マハーバーラタ · 章 12.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.55.1
प्रणिपत्य हृषीकेशमभिवाद्य पितामहम् ।
अनुमान्य गुरून्सर्वान्पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १२.५५.१ ॥
フリシーケーシャに礼拝し、祖父に挨拶し、すべての長老の許しを得て、ユディシュティラは尋ねた。
12.55.2
राज्ञां वै परमो धर्म इति धर्मविदो विदुः ।
महान्तमेतं भारं च मन्ये तद्ब्रूहि पार्थिव ॥ १२.५५.२ ॥
「王たちの最高の法はこれである」と法を知る者たちは言う。私はこの重荷は非常に大きいと考える。大地の主よ、それを語ってください。
12.55.3
राजधर्मान्विशेषेण कथयस्य पितामह ।
सर्वस्य जीवलोकस्य राजधर्मः परायणम् ॥ १२.५५.३ ॥
祖父よ、特に王の法を説いてください。王法こそ、生きとし生けるものすべての拠り所なのですから。
12.55.4
त्रिवर्गो हि समासक्तो राजधर्मेषु कौरव ।
मोक्षधर्मश्च विस्पष्टः सकलोऽत्र समाहितः ॥ १२.५५.४ ॥
クル族の子よ、三つの目的（法・利・欲）は王の法に深く結びついており、解脱の法も明らかに説かれている。ここにすべてが集められている。
12.55.5
यथा हि रश्मयोऽश्वस्य द्विरदस्याङ्कुशो यथा ।
नरेन्द्रधर्मो लोकस्य तथा प्रग्रहणं स्मृतम् ॥ १२.५५.५ ॥
馬に手綱があり、象に鉤があるように、王の法は世界を導く統御として伝えられている。
12.55.6
अत्र वै संप्रमूढे तु धर्मे राजर्षिसेविते ।
लोकस्य संस्था न भवेत्सर्वं च व्याकुलीभवेत् ॥ १२.५५.६ ॥
王仙たちが実践してきたこの法において深い混乱が生じれば、世界の秩序は保たれず、すべてが乱れてしまうだろう。
12.55.7
उदयन्हि यथा सूर्यो नाशयत्यशुभं तमः ।
राजधर्मस्तथा लोक्यामाक्षिपत्यशुभां गतिम् ॥ १२.५५.७ ॥
昇る太陽が不吉な闇を滅ぼすように、王の法は世において不吉な道を退ける。
12.55.8
तदग्रे राजधर्मान्हि मदर्थे त्वं पितामह ।
प्रब्रूहि भरतश्रेष्ठ त्वं हि धर्मभूतां वरः ॥ १२.५५.८ ॥
ですから、まず私のために王の法を説いてください、祖父よ。バラタ族の最良の方よ、あなたこそ法を体現する者の中で最も優れた方です。
12.55.9
आगमश्च परस्त्वत्तः सर्वेषां नः परन्तप ।
भवन्तं हि परं बुद्धौ वासुदेवोऽभिमन्यते ॥ १२.५५.९ ॥
敵を焼く者よ、私たち皆にとっての最高の教えはあなたから来ます。ヴァースデーヴァもまた、智慧においてあなたを至高と見なしています。
12.55.10
नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे ।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १२.५५.१० ॥
偉大なダルマに礼拝します。創造者クリシュナに礼拝します。バラモンたちに礼をして、永遠の法を説きましょう。
12.55.11
शृणु कार्त्स्न्येन मत्तस्त्वं राजधर्मान्युधिष्ठिर ।
निरुच्यमानान्नियतो यच्चान्यदपि वाञ्छसि ॥ १२.५५.११ ॥
ユディシュティラよ、私から王の法をすべて聞きなさい。説かれることを慎んで聴き、そしてあなたが望む他のことも同様に。
12.55.12
आदावेव कुरुश्रेष्ठ राज्ञा रञ्जनमिच्छता ।
देवतानां द्विजानां च वर्तितव्यं यथाविधि ॥ १२.५५.१२ ॥
クル族の最良の方よ、臣民を喜ばせたいと願う王は、まず規定どおりに神々と再生族に対して振る舞わなければならない。
12.55.13
दैवतान्यर्चयित्वा हि ब्राह्मणांश्च कुरूद्वह ।
आनृण्यं याति धर्मस्य लोकेन च समर्च्यते ॥ १२.५५.१३ ॥
神々とバラモンを敬う者は、クルの主よ、法への負債から解放され、世間からも尊ばれる。
12.55.14
उत्थानेन सदा पुत्र प्रयतेथा युधिष्ठिर ।
न ह्युत्थानमृते दैवं राज्ञामर्थं प्रसाधयेत् ॥ १२.५५.१४ ॥
息子ユディシュティラよ、常に努力せよ。努力なくして運命だけでは、王の目的は成し遂げられない。
12.55.15
साधारणं द्वयं ह्येतद्दैवमुत्थानमेव च ।
पौरुषं हि परं मन्ये दैवं निश्चित्य मुह्यते ॥ १२.५५.१५ ॥
運命と努力、この二つは万人に共通する。しかし私は人の努力こそ最上と考える。運命だけを確信する者は惑う。
12.55.16
विपन्ने च समारम्भे सन्तापं मा स्म वै कृथाः ।
घटेतैवं सदाऽऽत्मानं राज्ञामेष परो नयः ॥ १२.५५.१६ ॥
企てが挫折しても嘆いてはならない。このように常に自らを努力に向けよ。これこそ王の最上の策である。
12.55.17
न हि सत्यादृते किंचिद्राज्ञां वै सिद्धिकारकम् ।
सत्ये हि राजा निरतः प्रेत्य चेह च नन्दति ॥ १२.५५.१७ ॥
真実なしに王に成功をもたらすものはない。真実に専心する王は、この世でも来世でも喜ぶ。
12.55.18
ऋषीणामपि राजेन्द्र सत्यमेव परं धनम् ।
तथा राज्ञां परं सत्यान्नान्यद्विश्वासकारणम् ॥ १२.५५.१८ ॥
王の中の王よ、聖仙にとっても真実こそ最上の富である。同様に王にとっても、真実以上の信頼の根拠はない。
12.55.19
गुणवाञ्शीलवान्दान्तो मृदुदण्डो जितेन्द्रियः ।
सुदर्शः स्थूललक्ष्यश्च न भ्रश्येत सदा श्रियः ॥ १२.५५.१९ ॥
徳があり、品行正しく、自制し、罰は穏やかで、感官を制し、近づきやすく、大きな目標を持つ王は、決して栄えを失わない。
12.55.20
आर्जवं सर्वकार्येषु श्रयेथाः कुरुनन्दन ।
पुनर्नयविचारेण त्रयीसंवरणेन च।
आर्जवेन समायुक्ता मोदन्ते ऋषयो दिवि ॥ १२.५५.२० ॥
クルの喜びよ、すべての事において正直さに拠れ。さらに政治の慎重な判断と三ヴェーダによる自制によって。正直さを備えた聖仙たちは天で喜ぶ。
12.55.21
मृदुर्हि राजा सततं लङ्घ्यो भवति सर्वशः ।
तीक्ष्णाच्चोद्विजते लोकस्तस्मादुभयमाचरेत् ॥ १२.५५.२१ ॥
柔和な王は常にあらゆる面で踏みにじられ、苛烈な王によって民は動揺する。ゆえに両方を行うべきである。
12.55.22
अदण्ड्याश्चैव ते पुत्र विप्राः स्युर्ददतां वर ।
भूतमेतत्परं लोके ब्राह्मणा नाम पाण्डव ॥ १२.५५.२२ ॥
息子よ、布施する者の中で最も優れた者よ、婆羅門は罰せられるべきではない。パーンドゥの子よ、これは世界において婆羅門について最高と定められたことである。
12.55.23
मनुना चात्र राजेन्द्र गीतौ श्लोकौ महात्मना ।
धर्मेषु स्वेषु कौरव्य हृदि तौ कर्तुमर्हसि ॥ १२.५५.२३ ॥
王の王よ、ここで偉大なるマヌが二つの詩節を歌った。クルの末裔よ、自らの義務のうちにそれらを心に留めるのがふさわしい。
12.55.24
अभ्द्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥ १२.५५.२४ ॥
火は水から生じ、武力は梵から、鉄は石から生じた。遍く及ぶそれらの威力は、それぞれの根源において静まる。
12.55.25
अयो हन्ति यदाऽश्मानमग्निरापो निहन्ति च ।
ब्रह्म च क्षत्रियो द्वेष्टि तदा सीदन्ति ते त्रयः ॥ १२.५५.२५ ॥
鉄が石を打ち、火と水がそれを滅ぼし、クシャトリヤがバラモンを憎むとき、その三者は滅びる。
12.55.26
एवं कृत्वा महाराज नमस्या एव ते द्विजाः ।
भौमं ब्रह्म द्विजश्रेष्ठा धारयन्ति शमान्विताः ॥ १२.५५.२६ ॥
大王よ、このようであれば、彼ら再生族は実に礼拝に値する。寂静を備えた再生族の最上の者たちは、地上のブラフマンを保持する。
12.55.27
एवं चैव नरव्याघ्र लोकयात्राविघातकाः ।
निग्राह्या एव बाहुभ्यां ब्राह्मणास्ते नरेश्वर ॥ १२.५५.२७ ॥
同様に、人中の虎よ、世界の進行を妨げる婆羅門たちは、人主よ、ただ腕の力によって抑えられるべきである。
12.55.28
श्लोकौ चोशनसा गीतौ पुरा तात महर्षिणा ।
तौ निवोध महाराज त्वमेकाग्रमना नृप ॥ १२.५५.२८ ॥
わが子よ、昔、大仙ウシャナスが二つのシュローカを歌った。大王よ、一心に聞きなさい。
12.55.29
उद्यम्य शस्त्रमायान्तमपि वेदान्तगं रणे ।
निगृह्णीयात्स्वधर्मेण धर्मापेक्षी नराधिपः ॥ १२.५५.२९ ॥
武器を振り上げて戦いに来る者は、たとえヴェーダーンタに通じていても、法を求める人主が自らの本分によって抑えるべきである。
12.55.30
विनश्यमानं धर्मं हि योऽभिरक्षेत्स धर्मवित् ।
न तेन धर्महा स स्यान्मन्युस्तन्मन्युमृच्छति ॥ १२.५५.३० ॥
滅びつつある法を守る者こそ法を知る者である。それによって彼は法を破壊する者とはならない。怒りはその怒りに出会うのである。
12.55.31
एवं चैव नरश्रेष्ठ रक्ष्या एव द्विजातयः ।
सापराधानपि हि तान्विषयान्ते समुत्सृजेत् ॥ १२.५५.३१ ॥
同様に、人中の最善の者よ、再生族は守られるべきである。罪を犯した者でさえ、領土の境界へ追放すべきである。
12.55.32
अभिशस्तमपि ह्येषां पीडयेन्न विशांपते ।
ब्रह्मघ्ने गुरुतल्पे च भ्रूणहत्ये तथैव च ॥ १२.५५.३२ ॥
たとえ告発されても、民の主よ、彼らを苦しめてはならない。バラモン殺し、師の床を汚す者、胎児殺しについても同様である。
12.55.33
राजद्विष्टे च विप्रस्य विषयान्ते विवासनम् ।
विधीयते न शारीरं भयमेषां कदाचन ॥ १२.५५.३३ ॥
王に憎まれたバラモンには、王国の境界外への追放が定められている。身体的な罰を与えることは決してない。
12.55.34
दयिताश्च नरास्ते स्युर्भक्तिमन्तो द्विजेषु ये ।
न शोकः परमा तुष्टी राज्ञां भवति संचयात् ॥ १२.५५.३४ ॥
再生族に信心深い人々は、王に愛される。蓄積によって王は悲しまず、無上の満足を得る。
12.55.35
दुर्गेषु च महाराज षट्सु ये शास्त्रनिश्चिताः ।
सर्वदुर्गेषु मन्यन्ते नरदुर्गं सुदुर्गमम् ॥ १२.५५.३५ ॥
大王よ、論書が定めた六種の要塞のうち、人間の要塞はあらゆる要塞の中で最も堅固であると見なされる。
12.55.36
तस्मान्नित्यं दया कार्या चातुर्वर्ण्ये विपश्चिता ।
धर्मात्मा सत्यवाक्चैव राजा रञ्जयति प्रजाः ॥ १२.५५.३६ ॥
それゆえ、賢者は四つの階級に対して常に慈悲を示すべきである。法の心をもち真実を語る王こそが臣民を喜ばせる。
12.55.37
न च क्षान्तेन ते नित्यं भाव्यं पुरुषसत्तम ।
अधर्मो हि मृद् राजा क्षमावानिव कुञ्जरः ॥ १२.५५.३७ ॥
人中の最上者よ、あなたは常に忍耐強くあってはならない。忍耐強い王は象のように非法に沈む。
12.55.38
वार्हस्पत्ये च शास्त्रे च श्लोकोऽयं नियतः प्रभो ।
अस्मिन्नर्थे निगदितस्तन्मे निगदतः शृणु ॥ १२.५५.३८ ॥
主よ、この件については「バールハスパティヤ論」にこの詩節が確かに定められている。私が唱えるのを聞け。
12.55.39
क्षममाणं नृपं नित्यं नीचः परिभवेञ्जनः ।
हस्तियन्ता गजस्येव शिर एवारुरुक्षति ॥ १२.५५.३९ ॥
忍耐強い王を卑しい人間は常に侮る。象使いが象の頭に登ろうとするように。
12.55.40
तस्मान्नैव मृदुर्नित्यं तीक्ष्णो वाऽपि भवेन्नृपः ।
वसन्तेऽर्क इव श्रीमान्न शीतो न च घर्मदः ॥ १२.५५.४० ॥
ゆえに王は常に温和であってもならず、常に厳しくあってもならない。春の太陽のように輝かしく、冷たくも灼熱でもあってはならない。
12.55.41
प्रत्यक्षेणानुमानेन तथौपम्यागमैरपि ।
परीक्ष्यास्ते महाराज स्वे परे चैव नित्यशः ॥ १२.५५.४१ ॥
大王よ、身内も他人も、直接知覚、推理、比喩、聖典の権威によって常に試されねばならない。
12.55.42
व्यसनानि च सर्वाणि त्यजेथा भूरिदक्षिण ।
नचैतानि प्रयुञ्जीथाः सङ्गं तु परिवर्जय ॥ १२.५५.४२ ॥
多くの布施をなす者よ、あらゆる悪癖を捨てよ。それらを行ってはならず、とりわけ執着を避けよ。
12.55.43
व्यसनी यस्तु लोकेऽस्मिन्परिभूतो भवत्युत ।
उद्वेजयति लोकं च योऽतिद्वेषी महीपतिः ॥ १२.५५.४३ ॥
この世で悪癖に溺れる王は、まことに軽んじられる。また、はなはだ憎悪に満ちた王は民を震え上がらせる。
12.55.44
भवितव्यं सदा राज्ञा गर्भिणीसहधर्मिणा ।
कारणं च महाराज शृणु येनेदमुच्यते ॥ १२.५५.४४ ॥
王は常に、義務を分かち合う妊婦のようであるべきだ。大王よ、これが語られる理由を聞け。
12.55.45
यथा हि गर्भिणी हित्वा स्वं प्रियं मनसोऽनुगम् ।
गर्भस्य हितमाधत्ते तथा राज्ञाऽप्यसंशयम् ॥ १२.५५.४५ ॥
妊婦が自分の心の喜びを捨てて胎児の幸福を図るように、王もまた疑いなくそうすべきである。
12.55.46
वर्तितव्यं कुरुश्रेष्ठ सदा धर्मानुवर्तिना ।
स्वं प्रियं तु परित्यज्य यद्यल्लोकहितं भवेत् ॥ १२.५५.४६ ॥
クルの最良の者よ、ダルマに従う者は常に自分の喜びを捨て、人々の利益となることを行いつつ振る舞うべきである。
12.55.47
न सन्त्याज्यं च ते धैर्यं कदाचिदपि पाण्डव ।
धीरस्य स्पष्टदण्डस्य न ह्याज्ञा प्रतिहन्यते ॥ १२.५५.४७ ॥
パーンドゥの子よ、お前は決して堅忍さを捨ててはならない。堅固で罰の明確な者の命令は、決して妨げられることがない。
12.55.48
परिहासश्च भृत्यैस्ते नात्यर्थं वदतां वर ।
कर्तव्यो राजशार्दूल दोषमत्र हि मे शृणु ॥ १२.५५.४८ ॥
語る者の最良よ、王者の中の虎よ、お前は従者と度を越して冗談を言うべきではない。この点における過ちを聞け。
12.55.49
अवमन्यन्ति भर्तारं सहर्षमुपजीविनः ।
स्वे स्थाने न च तिष्ठन्ति लङ्घ्यन्ति च तद्वचः ॥ १२.५५.४९ ॥
従者は喜び勇んで主君を侮り、自らの位置に留まらず、その言葉を破る。
12.55.50
प्रेष्यमाणा विकल्पन्ते गुह्यं चाप्यनुयुञ्जते ।
अयाच्यं चैव याचन्ते भोज्यान्याहारयन्ति च ॥ १२.५५.५० ॥
派遣されると渋り、秘密の事柄さえ探り、頼むべきでないものを求め、食べ物を取り寄せさせる。
12.55.51
क्रुथ्यन्ति परिदीप्तन्ति भूमिपायाधितिष्ठते ।
उत्कोचैर्वञ्चनाभिश्च कार्याणि घ्नन्ति चास्य ते ॥ १२.५५.५१ ॥
怒り、激昂し、地上の主に逆らう。賄賂と欺瞞によって、その務めを損なう。
12.55.52
जर्झरं चास्य विषयं कुर्वन्ति प्रतिरूपकैः ।
स्त्रीरक्षिभिश्च सज्जन्ते तुल्यवेषा भवन्ति च ॥ १२.५५.५२ ॥
偽物によってその領土を衰えさせ、後宮の護衛と交わり、彼らと同じ装いをする。
12.55.53
वान्तं निष्ठीवनं चैव कुर्वते चास्य सन्निधौ ।
निर्लज्जा राजशार्दूल व्याहरन्ति च तद्वचः ॥ १२.५५.५३ ॥
その面前で嘔吐し唾を吐く。恥知らずに、王者の虎よ、その言葉に逆らって語る。
12.55.54
हयं वा दन्तिनं वाऽपि रथं वा नृपसंमतम् ।
अधिरोहन्त्यवज्ञाय सहर्षाः पार्थिवे मृदौ ॥ १२.५५.५४ ॥
王の許可を得た馬や象、戦車さえも軽んじ、王が温和であるうちに喜んで乗り込む。
12.55.55
इदं ते दुष्करं राजन्निदं ते दुर्विचेष्टितम् ।
इत्येवं सुहृदो नाम ब्रुवते परिपद्गताः ॥ १२.५५.५५ ॥
王よ、これはあなたには難しい、これはあなたの不品行だ——会議に居て友と呼ばれる者たちはこう言う。
12.55.56
क्रुद्धे चास्मिन्हसन्त्येव न च हृष्यन्ति पूजिताः ।
सङ्घर्षशीलाश्च तदा भवन्त्यन्योन्यकारणात् ॥ १२.५५.५६ ॥
彼が怒ると、彼らは彼を笑う。敬われても喜ばず、その時互いのために争いを好むようになる。
12.55.57
विस्रंसयन्ति मन्त्रं च विवृण्वन्ति च दुष्कृतम् ।
लीलया चैव कुर्वन्ति सावज्ञास्तस्य शासनम् ॥ १२.५५.५७ ॥
彼らは彼の謀りごとを漏らし、その過ちを暴く。侮りをもって、遊びのように彼の命令を行う。
12.55.58
अलङ्काराणि भोज्यं च तथा स्नानानुलेपने ।
हेलयाना नरव्याघ्र स्वस्थास्तस्योपभुञ्जये ॥ १२.५५.५८ ॥
人中の虎よ、彼らは装飾・食事・沐浴・塗油を軽んじ、安らかに彼の享楽をまさに享受する。
12.55.59
निन्दन्ते स्वानधीकारान्सन्त्यजन्ते च भारत ।
न वृत्त्या परितृष्यन्ति राजदेयं हरन्ति च ॥ १२.५५.५९ ॥
バーラタよ、彼らは自分の役職を非難して捨て去る。生計に満足せず、王に納めるべきものさえ奪い取る。
12.55.60
क्रीडितुं तेन चेच्छन्ति ससूत्रेणेव पक्षिणा ।
अस्मत्प्रणेयो राजेति लोकांश्चैव वदन्त्युत ॥ १२.५५.६० ॥
彼と遊ぼうとするなら、糸で繋がれた鳥と遊ぶようなもの。そして民にも言う、「王は我々によって導かれている」と。
12.55.61
एते चैवापरे चैव दोषाः प्रादुर्भवन्त्युत ।
नृपतौ मार्दवोपेते हर्षुले च युधिष्ठिर ॥ १२.५५.६१ ॥
ユディシュティラよ、温和さを備え喜びに傾いた王には、これらや他の欠点もまさに生じるのだ。