १२.५५.५२ ॥
يُنهكون مملكته بالمزيفات؛ يختلطون بحراس الحرم ويتشبهون بهم في اللباس.
12.55.53
वान्तं निष्ठीवनं चैव कुर्वते चास्य सन्निधौ ।
निर्लज्जा राजशार्दूल व्याहरन्ति च तद्वचः ॥ १२.५५.५३ ॥
في حضرته يتقيؤون ويبصقون؛ وبلا حياء، أيها النمر بين الملوك، يتكلمون ضد قوله نفسه.
12.55.54
हयं वा दन्तिनं वाऽपि रथं वा नृपसंमतम् ।
अधिरोहन्त्यवज्ञाय सहर्षाः पार्थिवे मृदौ ॥ १२.५५.५४ ॥
يحتقرون الفرس أو الفيل أو المركبة التي أقرها الملك، ويصعدونها بفرح بينما الملك لين.
12.55.55
इदं ते दुष्करं राजन्निदं ते दुर्विचेष्टितम् ।
इत्येवं सुहृदो नाम ब्रुवते परिपद्गताः ॥ १२.५५.५५ ॥
أيها الملك، هذا صعب عليك، وهذا سوء سلوكك، هكذا يقول من في المجلس ممن يُسمَّون أصدقاء.
12.55.56
क्रुद्धे चास्मिन्हसन्त्येव न च हृष्यन्ति पूजिताः ।
सङ्घर्षशीलाश्च तदा भवन्त्यन्योन्यकारणात् ॥ १२.५५.५६ ॥
وحين يغضب يضحكون عليه؛ وإن أُكرموا لا يفرحون، فيصيرون عندئذٍ مولعين بالخصام بسبب بعضهم البعض.
12.55.57
विस्रंसयन्ति मन्त्रं च विवृण्वन्ति च दुष्कृतम् ।
लीलया चैव कुर्वन्ति सावज्ञास्तस्य शासनम् ॥ १२.५५.५७ ॥
يفشون مشورته ويكشفون سوء فعله، ويؤدون أمره باحتقار كأنه لعب.
12.55.58
अलङ्काराणि भोज्यं च तथा स्नानानुलेपने ।
हेलयाना नरव्याघ्र स्वस्थास्तस्योपभुञ्जये ॥ १२.५५.५८ ॥
أيها النمر بين الرجال، يستخفون بالحلي والطعام والاغتسال والتطيب، ويتمتعون في طمأنينة بعينِ لذائذه.
12.55.59
निन्दन्ते स्वानधीकारान्सन्त्यजन्ते च भारत ।
न वृत्त्या परितृष्यन्ति राजदेयं हरन्ति च ॥ १२.५५.५९ ॥
يا بهاراتا، يذمّون مناصبهم ويتركونها، ولا يرضون بأرزاقهم، بل ينتزعون حتى ما هو مستحق للملك.
12.55.60
क्रीडितुं तेन चेच्छन्ति ससूत्रेणेव पक्षिणा ।
अस्मत्प्रणेयो राजेति लोकांश्चैव वदन्त्युत ॥ १२.५५.६० ॥
إن أرادوا اللعب معه فكأنهم يلعبون بطائر مربوط بخيط؛ ويقولون للناس أيضاً: «الملك يقوده شأننا».
12.55.61
एते चैवापरे चैव दोषाः प्रादुर्भवन्त्युत ।
नृपतौ मार्दवोपेते हर्षुले च युधिष्ठिर ॥ १२.५५.६१ ॥
يا يودهيشثيرا، إنه في الملك المتصف باللين والمائل إلى السرور تنشأ هذه العيوب وغيرها حقًا.