มหาภารตะ · อัธยายะ 12.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.55.1
प्रणिपत्य हृषीकेशमभिवाद्य पितामहम् ।
अनुमान्य गुरून्सर्वान्पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १२.५५.१ ॥
ยุธิษฐิระ เมื่อกราบไหว้พระหฤษีเกศ และถวายความเคารพแด่ปู่ผู้เป็นปิตามหะ แล้วขออนุญาตจากผู้อาวุโสทั้งหมด จึงทูลถาม
12.55.2
राज्ञां वै परमो धर्म इति धर्मविदो विदुः ।
महान्तमेतं भारं च मन्ये तद्ब्रूहि पार्थिव ॥ १२.५५.२ ॥
ผู้รู้ธรรมกล่าวกันว่า "ธรรมอันสูงสุดของพระราชาทั้งหลาย" ข้าพเจ้าเห็นว่าภาระนี้ใหญ่หลวงนัก ขอพระองค์โปรดตรัสบอกแก่ข้าพเจ้าเถิด ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน
12.55.3
राजधर्मान्विशेषेण कथयस्य पितामह ।
सर्वस्य जीवलोकस्य राजधर्मः परायणम् ॥ १२.५५.३ ॥
ข้าแต่ปู่ ขอทรงอธิบายหน้าที่ของพระราชาโดยเฉพาะเถิด เพราะหน้าที่ของพระราชาเป็นที่พึ่งของโลกที่มีชีวิตทั้งหมด
12.55.4
त्रिवर्गो हि समासक्तो राजधर्मेषु कौरव ।
मोक्षधर्मश्च विस्पष्टः सकलोऽत्र समाहितः ॥ १२.५५.४ ॥
ข้าแต่กุรุ ไตรวรรค (ธรรม อรรถ กาม) ผูกพันอยู่กับหน้าที่ของพระราชาอย่างแนบแน่น และธรรมแห่งโมกษะก็ถูกชี้แจงไว้อย่างชัดเจน ทั้งหมดนี้รวมอยู่ที่นี่แล้ว
12.55.5
यथा हि रश्मयोऽश्वस्य द्विरदस्याङ्कुशो यथा ।
नरेन्द्रधर्मो लोकस्य तथा प्रग्रहणं स्मृतम् ॥ १२.५५.५ ॥
เหมือนดังที่บังเหียนเป็นของม้า และขอช้างเป็นของช้าง หน้าที่ของพระราชาก็ถูกจดจำว่าเป็นการควบคุมที่นำโลกไป
12.55.6
अत्र वै संप्रमूढे तु धर्मे राजर्षिसेविते ।
लोकस्य संस्था न भवेत्सर्वं च व्याकुलीभवेत् ॥ १२.५५.६ ॥
หากในธรรมที่พระราชฤๅษีปฏิบัติกันนี้เกิดความสับสนอย่างหนัก ความมั่นคงของโลกก็จะไม่คงอยู่ และทุกอย่างจะตกอยู่ในความยุ่งเหยิง
12.55.7
उदयन्हि यथा सूर्यो नाशयत्यशुभं तमः ।
राजधर्मस्तथा लोक्यामाक्षिपत्यशुभां गतिम् ॥ १२.५५.७ ॥
เหมือนดังดวงอาทิตย์ที่ขึ้นทำลายความมืดอันเป็นอมงคล หน้าที่ของพระราชาก็ขจัดทางที่เป็นอมงคลออกไปในโลก
12.55.8
तदग्रे राजधर्मान्हि मदर्थे त्वं पितामह ।
प्रब्रूहि भरतश्रेष्ठ त्वं हि धर्मभूतां वरः ॥ १२.५५.८ ॥
เพราะฉะนั้น ขอปู่ทรงอธิบายหน้าที่ของพระราชาให้ข้าพเจ้าฟังก่อนเป็นอันดับแรกเถิด ข้าแต่ปู่ ข้าแต่ยอดแห่งพงศ์ภรต พระองค์นั่นแหละเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงธรรม
12.55.9
आगमश्च परस्त्वत्तः सर्वेषां नः परन्तप ।
भवन्तं हि परं बुद्धौ वासुदेवोऽभिमन्यते ॥ १२.५५.९ ॥
ข้าแต่ผู้เผาผลาญศัตรู คำสอนอันสูงสุดสำหรับพวกเราทั้งหมดมาจากพระองค์ พระวาสุเทพก็ทรงยกย่องพระองค์ว่าเป็นผู้เลิศในปัญญา
12.55.10
नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे ।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १२.५५.१० ॥
ขอน้อมนมัสการแด่ธรรมอันยิ่งใหญ่ ขอน้อมนมัสการแด่พระกฤษณะผู้เป็นผู้สร้าง ข้าพเจ้าจะกราบไหว้พวกพราหมณ์ แล้วจะกล่าวธรรมอันนิรันดร์ทั้งหลาย
12.55.11
शृणु कार्त्स्न्येन मत्तस्त्वं राजधर्मान्युधिष्ठिर ।
निरुच्यमानान्नियतो यच्चान्यदपि वाञ्छसि ॥ १२.५५.११ ॥
ยุธิษฐิระ จงฟังหน้าที่ของพระราชาจากข้าพเจ้าโดยครบถ้วนเถิด และจงตั้งใจฟังสิ่งที่กำลังอธิบาย รวมทั้งสิ่งอื่นที่เจ้าปรารถนาด้วย
12.55.12
आदावेव कुरुश्रेष्ठ राज्ञा रञ्जनमिच्छता ।
देवतानां द्विजानां च वर्तितव्यं यथाविधि ॥ १२.५५.१२ ॥
ข้าแต่ยอดแห่งกุรุ พระราชาผู้ปรารถนาจะให้ประชาชนพอใจ ต้องประพฤติตนให้ถูกต้องตามวิธีต่อเทวดาและผู้เกิดสองครั้งก่อนสิ่งอื่นทั้งหมด
12.55.13
दैवतान्यर्चयित्वा हि ब्राह्मणांश्च कुरूद्वह ।
आनृण्यं याति धर्मस्य लोकेन च समर्च्यते ॥ १२.५५.१३ ॥
ข้าแต่ผู้แบกรับแห่งกุรุ เมื่อบูชาเทวดาและพวกพราหมณ์แล้ว บุรุษย่อมพ้นจากหนี้ที่มีต่อธรรม และได้รับการบูชาจากโลก
12.55.14
उत्थानेन सदा पुत्र प्रयतेथा युधिष्ठिर ।
न ह्युत्थानमृते दैवं राज्ञामर्थं प्रसाधयेत् ॥ १२.५५.१४ ॥
ลูกแห่งข้า ยุธิษฐิระ จงพยายามด้วยความเพียรอยู่เสมอเถิด เพราะโชคชะตาเพียงอย่างเดียวโดยปราศจากความเพียร ไม่อาจสำเร็จประโยชน์ของพระราชาทั้งหลายได้
12.55.15
साधारणं द्वयं ह्येतद्दैवमुत्थानमेव च ।
पौरुषं हि परं मन्ये दैवं निश्चित्य मुह्यते ॥ १२.५५.१५ ॥
ทั้งสองอย่าง คือโชคชะตาและความเพียร เป็นสิ่งที่ทุกคนมีร่วมกัน แต่ข้าพเจ้าเห็นว่าความพยายามของมนุษย์นั้นประเสริฐยิ่ง เพราะผู้ที่ยึดมั่นแต่โชคชะตาย่อมหลงผิดไป
12.55.16
विपन्ने च समारम्भे सन्तापं मा स्म वै कृथाः ।
घटेतैवं सदाऽऽत्मानं राज्ञामेष परो नयः ॥ १२.५५.१६ ॥
เมื่อการที่เริ่มทำล้มเหลว อย่าได้เศร้าโศกเลย จงรักษาตนให้พากเพียรอยู่เสมอเช่นนี้ นี่คือแนวทางอันสูงสุดของพระราชาทั้งหลาย
12.55.17
न हि सत्यादृते किंचिद्राज्ञां वै सिद्धिकारकम् ।
सत्ये हि राजा निरतः प्रेत्य चेह च नन्दति ॥ १२.५५.१७ ॥
ไม่มีสิ่งใดที่ทำให้พระราชาประสบความสำเร็จได้โดยปราศจากความสัตย์ พระราชาผู้ยึดมั่นในความสัตย์ย่อมชื่นชมยินดีทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
12.55.18
ऋषीणामपि राजेन्द्र सत्यमेव परं धनम् ।
तथा राज्ञां परं सत्यान्नान्यद्विश्वासकारणम् ॥ १२.५५.१८ ॥
ข้าแต่จอมราชา แม้สำหรับฤๅษีทั้งหลาย ความสัตย์ก็เป็นทรัพย์อันสูงสุดเท่านั้น และสำหรับพระราชาก็เช่นกัน ไม่มีสิ่งใดเป็นเหตุแห่งความไว้วางใจยิ่งไปกว่าความสัตย์
12.55.19
गुणवाञ्शीलवान्दान्तो मृदुदण्डो जितेन्द्रियः ।
सुदर्शः स्थूललक्ष्यश्च न भ्रश्येत सदा श्रियः ॥ १२.५५.१९ ॥
พระราชาผู้มีคุณธรรม มีความประพฤติดี ฝึกฝนตนแล้ว ลงโทษด้วยความอ่อนโยน ชนะอินทรีย์ ผู้เข้าพบได้ง่าย และมีเป้าหมายกว้างไกล ย่อมไม่เสื่อมจากความรุ่งเรืองเลย
12.55.20
आर्जवं सर्वकार्येषु श्रयेथाः कुरुनन्दन ।
पुनर्नयविचारेण त्रयीसंवरणेन च।
आर्जवेन समायुक्ता मोदन्ते ऋषयो दिवि ॥ १२.५५.२० ॥
ข้าแต่ผู้ทำให้กุรุชื่นชม จงยึดความซื่อตรงในกิจทั้งปวงเถิด อีกทั้งด้วยการพิจารณานโยบายอย่างรอบคอบ และด้วยการสำรวมตนตามไตรเวท ผู้ประกอบด้วยความซื่อตรงย่อมชื่นชมยินดีในสวรรค์
12.55.21
मृदुर्हि राजा सततं लङ्घ्यो भवति सर्वशः ।
तीक्ष्णाच्चोद्विजते लोकस्तस्मादुभयमाचरेत् ॥ १२.५५.२१ ॥
แท้จริง พระราชาผู้อ่อนโยนย่อมถูกล่วงละเมิดอยู่เสมอและในทุกทาง ส่วนประชาชนย่อมหวาดหวั่นต่อพระราชาผู้ดุดัน ฉะนั้นพระองค์ควรประพฤติทั้งสองอย่าง
12.55.22
अदण्ड्याश्चैव ते पुत्र विप्राः स्युर्ददतां वर ।
भूतमेतत्परं लोके ब्राह्मणा नाम पाण्डव ॥ १२.५५.२२ ॥
พราหมณ์ทั้งหลายนั้น ลูกเอ๋ย ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ให้ทาน ควรได้รับการยกเว้นจากการลงโทษ โอ ปาณฑพ นี่คือหลักสูงสุดในโลกที่ตั้งไว้เกี่ยวกับพราหมณ์
12.55.23
मनुना चात्र राजेन्द्र गीतौ श्लोकौ महात्मना ।
धर्मेषु स्वेषु कौरव्य हृदि तौ कर्तुमर्हसि ॥ १२.५५.२३ ॥
โอ จอมกษัตริย์ ที่นี้ มนูผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ได้ขับร้องโศลกสองบท โอ เผ่ากุรุ ขอพระองค์โปรดตั้งไว้ในใจ ภายในหน้าที่ทางธรรมของพระองค์เอง
12.55.24
अभ्द्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥ १२.५५.२४ ॥
ไฟเกิดจากน้ำ พลังของกษัตริย์เกิดจากพรหมัน เหล็กเกิดจากหิน พลังของทั้งสามนั้นซึ่งแผ่ไปทุกหนแห่งย่อมดับลงในแหล่งกำเนิดของตนเอง
12.55.25
अयो हन्ति यदाऽश्मानमग्निरापो निहन्ति च ।
ब्रह्म च क्षत्रियो द्वेष्टि तदा सीदन्ति ते त्रयः ॥ १२.५५.२५ ॥
เมื่อเหล็กทำลายหิน และไฟกับน้ำทำลายมัน และเมื่อกษัตริย์เกลียดชังพราหมณ์ ทั้งสามสิ่งนั้นย่อมพินาศ
12.55.26
एवं कृत्वा महाराज नमस्या एव ते द्विजाः ।
भौमं ब्रह्म द्विजश्रेष्ठा धारयन्ति शमान्विताः ॥ १२.५५.२६ ॥
เมื่อทำเช่นนี้แล้ว โอ มหาราช พวกทวิชาติเหล่านั้นควรได้รับความเคารพอย่างแท้จริง ทวิชาติผู้ประเสริฐซึ่งประกอบด้วยความสงบย่อมรักษาพรหมันแห่งแผ่นดินไว้
12.55.27
एवं चैव नरव्याघ्र लोकयात्राविघातकाः ।
निग्राह्या एव बाहुभ्यां ब्राह्मणास्ते नरेश्वर ॥ १२.५५.२७ ॥
และเช่นนั้นเอง โอ จอมคน พวกพราหมณ์ที่ขัดขวางการดำเนินไปของโลก โอ จอมนรชน ต้องถูกควบคุมด้วยกำลังแขนเท่านั้น
12.55.28
श्लोकौ चोशनसा गीतौ पुरा तात महर्षिणा ।
तौ निवोध महाराज त्वमेकाग्रमना नृप ॥ १२.५५.२८ ॥
ลูกรัก โศลกสองบทถูกขับร้องไว้แต่กาลก่อนโดยมหาฤๅษีอุศนัส โอ มหาราช โอ จอมกษัตริย์ ขอพระองค์โปรดฟังด้วยใจที่แน่วแน่
12.55.29
उद्यम्य शस्त्रमायान्तमपि वेदान्तगं रणे ।
निगृह्णीयात्स्वधर्मेण धर्मापेक्षी नराधिपः ॥ १२.५५.२९ ॥
แม้ผู้ที่เข้าสู่สนามรบพร้อมชูอาวุธ แม้จะรู้พระเวทอันสิ้นสุด ก็พึงถูกควบคุมโดยพระราชาผู้แสวงหาธรรม ด้วยหน้าที่ของตนเอง
12.55.30
विनश्यमानं धर्मं हि योऽभिरक्षेत्स धर्मवित् ।
न तेन धर्महा स स्यान्मन्युस्तन्मन्युमृच्छति ॥ १२.५५.३० ॥
ผู้ใดปกป้องธรรมที่กำลังจะพินาศ ผู้นั้นแลคือผู้รู้ธรรม เขาไม่กลายเป็นผู้ทำลายธรรมด้วยเหตุนั้น ความโกรธย่อมพบกับความโกรธนั้นเอง
12.55.31
एवं चैव नरश्रेष्ठ रक्ष्या एव द्विजातयः ।
सापराधानपि हि तान्विषयान्ते समुत्सृजेत् ॥ १२.५५.३१ ॥
และเช่นนั้นเอง โอ ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ทวิชาติทั้งหลายต้องได้รับการคุ้มครอง แม้ผู้ที่ทำความผิด ก็พึงถูกเนรเทศไปยังชายแดนของแคว้น
12.55.32
अभिशस्तमपि ह्येषां पीडयेन्न विशांपते ।
ब्रह्मघ्ने गुरुतल्पे च भ्रूणहत्ये तथैव च ॥ १२.५५.३२ ॥
โอ เจ้าแห่งประชา แม้ถูกกล่าวหา พวกเขาก็ไม่ควรถูกทำร้าย เช่นเดียวกันสำหรับผู้ฆ่าพราหมณ์ ผู้ละเมิดเตียงของอาจารย์ และผู้ฆ่าทารกในครรภ์
12.55.33
राजद्विष्टे च विप्रस्य विषयान्ते विवासनम् ।
विधीयते न शारीरं भयमेषां कदाचन ॥ १२.५५.३३ ॥
สำหรับพราหมณ์ที่เป็นที่เกลียดชังของพระราชา การเนรเทศไปยังชายแดนของแคว้นเป็นสิ่งที่กำหนดไว้ ไม่ควรลงโทษทางร่างกายแก่พวกเขาเลย
12.55.34
दयिताश्च नरास्ते स्युर्भक्तिमन्तो द्विजेषु ये ।
न शोकः परमा तुष्टी राज्ञां भवति संचयात् ॥ १२.५५.३४ ॥
ชายเหล่านั้นที่มีความศรัทธาต่อทวิชาติย่อมเป็นที่รักของพระราชา จากการสะสมนั้น พระราชาย่อมไม่มีความโศก และได้รับความพอใจอันสูงสุด
12.55.35
दुर्गेषु च महाराज षट्सु ये शास्त्रनिश्चिताः ।
सर्वदुर्गेषु मन्यन्ते नरदुर्गं सुदुर्गमम् ॥ १२.५५.३५ ॥
โอ มหาราช ในบรรดาป้อมปราการทั้งหลายที่ตำราแห่งศาสตร์กำหนดไว้ ป้อมของมนุษย์ถูกถือว่าเป็นป้อมที่ทลายยากที่สุดกว่าป้อมทั้งปวง
12.55.36
तस्मान्नित्यं दया कार्या चातुर्वर्ण्ये विपश्चिता ।
धर्मात्मा सत्यवाक्चैव राजा रञ्जयति प्रजाः ॥ १२.५५.३६ ॥
ฉะนั้น ผู้มีปัญญาพึงแสดงความเมตตาต่อวรรณะทั้งสี่อยู่เสมอ พระราชาผู้มีจิตประกอบด้วยธรรมและพูดความจริงนั่นแหละย่อมให้ประชาชนพึงพอใจ
12.55.37
न च क्षान्तेन ते नित्यं भाव्यं पुरुषसत्तम ।
अधर्मो हि मृद् राजा क्षमावानिव कुञ्जरः ॥ १२.५५.३७ ॥
โอ ผู้ประเสริฐในหมู่บุรุษ พระองค์ไม่ควรอดทนอยู่เสมอ เพราะพระราชาผู้อดทนมากเกินไป ดุจช้าง ย่อมจมลงสู่อธรรม
12.55.38
वार्हस्पत्ये च शास्त्रे च श्लोकोऽयं नियतः प्रभो ।
अस्मिन्नर्थे निगदितस्तन्मे निगदतः शृणु ॥ १२.५५.३८ ॥
โอ เจ้าผู้เป็นใหญ่ โศลกนี้ถูกกำหนดไว้มั่นคงในตำราพฤหัสปติเกี่ยวกับเรื่องนี้ ขอพระองค์ฟังขณะที่ข้าพเจ้ากล่าวขึ้น
12.55.39
क्षममाणं नृपं नित्यं नीचः परिभवेञ्जनः ।
हस्तियन्ता गजस्येव शिर एवारुरुक्षति ॥ १२.५५.३९ ॥
คนต่ำช้ามักดูหมิ่นพระราชาผู้อดทนอยู่เสมอ ดุจควาญช้างที่พยายามปีนขึ้นไปบนหัวของช้าง
12.55.40
तस्मान्नैव मृदुर्नित्यं तीक्ष्णो वाऽपि भवेन्नृपः ।
वसन्तेऽर्क इव श्रीमान्न शीतो न च घर्मदः ॥ १२.५५.४० ॥
ฉะนั้น พระราชาไม่ควรอ่อนโยนอยู่เสมอ หรือดุดันอยู่เสมอเช่นกัน พระองค์ควรรุ่งเรืองดุจดวงอาทิตย์ในฤดูวสันต์ ไม่เย็นเกินไป และไม่ร้อนแรงจนเผาผลาญ
12.55.41
प्रत्यक्षेणानुमानेन तथौपम्यागमैरपि ।
परीक्ष्यास्ते महाराज स्वे परे चैव नित्यशः ॥ १२.५५.४१ ॥
มหาราชเอ๋ย ทั้งคนของพระองค์เองและคนอื่น ต้องได้รับการพิสูจน์อยู่เสมอ ด้วยการรับรู้โดยตรง การอนุมาน การเปรียบเทียบ และอำนาจของคัมภีร์
12.55.42
व्यसनानि च सर्वाणि त्यजेथा भूरिदक्षिण ।
नचैतानि प्रयुञ्जीथाः सङ्गं तु परिवर्जय ॥ १२.५५.४२ ॥
ผู้ให้ทานอย่างอุดมเอ๋ย จงละทิ้งความชั่วทั้งปวง อย่าได้ประพฤติเหล่านั้น และเหนืออื่นใด จงหลีกเลี่ยงความยึดติด
12.55.43
व्यसनी यस्तु लोकेऽस्मिन्परिभूतो भवत्युत ।
उद्वेजयति लोकं च योऽतिद्वेषी महीपतिः ॥ १२.५५.४३ ॥
ผู้เป็นกษัตริย์ที่หมกมุ่นอยู่กับความชั่วในโลกนี้ ย่อมกลายเป็นผู้ถูกดูหมิ่นอย่างแน่นอน และกษัตริย์ที่เกลียดชังอย่างยิ่ง ย่อมทำให้ประชาชนหวาดหวั่น
12.55.44
भवितव्यं सदा राज्ञा गर्भिणीसहधर्मिणा ।
कारणं च महाराज शृणु येनेदमुच्यते ॥ १२.५५.४४ ॥
กษัตริย์ต้องเป็นเหมือนหญิงมีครรภ์ที่ร่วมหน้าที่เดียวกันอยู่เสมอ มหาราชเอ๋ย จงฟังเหตุผลที่กล่าวถึงเรื่องนี้
12.55.45
यथा हि गर्भिणी हित्वा स्वं प्रियं मनसोऽनुगम् ।
गर्भस्य हितमाधत्ते तथा राज्ञाऽप्यसंशयम् ॥ १२.५५.४५ ॥
ดังที่หญิงมีครรภ์ละทิ้งสิ่งที่ใจของตนปรารถนา แล้วใส่ใจต่อประโยชน์ของครรภ์ กษัตริย์ก็พึงกระทำเช่นนั้นโดยไม่ต้องสงสัย
12.55.46
वर्तितव्यं कुरुश्रेष्ठ सदा धर्मानुवर्तिना ।
स्वं प्रियं तु परित्यज्य यद्यल्लोकहितं भवेत् ॥ १२.५५.४६ ॥
ผู้เป็นยอดของกุรุเอ๋ย ผู้ดำเนินตามธรรมต้องประพฤติตนอยู่เสมอ ละทิ้งความพอใจของตน และทำสิ่งใดก็ตามที่จะเกื้อกูลประโยชน์ของประชาชน
12.55.47
न सन्त्याज्यं च ते धैर्यं कदाचिदपि पाण्डव ।
धीरस्य स्पष्टदण्डस्य न ह्याज्ञा प्रतिहन्यते ॥ १२.५५.४७ ॥
โอ้บุตรแห่งปาณฑุ พระองค์จะไม่ทรงละทิ้งความมั่นคงของพระองค์เลยแม้สักครั้ง บัญชาของผู้มั่นคงซึ่งการลงโทษชัดเจนย่อมไม่ถูกขัดขวาง
12.55.48
परिहासश्च भृत्यैस्ते नात्यर्थं वदतां वर ।
कर्तव्यो राजशार्दूल दोषमत्र हि मे शृणु ॥ १२.५५.४८ ॥
ผู้ประเสริฐในหมู่ผู้พูดเอ๋ย ราชสีห์แห่งกษัตริย์เอ๋ย พระองค์ไม่ควรเล่นหัวกับข้ารับใช้มากเกินไป ขอทรงฟังเหตุผลของข้อบกพร่องนี้จากข้า
12.55.49
अवमन्यन्ति भर्तारं सहर्षमुपजीविनः ।
स्वे स्थाने न च तिष्ठन्ति लङ्घ्यन्ति च तद्वचः ॥ १२.५५.४९ ॥
ผู้รับใช้ย่อมดูหมิ่นนายของตนด้วยความยินดี ไม่ยืนอยู่ในที่ของตน และล่วงละเมิดคำสั่งของเขา
12.55.50
प्रेष्यमाणा विकल्पन्ते गुह्यं चाप्यनुयुञ्जते ।
अयाच्यं चैव याचन्ते भोज्यान्याहारयन्ति च ॥ १२.५५.५० ॥
เมื่อถูกใช้ไปทำงาน พวกเขาก็ลังเล ยังล้วงลับเรื่องที่เป็นความลับ ขอสิ่งที่ไม่ควรขอ และสั่งให้นำอาหารมาให้
12.55.51
क्रुथ्यन्ति परिदीप्तन्ति भूमिपायाधितिष्ठते ।
उत्कोचैर्वञ्चनाभिश्च कार्याणि घ्नन्ति चास्य ते ॥ १२.५५.५१ ॥
พวกเขาโกรธและลุกโพลง ตั้งตนขัดขืนเจ้าแผ่นดิน และด้วยการติดสินบนกับการหลอกลวง พวกเขาทำลายกิจการของท่าน
12.55.52
जर्झरं चास्य विषयं कुर्वन्ति प्रतिरूपकैः ।
स्त्रीरक्षिभिश्च सज्जन्ते तुल्यवेषा भवन्ति च ॥ १२.५५.५२ ॥
พวกเขาทำให้แคว้นของท่านทรุดโทรมด้วยของปลอม คบหากับผู้คุมห้องสตรี และแต่งกายเหมือนพวกเขา
12.55.53
वान्तं निष्ठीवनं चैव कुर्वते चास्य सन्निधौ ।
निर्लज्जा राजशार्दूल व्याहरन्ति च तद्वचः ॥ १२.५५.५३ ॥
พวกเขาอาเจียนและบ้วนน้ำลายต่อหน้าท่าน ราชสีห์แห่งกษัตริย์เอ๋ย พวกเขาไร้ยางอาย ถึงกับกล่าวต้านคำพูดของท่าน
12.55.54
हयं वा दन्तिनं वाऽपि रथं वा नृपसंमतम् ।
अधिरोहन्त्यवज्ञाय सहर्षाः पार्थिवे मृदौ ॥ १२.५५.५४ ॥
พวกเขาดูแคลนแม้ม้า ช้าง หรือรถศึกที่กษัตริย์โปรดปราน แล้วขึ้นขี่อย่างยินดี ขณะที่กษัตริย์ทรงอ่อนโยน
12.55.55
इदं ते दुष्करं राजन्निदं ते दुर्विचेष्टितम् ।
इत्येवं सुहृदो नाम ब्रुवते परिपद्गताः ॥ १२.५५.५५ ॥
พระองค์เอ๋ย นี่เป็นสิ่งที่ยากสำหรับพระองค์ นี่คือความประพฤติที่ไม่ดีของพระองค์ ผู้ที่เรียกตนว่าสหาย ผู้อยู่ในที่ประชุม ย่อมกล่าวเช่นนี้
12.55.56
क्रुद्धे चास्मिन्हसन्त्येव न च हृष्यन्ति पूजिताः ।
सङ्घर्षशीलाश्च तदा भवन्त्यन्योन्यकारणात् ॥ १२.५५.५६ ॥
เมื่อท่านโกรธ พวกเขาก็หัวเราะเยาะ แม้จะได้รับการยกย่อง พวกเขาก็ไม่ยินดี และเพราะกันและกัน พวกเขาก็กลายเป็นผู้ชอบทะเลาะวิวาท
12.55.57
विस्रंसयन्ति मन्त्रं च विवृण्वन्ति च दुष्कृतम् ।
लीलया चैव कुर्वन्ति सावज्ञास्तस्य शासनम् ॥ १२.५५.५७ ॥
พวกเขาเปิดเผยคำปรึกษาของท่านและแฉความผิดของท่าน และด้วยความดูหมิ่น พวกเขาปฏิบัติตามบัญชาของท่านราวกับเป็นเรื่องเล่น
12.55.58
अलङ्काराणि भोज्यं च तथा स्नानानुलेपने ।
हेलयाना नरव्याघ्र स्वस्थास्तस्योपभुञ्जये ॥ १२.५५.५८ ॥
ราชาแห่งมนุษย์เอ๋ย พวกเขาดูเบาเครื่องประดับ อาหาร การอาบน้ำและการทาเครื่องหอม แล้วสบายใจเสวยสิ่งที่เป็นของท่านนั่นเอง
12.55.59
निन्दन्ते स्वानधीकारान्सन्त्यजन्ते च भारत ।
न वृत्त्या परितृष्यन्ति राजदेयं हरन्ति च ॥ १२.५५.५९ ॥
ภารตะเอ๋ย พวกเขาติเตียนและละทิ้งหน้าที่ของตนเอง ไม่พอใจในการดำรงชีพของตน และยึดเอาแม้สิ่งที่ต้องถวายแด่กษัตริย์
12.55.60
क्रीडितुं तेन चेच्छन्ति ससूत्रेणेव पक्षिणा ।
अस्मत्प्रणेयो राजेति लोकांश्चैव वदन्त्युत ॥ १२.५५.६० ॥
หากพวกเขาปรารถนาจะเล่นกับท่าน ก็เหมือนนกที่ถูกผูกด้วยเชือก และพวกเขายังพูดกับประชาชนว่า "กษัตริย์ถูกเรานำไป"
12.55.61
एते चैवापरे चैव दोषाः प्रादुर्भवन्त्युत ।
नृपतौ मार्दवोपेते हर्षुले च युधिष्ठिर ॥ १२.५५.६१ ॥
ดูก่อนยุธิษฐิระ เมื่อพระราชาผู้มีความอ่อนโยนและชอบความสุขเพลิดเพลิน โทษเหล่านี้และโทษอื่นๆ ย่อมเกิดขึ้นเป็นแน่