మహాభారతం · అధ్యాయం 12.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.55.1
प्रणिपत्य हृषीकेशमभिवाद्य पितामहम् ।
अनुमान्य गुरून्सर्वान्पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १२.५५.१ ॥
హృషీకేశునకు నమస్కరించి, పితామహునికి అభివాదనము చేసి, పెద్దలందరి అనుమతి కోరి యుధిష్ఠిరుడు అడిగెను.
12.55.2
राज्ञां वै परमो धर्म इति धर्मविदो विदुः ।
महान्तमेतं भारं च मन्ये तद्ब्रूहि पार्थिव ॥ १२.५५.२ ॥
రాజుల పరమ ధర్మం ఇదే అని ధర్మజ్ఞులు తెలుసుకుంటారు. ఈ భారం చాలా గొప్పదని నేను భావిస్తున్నాను; ఓ పార్థివా, దాన్ని నాకు చెప్పు.
12.55.3
राजधर्मान्विशेषेण कथयस्य पितामह ।
सर्वस्य जीवलोकस्य राजधर्मः परायणम् ॥ १२.५५.३ ॥
ఓ పితామహా, ప్రత్యేకంగా రాజధర్మాలను వివరించు. జీవలోకమంతటికీ రాజధర్మమే ఆశ్రయం.
12.55.4
त्रिवर्गो हि समासक्तो राजधर्मेषु कौरव ।
मोक्षधर्मश्च विस्पष्टः सकलोऽत्र समाहितः ॥ १२.५५.४ ॥
ఓ కౌరవా, రాజధర్మాలలో త్రివర్గము (ధర్మం, అర్థం, కామం) చక్కగా కలిసి ఉంది; మోక్షధర్మమూ స్పష్టంగా చెప్పబడింది. ఇక్కడ సమస్తం సమకూర్చబడింది.
12.55.5
यथा हि रश्मयोऽश्वस्य द्विरदस्याङ्कुशो यथा ।
नरेन्द्रधर्मो लोकस्य तथा प्रग्रहणं स्मृतम् ॥ १२.५५.५ ॥
గుర్రానికి కళ్లెము, ఏనుగుకు అంకుశము ఎలాగో, లోకానికి నరేంద్రధర్మం నియంత్రణగా స్మృతమైంది.
12.55.6
अत्र वै संप्रमूढे तु धर्मे राजर्षिसेविते ।
लोकस्य संस्था न भवेत्सर्वं च व्याकुलीभवेत् ॥ १२.५५.६ ॥
రాజర్షులు ఆచరించిన ఈ ధర్మంలో గొప్ప భ్రాంతి కలిగితే, లోకానికి స్థితి ఉండదు; అంతా గందరగోళమవుతుంది.
12.55.7
उदयन्हि यथा सूर्यो नाशयत्यशुभं तमः ।
राजधर्मस्तथा लोक्यामाक्षिपत्यशुभां गतिम् ॥ १२.५५.७ ॥
ఉదయించే సూర్యుడు అశుభమైన చీకటిని నాశనం చేసినట్లే, రాజధర్మం లోకంలో అశుభ గతిని తొలగిస్తుంది.
12.55.8
तदग्रे राजधर्मान्हि मदर्थे त्वं पितामह ।
प्रब्रूहि भरतश्रेष्ठ त्वं हि धर्मभूतां वरः ॥ १२.५५.८ ॥
కాబట్టి ముందుగా నా కోసం రాజధర్మాలను వివరించండి, పితామహా. భరతశ్రేష్ఠా, మీరే ధర్మాత్ములలో శ్రేష్ఠులు.
12.55.9
आगमश्च परस्त्वत्तः सर्वेषां नः परन्तप ।
भवन्तं हि परं बुद्धौ वासुदेवोऽभिमन्यते ॥ १२.५५.९ ॥
శత్రుసంహారకా, మా అందరికీ ఉత్తమమైన జ్ఞానం మీ నుండే వస్తుంది. వాసుదేవుడు కూడా బుద్ధిలో మిమ్మల్నే అత్యున్నతునిగా భావిస్తాడు.
12.55.10
नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे ।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १२.५५.१० ॥
మహత్తరమైన ధర్మానికి నమస్కారం, సృష్టికర్త కృష్ణునికి నమస్కారం. బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి శాశ్వత ధర్మాలను చెబుతాను.
12.55.11
शृणु कार्त्स्न्येन मत्तस्त्वं राजधर्मान्युधिष्ठिर ।
निरुच्यमानान्नियतो यच्चान्यदपि वाञ्छसि ॥ १२.५५.११ ॥
యుధిష్ఠిరా, నా నుండి రాజధర్మాలను పూర్తిగా వినుము. చెప్పబడేది నియమంతో వినుము, నీవు కోరే ఇతర విషయాలనూ.
12.55.12
आदावेव कुरुश्रेष्ठ राज्ञा रञ्जनमिच्छता ।
देवतानां द्विजानां च वर्तितव्यं यथाविधि ॥ १२.५५.१२ ॥
కురుశ్రేష్ఠా, ప్రజలను సంతోషపెట్టాలని కోరే రాజు మొదట దేవతలు మరియు ద్విజుల పట్ల విధిప్రకారం ప్రవర్తించాలి.
12.55.13
दैवतान्यर्चयित्वा हि ब्राह्मणांश्च कुरूद्वह ।
आनृण्यं याति धर्मस्य लोकेन च समर्च्यते ॥ १२.५५.१३ ॥
దేవతలను, బ్రాహ్మణులను పూజించి, కురుశ్రేష్ఠుడా, ధర్మ ఋణం నుండి విముక్తుడవుతాడు; లోకంలో కూడా గౌరవించబడతాడు.
12.55.14
उत्थानेन सदा पुत्र प्रयतेथा युधिष्ठिर ।
न ह्युत्थानमृते दैवं राज्ञामर्थं प्रसाधयेत् ॥ १२.५५.१४ ॥
కుమారా యుధిష్ఠిరా, ఎల్లప్పుడూ ప్రయత్నంతో శ్రమించు; ప్రయత్నం లేకుండా కేవలం దైవం రాజుల కార్యాన్ని సాధించలేదు.
12.55.15
साधारणं द्वयं ह्येतद्दैवमुत्थानमेव च ।
पौरुषं हि परं मन्ये दैवं निश्चित्य मुह्यते ॥ १२.५५.१५ ॥
దైవం, ప్రయత్నం అనే ఈ రెండూ అందరికీ సమానం. నేను పౌరుషాన్నే శ్రేష్ఠంగా భావిస్తాను; దైవమే నిశ్చయమని తలచేవాడు మోహంలో పడతాడు.
12.55.16
विपन्ने च समारम्भे सन्तापं मा स्म वै कृथाः ।
घटेतैवं सदाऽऽत्मानं राज्ञामेष परो नयः ॥ १२.५५.१६ ॥
ప్రయత్నం విఫలమైతే దుఃఖించకు. ఇలాగే ఎల్లప్పుడూ నిన్ను ప్రయత్నంలో నిలుపు; ఇదే రాజుల శ్రేష్ఠమైన నీతి.
12.55.17
न हि सत्यादृते किंचिद्राज्ञां वै सिद्धिकारकम् ।
सत्ये हि राजा निरतः प्रेत्य चेह च नन्दति ॥ १२.५५.१७ ॥
సత్యం లేకుండా రాజులకు విజయాన్ని కలిగించేది ఏదీ లేదు. సత్యంలో నిమగ్నుడైన రాజు ఇహంలోనూ పరంలోనూ ఆనందిస్తాడు.
12.55.18
ऋषीणामपि राजेन्द्र सत्यमेव परं धनम् ।
तथा राज्ञां परं सत्यान्नान्यद्विश्वासकारणम् ॥ १२.५५.१८ ॥
రాజేంద్రా, ఋషులకు కూడా సత్యమే పరమ ధనం; అలాగే రాజులకు సత్యం కంటే నమ్మకానికి మరొక కారణం లేదు.
12.55.19
गुणवाञ्शीलवान्दान्तो मृदुदण्डो जितेन्द्रियः ।
सुदर्शः स्थूललक्ष्यश्च न भ्रश्येत सदा श्रियः ॥ १२.५५.१९ ॥
గుణవంతుడు, శీలవంతుడు, దాంతుడు, మృదు దండన చేసేవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, సులభంగా దర్శనమివ్వేవాడు, విశాల లక్ష్యం కలవాడు అయిన రాజు ఎప్పుడూ శ్రీ నుండి భ్రష్టుడు కాడు.
12.55.20
आर्जवं सर्वकार्येषु श्रयेथाः कुरुनन्दन ।
पुनर्नयविचारेण त्रयीसंवरणेन च।
आर्जवेन समायुक्ता मोदन्ते ऋषयो दिवि ॥ १२.५५.२० ॥
కురునందనా, అన్ని కార్యాలలో ఋజుత్వాన్ని ఆశ్రయించు. మళ్లీ, నీతి విచారంతో, త్రయీ సంయమంతో కూడ. ఋజుత్వంతో కూడిన ఋషులు స్వర్గంలో ఆనందిస్తారు.
12.55.21
मृदुर्हि राजा सततं लङ्घ्यो भवति सर्वशः ।
तीक्ष्णाच्चोद्विजते लोकस्तस्मादुभयमाचरेत् ॥ १२.५५.२१ ॥
మృదువైన రాజు ఎల్లప్పుడూ అన్ని విధాలుగా ఉల్లంఘించబడతాడు; కఠినుడి వల్ల లోకం కలత చెందుతుంది. అందువల్ల రెండింటినీ ఆచరించాలి.
12.55.22
अदण्ड्याश्चैव ते पुत्र विप्राः स्युर्ददतां वर ।
भूतमेतत्परं लोके ब्राह्मणा नाम पाण्डव ॥ १२.५५.२२ ॥
కుమారా, దాతలలో శ్రేష్ఠుడా, బ్రాహ్మణులు దండనకు అర్హులు కారు. పాండవా, లోకంలో ఇది పరమంగా స్థిరపడిన సత్యం: బ్రాహ్మణులే ఇలా ఉంటారు.
12.55.23
मनुना चात्र राजेन्द्र गीतौ श्लोकौ महात्मना ।
धर्मेषु स्वेषु कौरव्य हृदि तौ कर्तुमर्हसि ॥ १२.५५.२३ ॥
రాజేంద్రా, ఇక్కడ మహాత్ముడైన మనువు రెండు శ్లోకాలు పాడాడు. కౌరవ్యా, నీ స్వధర్మాలలో వాటిని హృదయంలో ఉంచుకోవడం నీకు తగినది.
12.55.24
अभ्द्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥ १२.५५.२४ ॥
నీటి నుండి అగ్ని, బ్రహ్మం నుండి క్షత్రం, రాయి నుండి ఇనుము ఉద్భవించాయి. వాటి సర్వత్ర వ్యాపించే తేజస్సు తమ తమ మూలాలలో శాంతిస్తుంది.
12.55.25
अयो हन्ति यदाऽश्मानमग्निरापो निहन्ति च ।
ब्रह्म च क्षत्रियो द्वेष्टि तदा सीदन्ति ते त्रयः ॥ १२.५५.२५ ॥
ఇనుము రాతిని కొట్టినప్పుడు, అగ్ని మరియు నీరు దానిని నాశనం చేసినప్పుడు, క్షత్రియుడు బ్రహ్మను ద్వేషించినప్పుడు, ఆ మూడూ నశిస్తాయి.
12.55.26
एवं कृत्वा महाराज नमस्या एव ते द्विजाः ।
भौमं ब्रह्म द्विजश्रेष्ठा धारयन्ति शमान्विताः ॥ १२.५५.२६ ॥
మహారాజా, ఇలా చేస్తేనే వారు నమస్కారయోగ్యులు. శాంతంతో కూడిన ద్విజశ్రేష్ఠులు భూమిపై ఉన్న బ్రహ్మాన్ని ధరిస్తారు.
12.55.27
एवं चैव नरव्याघ्र लोकयात्राविघातकाः ।
निग्राह्या एव बाहुभ्यां ब्राह्मणास्ते नरेश्वर ॥ १२.५५.२७ ॥
అలాగే, నరవ్యాఘ్రమా, లోక ప్రవర్తనకు అడ్డుపడే ఆ బ్రాహ్మణులను, నరేశ్వరా, బాహుబలంతోనే అణచాలి.
12.55.28
श्लोकौ चोशनसा गीतौ पुरा तात महर्षिणा ।
तौ निवोध महाराज त्वमेकाग्रमना नृप ॥ १२.५५.२८ ॥
ప్రియమైనవాడా, పూర్వం మహర్షి ఉశనసుడు రెండు శ్లోకాలను గానం చేశాడు. మహారాజా, ఏకాగ్రమనస్కుడవై వాటిని వినుము.
12.55.29
उद्यम्य शस्त्रमायान्तमपि वेदान्तगं रणे ।
निगृह्णीयात्स्वधर्मेण धर्मापेक्षी नराधिपः ॥ १२.५५.२९ ॥
ఆయుధం ఎత్తి యుద్ధంలో వచ్చినవాడు వేదాంతజ్ఞుడైనా, ధర్మాన్ని కోరే నరాధిపుడు అతడిని తన స్వధర్మంతో నిగ్రహించాలి.
12.55.30
विनश्यमानं धर्मं हि योऽभिरक्षेत्स धर्मवित् ।
न तेन धर्महा स स्यान्मन्युस्तन्मन्युमृच्छति ॥ १२.५५.३० ॥
నశిస్తున్న ధర్మాన్ని రక్షించేవాడే ధర్మజ్ఞుడు. అలా చేయడం వల్ల అతడు ధర్మహంతకుడు కాడు; క్రోధం ఆ క్రోధాన్నే చేరుతుంది.
12.55.31
एवं चैव नरश्रेष्ठ रक्ष्या एव द्विजातयः ।
सापराधानपि हि तान्विषयान्ते समुत्सृजेत् ॥ १२.५५.३१ ॥
ఈ విధంగానే, నరశ్రేష్ఠా, ద్విజాతులను రక్షించాలి. అపరాధం చేసినవారిని కూడా రాజ్య సరిహద్దు వెలుపలకు పంపివేయాలి.
12.55.32
अभिशस्तमपि ह्येषां पीडयेन्न विशांपते ।
ब्रह्मघ्ने गुरुतल्पे च भ्रूणहत्ये तथैव च ॥ १२.५५.३२ ॥
విశాంపతీ, నేరారోపణ ఉన్నప్పటికీ వారిని హింసించకూడదు. బ్రాహ్మణ హత్య, గురుపత్ని సంగమం, గర్భహత్య విషయంలోనూ ఇదే నియమం.
12.55.33
राजद्विष्टे च विप्रस्य विषयान्ते विवासनम् ।
विधीयते न शारीरं भयमेषां कदाचन ॥ १२.५५.३३ ॥
రాజుకు ద్వేషపాత్రుడైన బ్రాహ్మణునికి రాజ్య సరిహద్దు వెలుపలికి బహిష్కారం విధించబడుతుంది; శారీరక దండన వారికి ఎప్పుడూ విధించరాదు.
12.55.34
दयिताश्च नरास्ते स्युर्भक्तिमन्तो द्विजेषु ये ।
न शोकः परमा तुष्टी राज्ञां भवति संचयात् ॥ १२.५५.३४ ॥
ద్విజులపై భక్తి కలిగిన మనుషులు రాజులకు ప్రియులు అవుతారు. సంచయం వల్ల రాజులకు దుఃఖం కలగదు, పరమ సంతృప్తి కలుగుతుంది.
12.55.35
दुर्गेषु च महाराज षट्सु ये शास्त्रनिश्चिताः ।
सर्वदुर्गेषु मन्यन्ते नरदुर्गं सुदुर्गमम् ॥ १२.५५.३५ ॥
మహారాజా, శాస్త్రాలు నిర్ణయించిన ఆరు రకాల దుర్గాలలో అన్ని దుర్గాల కంటే మనుషుల దుర్గమే అత్యంత దుర్భేద్యమని భావిస్తారు.
12.55.36
तस्मान्नित्यं दया कार्या चातुर्वर्ण्ये विपश्चिता ।
धर्मात्मा सत्यवाक्चैव राजा रञ्जयति प्रजाः ॥ १२.५५.३६ ॥
కాబట్టి జ్ఞాని అయిన రాజు నాలుగు వర్ణాలపై ఎల్లప్పుడూ దయ చూపాలి. ధర్మాత్ముడు, సత్యవాదీ అయిన రాజే ప్రజలను ఆనందపరుస్తాడు.
12.55.37
न च क्षान्तेन ते नित्यं भाव्यं पुरुषसत्तम ।
अधर्मो हि मृद् राजा क्षमावानिव कुञ्जरः ॥ १२.५५.३७ ॥
ఓ పురుషోత్తమా, నీవు ఎల్లప్పుడూ క్షమాగుణంతో ఉండకూడదు; క్షమించే రాజు ఏనుగులా అధర్మంలో మునిగిపోతాడు.
12.55.38
वार्हस्पत्ये च शास्त्रे च श्लोकोऽयं नियतः प्रभो ।
अस्मिन्नर्थे निगदितस्तन्मे निगदतः शृणु ॥ १२.५५.३८ ॥
ఓ ప్రభూ, బార్హస్పత్య శాస్త్రంలో ఈ విషయంపై ఈ శ్లోకం స్థిరంగా చెప్పబడింది; నేను చెప్పేది విను.
12.55.39
क्षममाणं नृपं नित्यं नीचः परिभवेञ्जनः ।
हस्तियन्ता गजस्येव शिर एवारुरुक्षति ॥ १२.५५.३९ ॥
ఎల్లప్పుడూ క్షమించే రాజును నీచ మనుషులు అవమానిస్తారు, ఏనుగు నడిపేవాడు ఏనుగు తలపైకి ఎక్కాలనుకున్నట్లు.
12.55.40
तस्मान्नैव मृदुर्नित्यं तीक्ष्णो वाऽपि भवेन्नृपः ।
वसन्तेऽर्क इव श्रीमान्न शीतो न च घर्मदः ॥ १२.५५.४० ॥
అందువల్ల రాజు ఎల్లప్పుడూ మృదువుగా గానీ, కఠినంగా గానీ ఉండకూడదు; వసంత సూర్యునిలా తేజస్వి అయి, చల్లగా గానీ వేడిగా అతిగా గానీ ఉండకూడదు.
12.55.41
प्रत्यक्षेणानुमानेन तथौपम्यागमैरपि ।
परीक्ष्यास्ते महाराज स्वे परे चैव नित्यशः ॥ १२.५५.४१ ॥
ఓ మహారాజా, ప్రత్యక్షం, అనుమానం, ఉపమానం, శాస్త్ర ప్రమాణం ద్వారా స్వజనులనూ పరులనూ ఎల్లప్పుడూ పరీక్షించాలి.
12.55.42
व्यसनानि च सर्वाणि त्यजेथा भूरिदक्षिण ।
नचैतानि प्रयुञ्जीथाः सङ्गं तु परिवर्जय ॥ १२.५५.४२ ॥
ఓ భూరిదక్షిణా, అన్ని వ్యసనాలను విడిచిపెట్టు; వీటిని అనుసరించకు, ముఖ్యంగా అనురాగాన్ని వదులుకో.
12.55.43
व्यसनी यस्तु लोकेऽस्मिन्परिभूतो भवत्युत ।
उद्वेजयति लोकं च योऽतिद्वेषी महीपतिः ॥ १२.५५.४३ ॥
ఈ లోకంలో వ్యసనాలకు లోనైన రాజు నిజంగా తిరస్కరణకు గురవుతాడు; అత్యంత ద్వేషం కలిగిన రాజు ప్రజలను భయకంపితులను చేస్తాడు.
12.55.44
भवितव्यं सदा राज्ञा गर्भिणीसहधर्मिणा ।
कारणं च महाराज शृणु येनेदमुच्यते ॥ १२.५५.४४ ॥
రాజు ఎల్లప్పుడూ గర్భిణి స్త్రీతో ధర్మాన్ని పంచుకునే వాడిలా ఉండాలి. మహారాజా, ఇది ఎందుకు చెప్పబడిందో కారణాన్ని వినుము.
12.55.45
यथा हि गर्भिणी हित्वा स्वं प्रियं मनसोऽनुगम् ।
गर्भस्य हितमाधत्ते तथा राज्ञाऽप्यसंशयम् ॥ १२.५५.४५ ॥
గర్భిణి స్త్రీ తన మనసుకు ప్రియమైన సుఖాన్ని విడిచి గర్భ హితాన్ని చూసుకున్నట్లే, రాజు కూడా సందేహం లేకుండా అలాగే చేయాలి.
12.55.46
वर्तितव्यं कुरुश्रेष्ठ सदा धर्मानुवर्तिना ।
स्वं प्रियं तु परित्यज्य यद्यल्लोकहितं भवेत् ॥ १२.५५.४६ ॥
కురుశ్రేష్ఠా, ధర్మాన్ని అనుసరించే వాడు ఎల్లప్పుడూ తన ప్రియాన్ని విడిచి, ఏది లోకానికి హితమో దాన్నే చేస్తూ ప్రవర్తించాలి.
12.55.47
न सन्त्याज्यं च ते धैर्यं कदाचिदपि पाण्डव ।
धीरस्य स्पष्टदण्डस्य न ह्याज्ञा प्रतिहन्यते ॥ १२.५५.४७ ॥
పాండవా, నీ ధైర్యాన్ని ఎప్పుడూ విడువకూడదు. స్థిరచిత్తుడూ, స్పష్టమైన దండం కలవాడూ అయిన వాని ఆజ్ఞ ఎప్పుడూ అడ్డగింపబడదు.
12.55.48
परिहासश्च भृत्यैस्ते नात्यर्थं वदतां वर ।
कर्तव्यो राजशार्दूल दोषमत्र हि मे शृणु ॥ १२.५५.४८ ॥
మాట్లాడేవారిలో శ్రేష్ఠుడా, రాజశార్దూలా, నీ సేవకులతో అతిగా పరిహాసం చేయకూడదు. దీనిలో నా దోషాన్ని వినుము.
12.55.49
अवमन्यन्ति भर्तारं सहर्षमुपजीविनः ।
स्वे स्थाने न च तिष्ठन्ति लङ्घ्यन्ति च तद्वचः ॥ १२.५५.४९ ॥
సేవకులు ఆనందంగా తమ యజమానిని అవమానిస్తారు; తమ స్థానంలో నిలవరు, అతని మాటను ఉల్లంఘిస్తారు.
12.55.50
प्रेष्यमाणा विकल्पन्ते गुह्यं चाप्यनुयुञ्जते ।
अयाच्यं चैव याचन्ते भोज्यान्याहारयन्ति च ॥ १२.५५.५० ॥
ఆజ్ఞాపించినప్పుడు సందేహిస్తారు; రహస్యాలను కూడా తరచి చూస్తారు; అడగకూడనిది అడుగుతారు, భోజనాలను తెప్పించుకుంటారు.
12.55.51
क्रुथ्यन्ति परिदीप्तन्ति भूमिपायाधितिष्ठते ।
उत्कोचैर्वञ्चनाभिश्च कार्याणि घ्नन्ति चास्य ते ॥ १२.५५.५१ ॥
కోపిస్తారు, మండిపడతారు, రాజును ఎదిరిస్తారు; లంచాలతో, మోసాలతో అతని పనులను నాశనం చేస్తారు.
12.55.52
जर्झरं चास्य विषयं कुर्वन्ति प्रतिरूपकैः ।
स्त्रीरक्षिभिश्च सज्जन्ते तुल्यवेषा भवन्ति च ॥ १२.५५.५२ ॥
అతని రాజ్యాన్ని నకిలీల ద్వారా దెబ్బతీస్తారు; అంతఃపుర రక్షకులతో కలుస్తారు, వారిలాగే వేషం ధరిస్తారు.
12.55.53
वान्तं निष्ठीवनं चैव कुर्वते चास्य सन्निधौ ।
निर्लज्जा राजशार्दूल व्याहरन्ति च तद्वचः ॥ १२.५५.५३ ॥
రాజు సమక్షంలోనే వాంతి చేస్తారు, ఉమ్ముతారు; సిగ్గులేకుండా, రాజశార్దూలమా, అతని మాటకే వ్యతిరేకంగా మాట్లాడతారు.
12.55.54
हयं वा दन्तिनं वाऽपि रथं वा नृपसंमतम् ।
अधिरोहन्त्यवज्ञाय सहर्षाः पार्थिवे मृदौ ॥ १२.५५.५४ ॥
రాజు అనుమతించిన గుర్రాన్ని, ఏనుగును, రథాన్ని కూడా అతడు మృదువుగా ఉన్నప్పుడే అవమానించి ఆనందంగా ఎక్కుతారు.
12.55.55
इदं ते दुष्करं राजन्निदं ते दुर्विचेष्टितम् ।
इत्येवं सुहृदो नाम ब्रुवते परिपद्गताः ॥ १२.५५.५५ ॥
ఓ రాజా, ఇది నీకు కష్టం; ఇది నీ దుష్ప్రవర్తన అని సభలో ఉన్నవారు, మిత్రులని పిలువబడేవారు ఇలా అంటారు.
12.55.56
क्रुद्धे चास्मिन्हसन्त्येव न च हृष्यन्ति पूजिताः ।
सङ्घर्षशीलाश्च तदा भवन्त्यन्योन्यकारणात् ॥ १२.५५.५६ ॥
అతడు కోపించినప్పుడు వారు అతనిపై నవ్వుతారు; గౌరవించబడినా సంతోషించరు; అప్పుడు ఒకరి కారణంగా మరొకరు కలహించే స్వభావం కలవారవుతారు.
12.55.57
विस्रंसयन्ति मन्त्रं च विवृण्वन्ति च दुष्कृतम् ।
लीलया चैव कुर्वन्ति सावज्ञास्तस्य शासनम् ॥ १२.५५.५७ ॥
మంత్రాంగాన్ని బయటపెడతారు; దుష్కృత్యాన్ని కూడా వెల్లడిస్తారు; తిరస్కారంతో ఆటలాడినట్లు అతని ఆజ్ఞను చేస్తారు.
12.55.58
अलङ्काराणि भोज्यं च तथा स्नानानुलेपने ।
हेलयाना नरव्याघ्र स्वस्थास्तस्योपभुञ्जये ॥ १२.५५.५८ ॥
ఓ నరవ్యాఘ్రా, ఆభరణాలు, భోజనం, స్నానం, లేపనాలు—వాటిని తేలికగా తీసుకొని, నిశ్చింతగా అతని భోగాలనే అనుభవిస్తారు.
12.55.59
निन्दन्ते स्वानधीकारान्सन्त्यजन्ते च भारत ।
न वृत्त्या परितृष्यन्ति राजदेयं हरन्ति च ॥ १२.५५.५९ ॥
ఓ భారతా, తమ అధికారాలనే నిందిస్తారు, విడిచిపెడతారు; జీవనవృత్తితో తృప్తి చెందరు; రాజుకు చెందవలసినదాన్నీ అపహరిస్తారు.
12.55.60
क्रीडितुं तेन चेच्छन्ति ससूत्रेणेव पक्षिणा ।
अस्मत्प्रणेयो राजेति लोकांश्चैव वदन्त्युत ॥ १२.५५.६० ॥
అతనితో ఆడాలని కోరితే, దారంతో కట్టిన పక్షితో ఆడినట్లు; ప్రజలతో, "రాజు మా చేత నడిపించబడేవాడు" అని కూడా అంటారు.
12.55.61
एते चैवापरे चैव दोषाः प्रादुर्भवन्त्युत ।
नृपतौ मार्दवोपेते हर्षुले च युधिष्ठिर ॥ १२.५५.६१ ॥
యుధిష్ఠిరా, మృదుత్వంతో కూడినవాడు, హర్షంలో మునిగేవాడు అయిన రాజులో ఇవి, ఇతర దోషాలూ కూడా తప్పక పుట్టుకొస్తాయి.