ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.55.1
प्रणिपत्य हृषीकेशमभिवाद्य पितामहम् ।
अनुमान्य गुरून्सर्वान्पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १२.५५.१ ॥
ಹೃಷೀಕೇಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಪಿತಾಮಹರಿಗೆ ಅಭಿವಾದನ ಮಾಡಿ, ಎಲ್ಲ ಹಿರಿಯರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಕೇಳಿದನು.
12.55.2
राज्ञां वै परमो धर्म इति धर्मविदो विदुः ।
महान्तमेतं भारं च मन्ये तद्ब्रूहि पार्थिव ॥ १२.५५.२ ॥
ರಾಜರ ಪರಮ ಧರ್ಮ ಇದೇ ಎಂದು ಧರ್ಮಜ್ಞರು ಬಲ್ಲರು. ಈ ಭಾರ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಓ ಪಾರ್ಥಿವನೇ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.
12.55.3
राजधर्मान्विशेषेण कथयस्य पितामह ।
सर्वस्य जीवलोकस्य राजधर्मः परायणम् ॥ १२.५५.३ ॥
ಓ ಪಿತಾಮಹ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾಜಧರ್ಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸು. ಸಮಸ್ತ ಜೀವಲೋಕಕ್ಕೆ ರಾಜಧರ್ಮವೇ ಆಶ್ರಯ.
12.55.4
त्रिवर्गो हि समासक्तो राजधर्मेषु कौरव ।
मोक्षधर्मश्च विस्पष्टः सकलोऽत्र समाहितः ॥ १२.५५.४ ॥
ಓ ಕೌರವ, ರಾಜಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿವರ್ಗ (ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ) ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಸೆದಿದೆ; ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮವೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತವೂ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡಿದೆ.
12.55.5
यथा हि रश्मयोऽश्वस्य द्विरदस्याङ्कुशो यथा ।
नरेन्द्रधर्मो लोकस्य तथा प्रग्रहणं स्मृतम् ॥ १२.५५.५ ॥
ಕುದುರೆಗೆ ಲಗಾಮು, ಆನೆಗೆ ಅಂಕುಶ ಹೇಗೋ, ಹಾಗೆ ಲೋಕಕ್ಕೆ ನರೇಂದ್ರಧರ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.55.6
अत्र वै संप्रमूढे तु धर्मे राजर्षिसेविते ।
लोकस्य संस्था न भवेत्सर्वं च व्याकुलीभवेत् ॥ १२.५५.६ ॥
ರಾಜರ್ಷಿಗಳು ಆಚರಿಸಿದ ಈ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾದರೆ, ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲವೂ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
12.55.7
उदयन्हि यथा सूर्यो नाशयत्यशुभं तमः ।
राजधर्मस्तथा लोक्यामाक्षिपत्यशुभां गतिम् ॥ १२.५५.७ ॥
ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನು ಅಶುಭವಾದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತೆ, ರಾಜಧರ್ಮವು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಶುಭ ಗತಿಯನ್ನು ದೂರ ಎಸೆಯುತ್ತದೆ.
12.55.8
तदग्रे राजधर्मान्हि मदर्थे त्वं पितामह ।
प्रब्रूहि भरतश्रेष्ठ त्वं हि धर्मभूतां वरः ॥ १२.५५.८ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲು ನನಗಾಗಿ ರಾಜಧರ್ಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಪಿತಾಮಹರೇ. ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ನೀವೇ ಧರ್ಮಾತ್ಮರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು.
12.55.9
आगमश्च परस्त्वत्तः सर्वेषां नः परन्तप ।
भवन्तं हि परं बुद्धौ वासुदेवोऽभिमन्यते ॥ १२.५५.९ ॥
ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸುಡುವವರೇ, ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜ್ಞಾನ ನಿಮ್ಮಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ. ವಾಸುದೇವನೂ ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತರೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.55.10
नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे ।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १२.५५.१० ॥
ಮಹಾ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
12.55.11
शृणु कार्त्स्न्येन मत्तस्त्वं राजधर्मान्युधिष्ठिर ।
निरुच्यमानान्नियतो यच्चान्यदपि वाञ्छसि ॥ १२.५५.११ ॥
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ನನ್ನಿಂದ ರಾಜಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳು. ಹೇಳಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ಸಂಯಮದಿಂದ ಆಲಿಸು, ನೀನು ಬಯಸುವ ಇತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ.
12.55.12
आदावेव कुरुश्रेष्ठ राज्ञा रञ्जनमिच्छता ।
देवतानां द्विजानां च वर्तितव्यं यथाविधि ॥ १२.५५.१२ ॥
ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಜನರನ್ನು ರಂಜಿಸಲು ಬಯಸುವ ರಾಜನು ಮೊದಲು ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ದ್ವಿಜರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಯಥಾವಿಧಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
12.55.13
दैवतान्यर्चयित्वा हि ब्राह्मणांश्च कुरूद्वह ।
आनृण्यं याति धर्मस्य लोकेन च समर्च्यते ॥ १२.५५.१३ ॥
ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಮನುಷ್ಯನು ಧರ್ಮದ ಋಣದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.55.14
उत्थानेन सदा पुत्र प्रयतेथा युधिष्ठिर ।
न ह्युत्थानमृते दैवं राज्ञामर्थं प्रसाधयेत् ॥ १२.५५.१४ ॥
ಮಗನೇ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಸದಾ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಶ್ರಮಿಸು; ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ದೈವವು ರಾಜರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸದು.
12.55.15
साधारणं द्वयं ह्येतद्दैवमुत्थानमेव च ।
पौरुषं हि परं मन्ये दैवं निश्चित्य मुह्यते ॥ १२.५५.१५ ॥
ದೈವ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನ ಎಂಬ ಈ ಎರಡೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ. ನಾನು ಪೌರುಷವನ್ನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ದೈವವೇ ನಿಶ್ಚಿತವೆಂದು ಭಾವಿಸುವವನು ಮೋಹಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.55.16
विपन्ने च समारम्भे सन्तापं मा स्म वै कृथाः ।
घटेतैवं सदाऽऽत्मानं राज्ञामेष परो नयः ॥ १२.५५.१६ ॥
ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾದರೆ ದುಃಖಿಸಬೇಡ. ಹೀಗೆಯೇ ಸದಾ ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸು; ಇದೇ ರಾಜರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನೀತಿ.
12.55.17
न हि सत्यादृते किंचिद्राज्ञां वै सिद्धिकारकम् ।
सत्ये हि राजा निरतः प्रेत्य चेह च नन्दति ॥ १२.५५.१७ ॥
ಸತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ರಾಜರಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿ ತರುವ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ರಾಜ ಇಹದಲ್ಲೂ ಪರದಲ್ಲೂ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.55.18
ऋषीणामपि राजेन्द्र सत्यमेव परं धनम् ।
तथा राज्ञां परं सत्यान्नान्यद्विश्वासकारणम् ॥ १२.५५.१८ ॥
ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ಋಷಿಗಳಿಗೂ ಸತ್ಯವೇ ಪರಮ ಧನ; ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜರಿಗೂ ಸತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ವಿಶ್ವಾಸದ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ.
12.55.19
गुणवाञ्शीलवान्दान्तो मृदुदण्डो जितेन्द्रियः ।
सुदर्शः स्थूललक्ष्यश्च न भ्रश्येत सदा श्रियः ॥ १२.५५.१९ ॥
ಗುಣವಂತನೂ ಶೀಲವಂತನೂ ದಾಂತನೂ ಮೃದುದಂಡನೂ ಇಂದ್ರಿಯಜಿತನೂ ಸುಲಭದರ್ಶನನೂ ವಿಶಾಲ ಗುರಿಯುಳ್ಳವನೂ ಆದ ರಾಜನು ಎಂದಿಗೂ ಶ್ರೀಯಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.55.20
आर्जवं सर्वकार्येषु श्रयेथाः कुरुनन्दन ।
पुनर्नयविचारेण त्रयीसंवरणेन च।
आर्जवेन समायुक्ता मोदन्ते ऋषयो दिवि ॥ १२.५५.२० ॥
ಕುರುನಂದನ, ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಋಜುತ್ವವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸು. ನೀತಿವಿಚಾರ ಮತ್ತು ತ್ರಯೀ ಸಂಯಮದಿಂದಲೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಋಜುತ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಋಷಿಗಳು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.55.21
मृदुर्हि राजा सततं लङ्घ्यो भवति सर्वशः ।
तीक्ष्णाच्चोद्विजते लोकस्तस्मादुभयमाचरेत् ॥ १२.५५.२१ ॥
ಮೃದು ರಾಜನು ಸದಾ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಕಠಿಣನಿಂದ ಲೋಕ ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡನ್ನೂ ಆಚರಿಸಬೇಕು.
12.55.22
अदण्ड्याश्चैव ते पुत्र विप्राः स्युर्ददतां वर ।
भूतमेतत्परं लोके ब्राह्मणा नाम पाण्डव ॥ १२.५५.२२ ॥
ಮಗನೇ, ದಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ದಂಡನೆಗೆ ಅರ್ಹರಲ್ಲ. ಪಾಂಡವನೇ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಮವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ: ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ ಹೀಗಿರುವವರು.
12.55.23
मनुना चात्र राजेन्द्र गीतौ श्लोकौ महात्मना ।
धर्मेषु स्वेषु कौरव्य हृदि तौ कर्तुमर्हसि ॥ १२.५५.२३ ॥
ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಮನುವು ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಕೌರವ್ಯನೇ, ನಿನ್ನ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯ.
12.55.24
अभ्द्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥ १२.५५.२४ ॥
ನೀರಿನಿಂದ ಅಗ್ನಿ, ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಕ್ಷತ್ರ, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕಬ್ಬಿಣ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ಅವುಗಳ ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ತೇಜಸ್ಸು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.
12.55.25
अयो हन्ति यदाऽश्मानमग्निरापो निहन्ति च ।
ब्रह्म च क्षत्रियो द्वेष्टि तदा सीदन्ति ते त्रयः ॥ १२.५५.२५ ॥
ಕಬ್ಬಿಣವು ಕಲ್ಲನ್ನು ಹೊಡೆದಾಗ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಜಲ ಅದನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದಾಗ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸಿದಾಗ, ಆ ಮೂರೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
12.55.26
एवं कृत्वा महाराज नमस्या एव ते द्विजाः ।
भौमं ब्रह्म द्विजश्रेष्ठा धारयन्ति शमान्विताः ॥ १२.५५.२६ ॥
ಮಹಾರಾಜ, ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅವರೇ ನಮಸ್ಕಾರಾರ್ಹರು. ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರು ಭೂಮಿಯ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.55.27
एवं चैव नरव्याघ्र लोकयात्राविघातकाः ।
निग्राह्या एव बाहुभ्यां ब्राह्मणास्ते नरेश्वर ॥ १२.५५.२७ ॥
ಹಾಗೆಯೇ, ನರವ್ಯಾಘ್ರನೇ, ಲೋಕಯಾತ್ರೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು, ನರೇಶ್ವರನೇ, ಭುಜಬಲದಿಂದಲೇ ನಿಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.
12.55.28
श्लोकौ चोशनसा गीतौ पुरा तात महर्षिणा ।
तौ निवोध महाराज त्वमेकाग्रमना नृप ॥ १२.५५.२८ ॥
ಪ್ರಿಯನೇ, ಹಿಂದೆ ಮಹರ್ಷಿ ಉಶನಸ್ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದನು. ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇಳು.
12.55.29
उद्यम्य शस्त्रमायान्तमपि वेदान्तगं रणे ।
निगृह्णीयात्स्वधर्मेण धर्मापेक्षी नराधिपः ॥ १२.५५.२९ ॥
ಶಸ್ತ್ರವೆತ್ತಿ ರಣದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿರುವವನು ವೇದಾಂತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದರೂ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸುವ ನರಾಧಿಪನು ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಧರ್ಮದಿಂದ ನಿಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.
12.55.30
विनश्यमानं धर्मं हि योऽभिरक्षेत्स धर्मवित् ।
न तेन धर्महा स स्यान्मन्युस्तन्मन्युमृच्छति ॥ १२.५५.३० ॥
ನಾಶವಾಗುತ್ತಿರುವ ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವನೇ ಧರ್ಮಜ್ಞ. ಅದರಿಂದ ಅವನು ಧರ್ಮಹಂತಕನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕ್ರೋಧವು ಆ ಕ್ರೋಧವನ್ನೇ ಸೇರುತ್ತದೆ.
12.55.31
एवं चैव नरश्रेष्ठ रक्ष्या एव द्विजातयः ।
सापराधानपि हि तान्विषयान्ते समुत्सृजेत् ॥ १२.५५.३१ ॥
ಹೀಗೆಯೇ, ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ದ್ವಿಜಾತಿಯವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದವರನ್ನೂ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯ ಆಚೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು.
12.55.32
अभिशस्तमपि ह्येषां पीडयेन्न विशांपते ।
ब्रह्मघ्ने गुरुतल्पे च भ्रूणहत्ये तथैव च ॥ १२.५५.३२ ॥
ವಿಶಾಂಪತೇ, ಆರೋಪಿತರಾದರೂ ಇವರನ್ನು ಪೀಡಿಸಬಾರದು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹತ್ಯೆ, ಗುರುಪತ್ನಿ ಸಂಗ, ಭ್ರೂಣ ಹತ್ಯೆ ಇವುಗಳಿಗೂ ಇದೇ ನಿಯಮ.
12.55.33
राजद्विष्टे च विप्रस्य विषयान्ते विवासनम् ।
विधीयते न शारीरं भयमेषां कदाचन ॥ १२.५५.३३ ॥
ರಾಜನಿಗೆ ದ್ವೇಷಾರ್ಹನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯ ಆಚೆಗೆ ಗಡಿಪಾರು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷೆ ಅವರಿಗೆ ಎಂದೂ ವಿಧಿಸಬಾರದು.
12.55.34
दयिताश्च नरास्ते स्युर्भक्तिमन्तो द्विजेषु ये ।
न शोकः परमा तुष्टी राज्ञां भवति संचयात् ॥ १२.५५.३४ ॥
ದ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಜನರು ರಾಜರಿಗೆ ಪ್ರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸಂಚಯದಿಂದ ರಾಜರಿಗೆ ಶೋಕವಿಲ್ಲ, ಪರಮ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
12.55.35
दुर्गेषु च महाराज षट्सु ये शास्त्रनिश्चिताः ।
सर्वदुर्गेषु मन्यन्ते नरदुर्गं सुदुर्गमम् ॥ १२.५५.३५ ॥
ಮಹಾರಾಜನೇ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಆರು ವಿಧದ ದುರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ದುರ್ಗಗಳಿಗಿಂತ ಮನುಷ್ಯರ ದುರ್ಗವೇ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಗಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.55.36
तस्मान्नित्यं दया कार्या चातुर्वर्ण्ये विपश्चिता ।
धर्मात्मा सत्यवाक्चैव राजा रञ्जयति प्रजाः ॥ १२.५५.३६ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ವಿವೇಕಿಯಾದ ರಾಜನು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣದವರ ಮೇಲೆ ಸದಾ ದಯೆ ತೋರಬೇಕು. ಧರ್ಮಾತ್ಮನೂ ಸತ್ಯವಾದಿಯೂ ಆದ ರಾಜನೇ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.55.37
न च क्षान्तेन ते नित्यं भाव्यं पुरुषसत्तम ।
अधर्मो हि मृद् राजा क्षमावानिव कुञ्जरः ॥ १२.५५.३७ ॥
ಓ ಪುರುಷೋತ್ತಮ, ನೀನು ಯಾವಾಗಲೂ ಕ್ಷಮಾಶೀಲನಾಗಿರಬಾರದು; ಕ್ಷಮಿಸುವ ರಾಜನು ಆನೆಯಂತೆ ಅಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.55.38
वार्हस्पत्ये च शास्त्रे च श्लोकोऽयं नियतः प्रभो ।
अस्मिन्नर्थे निगदितस्तन्मे निगदतः शृणु ॥ १२.५५.३८ ॥
ಓ ಪ್ರಭು, ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳು.
12.55.39
क्षममाणं नृपं नित्यं नीचः परिभवेञ्जनः ।
हस्तियन्ता गजस्येव शिर एवारुरुक्षति ॥ १२.५५.३९ ॥
ಯಾವಾಗಲೂ ಕ್ಷಮಿಸುವ ರಾಜನನ್ನು ನೀಚ ಜನರು ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆನೆಯ ಮಾವುತ ಆನೆಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಲು ಬಯಸುವಂತೆ.
12.55.40
तस्मान्नैव मृदुर्नित्यं तीक्ष्णो वाऽपि भवेन्नृपः ।
वसन्तेऽर्क इव श्रीमान्न शीतो न च घर्मदः ॥ १२.५५.४० ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನು ಯಾವಾಗಲೂ ಮೃದುವಾಗಿಯೂ ಆಗಬಾರದು, ಕಠೋರವಾಗಿಯೂ ಆಗಬಾರದು; ವಸಂತದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿ, ತಣ್ಣಗಲ್ಲದೆ ಅತಿ ಬಿಸಿಯೂ ಅಲ್ಲದವನಾಗಿರಬೇಕು.
12.55.41
प्रत्यक्षेणानुमानेन तथौपम्यागमैरपि ।
परीक्ष्यास्ते महाराज स्वे परे चैव नित्यशः ॥ १२.५५.४१ ॥
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ, ಅನುಮಾನ, ಉಪಮಾನ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ತನ್ನವರನ್ನೂ ಪರರನ್ನೂ ಸದಾ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
12.55.42
व्यसनानि च सर्वाणि त्यजेथा भूरिदक्षिण ।
नचैतानि प्रयुञ्जीथाः सङ्गं तु परिवर्जय ॥ १२.५५.४२ ॥
ಓ ಭೂರಿದಕ್ಷಿಣ, ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಸನಗಳನ್ನು ಬಿಡು; ಇವುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಡ, ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸು.
12.55.43
व्यसनी यस्तु लोकेऽस्मिन्परिभूतो भवत्युत ।
उद्वेजयति लोकं च योऽतिद्वेषी महीपतिः ॥ १२.५५.४३ ॥
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಸನಿಯಾದ ರಾಜನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ತಿರಸ್ಕೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅತಿ ದ್ವೇಷಿಯಾದ ರಾಜನು ಜನರನ್ನು ಕಂಗೆಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.55.44
भवितव्यं सदा राज्ञा गर्भिणीसहधर्मिणा ।
कारणं च महाराज शृणु येनेदमुच्यते ॥ १२.५५.४४ ॥
ರಾಜನು ಯಾವಾಗಲೂ ಗರ್ಭಿಣಿ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಿರಬೇಕು. ಮಹಾರಾಜನೇ, ಇದು ಏಕೆ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳು.
12.55.45
यथा हि गर्भिणी हित्वा स्वं प्रियं मनसोऽनुगम् ।
गर्भस्य हितमाधत्ते तथा राज्ञाऽप्यसंशयम् ॥ १२.५५.४५ ॥
ಗರ್ಭಿಣಿ ಸ್ತ್ರೀ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಗರ್ಭದ ಹಿತವನ್ನು ಕಾಯುವಂತೆ, ರಾಜನೂ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕು.
12.55.46
वर्तितव्यं कुरुश्रेष्ठ सदा धर्मानुवर्तिना ।
स्वं प्रियं तु परित्यज्य यद्यल्लोकहितं भवेत् ॥ १२.५५.४६ ॥
ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವನು ಯಾವಾಗಲೂ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಯಾವುದು ಲೋಕಹಿತವೋ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಾ ನಡೆಯಬೇಕು.
12.55.47
न सन्त्याज्यं च ते धैर्यं कदाचिदपि पाण्डव ।
धीरस्य स्पष्टदण्डस्य न ह्याज्ञा प्रतिहन्यते ॥ १२.५५.४७ ॥
ಪಾಂಡವನೇ, ನಿನ್ನ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡಬಾರದು. ಧೀರನೂ, ಸ್ಪಷ್ಟ ದಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನೂ ಆದವನ ಆಜ್ಞೆ ಎಂದಿಗೂ ತಡೆಯಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.55.48
परिहासश्च भृत्यैस्ते नात्यर्थं वदतां वर ।
कर्तव्यो राजशार्दूल दोषमत्र हि मे शृणु ॥ १२.५५.४८ ॥
ಮಾತನಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ರಾಜಶಾರ್ದೂಲನೇ, ನಿನ್ನ ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ಅತಿಯಾಗಿ ತಮಾಷೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಇದರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ದೋಷವನ್ನು ಕೇಳು.
12.55.49
अवमन्यन्ति भर्तारं सहर्षमुपजीविनः ।
स्वे स्थाने न च तिष्ठन्ति लङ्घ्यन्ति च तद्वचः ॥ १२.५५.४९ ॥
ಸೇವಕರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಮ್ಮ ಒಡೆಯನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ; ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಮೀರುತ್ತಾರೆ.
12.55.50
प्रेष्यमाणा विकल्पन्ते गुह्यं चाप्यनुयुञ्जते ।
अयाच्यं चैव याचन्ते भोज्यान्याहारयन्ति च ॥ १२.५५.५० ॥
ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಾಗ ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾರೆ; ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕೆದಕುತ್ತಾರೆ; ಕೇಳಬಾರದ್ದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಭೋಜನಗಳನ್ನು ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
12.55.51
क्रुथ्यन्ति परिदीप्तन्ति भूमिपायाधितिष्ठते ।
उत्कोचैर्वञ्चनाभिश्च कार्याणि घ्नन्ति चास्य ते ॥ १२.५५.५१ ॥
ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಉರಿದೇಳುತ್ತಾರೆ, ರಾಜನನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಲಂಚ ಮತ್ತು ವಂಚನೆಗಳಿಂದ ಅವನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
12.55.52
जर्झरं चास्य विषयं कुर्वन्ति प्रतिरूपकैः ।
स्त्रीरक्षिभिश्च सज्जन्ते तुल्यवेषा भवन्ति च ॥ १२.५५.५२ ॥
ಅವನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಕಲಿಗಳಿಂದ ಕುಂದಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಂತಃಪುರ ಕಾವಲುಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಅವರಂತೆಯೇ ವೇಷ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.55.53
वान्तं निष्ठीवनं चैव कुर्वते चास्य सन्निधौ ।
निर्लज्जा राजशार्दूल व्याहरन्ति च तद्वचः ॥ १२.५५.५३ ॥
ರಾಜನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವಾಂತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಉಗುಳುತ್ತಾರೆ; ನಾಚಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ, ರಾಜಶಾರ್ದೂಲನೇ, ಅವನ ಮಾತಿಗೇ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.
12.55.54
हयं वा दन्तिनं वाऽपि रथं वा नृपसंमतम् ।
अधिरोहन्त्यवज्ञाय सहर्षाः पार्थिवे मृदौ ॥ १२.५५.५४ ॥
ರಾಜನು ಅನುಮತಿಸಿದ ಕುದುರೆ, ಆನೆ ಅಥವಾ ರಥವನ್ನೂ ಅವನು ಸೌಮ್ಯನಾಗಿರುವಾಗಲೇ ಅವಮಾನಿಸಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಏರುತ್ತಾರೆ.
12.55.55
इदं ते दुष्करं राजन्निदं ते दुर्विचेष्टितम् ।
इत्येवं सुहृदो नाम ब्रुवते परिपद्गताः ॥ १२.५५.५५ ॥
ರಾಜನೇ, ಇದು ನಿನಗೆ ಕಷ್ಟಕರ; ಇದು ನಿನ್ನ ದುರ್ನಡತೆ ಎಂದು ಸಭೆಯಲ್ಲಿರುವವರು, ಮಿತ್ರರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.55.56
क्रुद्धे चास्मिन्हसन्त्येव न च हृष्यन्ति पूजिताः ।
सङ्घर्षशीलाश्च तदा भवन्त्यन्योन्यकारणात् ॥ १२.५५.५६ ॥
ಅವನು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ ಅವರು ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ನಗುತ್ತಾರೆ; ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಸಂತೋಷಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಆಗ ಒಬ್ಬರಿಂದೊಬ್ಬರು ಕಾರಣ ಕಲಹಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
12.55.57
विस्रंसयन्ति मन्त्रं च विवृण्वन्ति च दुष्कृतम् ।
लीलया चैव कुर्वन्ति सावज्ञास्तस्य शासनम् ॥ १२.५५.५७ ॥
ಮಂತ್ರವನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ದುಷ್ಕೃತ್ಯವನ್ನೂ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ; ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದ ಆಟವಾಡುವಂತೆ ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
12.55.58
अलङ्काराणि भोज्यं च तथा स्नानानुलेपने ।
हेलयाना नरव्याघ्र स्वस्थास्तस्योपभुञ्जये ॥ १२.५५.५८ ॥
ಓ ನರವ್ಯಾಘ್ರನೇ, ಆಭರಣ, ಭೋಜನ, ಸ್ನಾನ, ಲೇಪನಗಳನ್ನು ತುಚ್ಛವಾಗಿ ಕಂಡು ನಿಶ್ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಅವನದೇ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.55.59
निन्दन्ते स्वानधीकारान्सन्त्यजन्ते च भारत ।
न वृत्त्या परितृष्यन्ति राजदेयं हरन्ति च ॥ १२.५५.५९ ॥
ಭಾರತನೇ, ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನೇ ನಿಂದಿಸಿ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ರಾಜನಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದುದನ್ನೂ ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.55.60
क्रीडितुं तेन चेच्छन्ति ससूत्रेणेव पक्षिणा ।
अस्मत्प्रणेयो राजेति लोकांश्चैव वदन्त्युत ॥ १२.५५.६० ॥
ಅವನೊಂದಿಗೆ ಆಡಲು ಬಯಸಿದರೆ, ದಾರದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಹಕ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಡುವಂತೆ; ಜನರಿಗೂ, "ರಾಜನು ನಮ್ಮಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವವನು" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.55.61
एते चैवापरे चैव दोषाः प्रादुर्भवन्त्युत ।
नृपतौ मार्दवोपेते हर्षुले च युधिष्ठिर ॥ १२.५५.६१ ॥
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ಮೃದುತ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಹರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ರಾಜನಲ್ಲಿ ಇವು ಮತ್ತು ಇತರ ದೋಷಗಳೂ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.