Mahābhārata · Adhyāya 12.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.66.1
चातुराश्रम्यमुक्तं ते चातुर्वण्यं तथैव च ।
राष्ट्रस्य यत्कृत्यतमं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.६६.१ ॥
Has expuesto los cuatro estadios de la vida y también los cuatro órdenes sociales. Dime, abuelo, cuál es el deber más esencial del reino.
12.66.2
राष्ट्रस्य यत्कृत्यतमं राज्ञ एवाभिषेचनम् ।
अनिन्द्रमबलं राष्ट्रं दस्यवोऽभिभवन्त्युत ॥ १२.६६.२ ॥
El deber más esencial del reino es precisamente la consagración del rey. Un reino sin soberano y débil es dominado por los bandidos.
12.66.3
अराजकेषु राष्ट्रेषु धर्मो न व्यवतिष्ठते ।
परस्परं च खादन्ति सर्वथा धिगराजकम् ॥ १२.६६.३ ॥
En los reinos sin rey el dharma no se sostiene; allí las gentes se devoran unas a otras. Maldita sea en todo caso la condición sin rey.
12.66.4
इन्द्रमेव प्रणमते यद्राजानमिति श्रुतिः ।
यथैवेन्द्रस्तथा राजा संपूज्यो भूतिमिच्छता ॥ १२.६६.४ ॥
La Śruti dice que la gente se inclina ante Indra como si fuera su rey; como Indra es digno de honra, así el rey debe ser honrado por quien desea prosperidad.
12.66.5
नाराजकेषु राष्ट्रेषु वस्तव्यमिति वैदिकम् ।
नाराजकेषु राष्ट्रेषु हव्यं वहति पावकः ॥ १२.६६.५ ॥
Es precepto védico no habitar en reinos sin rey; en los reinos sin rey, el fuego sagrado no lleva la ofrenda.
12.66.6
अथ चेदधिवेर्तेत राज्यार्थी बलवत्तरः ।
अराजकाणि राष्ट्राणि हतवीराणि वा पुनः ॥ १२.६६.६ ॥
Pero si un hombre más poderoso que aspira al reino se apoderase del poder, o en reinos sin rey cuyos héroes han caído, de nuevo...
12.66.7
प्रत्युद्गम्याभिपूज्यः स्यादेतदत्र सुमन्त्रितम् ।
न हि राज्यात्पापतरमस्ति किंचिदराजकात् ॥ १२.६६.७ ॥
Debe salir a su encuentro y honrarlo; este es el consejo bien meditado aquí. En verdad, nada hay más pecaminoso que la ausencia de realeza, es decir, la anarquía.
12.66.8
स चेत्समनुपश्येत समग्रं कुशलं भवेत् ।
बलवान्हि प्रकुपितः कुर्यान्निः शेषतामपि ॥ १२.६६.८ ॥
Si él lo contempla todo bien, todo irá bien; pues un hombre poderoso, cuando se enfurece, puede incluso causar la ruina total.
12.66.9
भूयांसं लभते क्लेशं या गौर्भवति दुर्दुहा ।
अथ या सुदुहा राजन्नैव तां वितुदन्त्यपि ॥ १२.६६.९ ॥
La vaca que es difícil de ordeñar sufre mucha aflicción; pero, oh rey, a la que es fácil de ordeñar no la atormentan en absoluto.
12.66.10
यदतप्तं प्रणमते न तत्संतापयन्त्युत ।
यत्स्वयं नमते दारु न तत्संनामयन्त्यपि ॥ १२.६६.१० ॥
Lo que se dobla sin ser calentado, no lo calientan; y la madera que se dobla por sí misma, tampoco la doblan.
12.66.11
एतयोपमया धीरः सन्नमेत बलीयसे ।
इन्द्राय स प्रणमते नमते यो बलीयसे ॥ १२.६६.११ ॥
Con esta comparación, el sabio debe inclinarse ante el poderoso; como se inclina ante Indra, así se inclina quien se inclina ante el más fuerte.
12.66.12
तस्माद्राजैव कर्तव्यः सततं भूतिमिच्छता ।
न धनार्थो न दारार्थस्तेषां येषामराजकम् ॥ १२.६६.१२ ॥
Por tanto, quien desea prosperidad debe siempre establecer un rey; para aquellos entre quienes hay anarquía, ni la riqueza ni la esposa tienen sentido.
12.66.13
प्रीयते हि हरन्पापः परवित्तमराजके ।
यदाऽस्य तद्धरन्त्यन्ये तदा राजानमिच्छति ॥ १२.६६.१३ ॥
En un reino sin rey, el malvado se alegra al arrebatar la riqueza ajena; pero cuando otros le arrebatan la suya, entonces desea un rey.
12.66.14
पापा ह्यपि तदा क्षेमं न लभन्ते कदाचन ।
एकस्य हि द्वौ हरतो द्वयोश्च बहवोऽपरे ॥ १२.६६.१४ ॥
Entonces ni siquiera los malvados alcanzan jamás la seguridad: dos arrebatan la riqueza de uno, y muchos otros arrebatan la de dos.
12.66.15
अदासः क्रियते दासो ह्रियन्ते च बलात्स्त्रियः ।
एतस्मात्कारणाद्देवाः प्रजापालान्प्रचक्रिरे ॥ १२.६६.१५ ॥
Un hombre libre es hecho esclavo, y las mujeres son arrebatadas por la fuerza. Por esta razón los dioses designaron reyes como protectores del pueblo.
12.66.16
राजा चेन्न भवेल्लोके पृथिव्या दण्डधारकः ।
जले मत्स्यानिवाभक्ष्यन्दुर्बलं बलवत्तराः ॥ १२.६६.१६ ॥
Si en el mundo no hubiera un rey que portara el cetro del castigo sobre la tierra, los más fuertes devorarían a los débiles, como los peces grandes devoran a los pequeños en el agua.
12.66.17
अराजकाः प्रजाः पूर्वं विनेशुरिति नः श्रुतम् ।
परस्परं भक्षयन्तो मत्स्या इव जले कृशान् ॥ १२.६६.१७ ॥
Hemos oído que en tiempos antiguos los pueblos sin rey perecieron, devorándose unos a otros, los débiles, como peces en el agua.
12.66.18
समेत्य तास्ततश्चक्रुः समयानिति नः श्रुतम् ।
वाक्शूरो दण्डपरुषो यश्च स्यात्पारदारिकः ॥ १२.६६.१८ ॥
Entonces se reunieron e hicieron acuerdos, así hemos oído: quien sea valiente de palabra, duro en el castigo y adúltero...
12.66.19
यश्च नः समयं भिन्द्यात्त्याज्या नस्तादृशा इति ।
विश्वासार्थं च सर्वेषां वर्णानामविशेषतः।
तास्तथा समयं कृत्वा समयेनावतस्थिरे ॥ १२.६६.१९ ॥
Quien rompa nuestro acuerdo será desechado como alguien semejante. Por la confianza de todos, sin distinción entre los varṇas, habiendo hecho así el pacto, permanecieron fieles a él.
12.66.20
सहितास्तास्तदा जग्मुरसुखार्ताः पितामहम् ।
अनीश्वरा विनश्यामो भगवन्नीश्वरं दिश ॥ १२.६६.२० ॥
Entonces, afligidas por la desdicha, fueron juntas al abuelo. ¡Oh bienaventurado, sin señor perecemos; señálanos un señor!
12.66.21
यं पूजयेम संभूय यश्च नः प्रतिपालयेत् ।
ताभ्यो मनुं व्यादिदेश मनुर्नाभिननन्द ताः ॥ १२.६६.२१ ॥
"A quien honremos juntos, y quien nos proteja" — a ellos se les encargó a Manu; pero Manu no los aprobó.
12.66.22
बिभेमि कर्मणः पापाद्राज्यं हि भृशदुष्करम् ।
विशेषतो मनुष्येषु मिथ्यावृत्तेषु नित्यदा ॥ १२.६६.२२ ॥
Temo el pecado de la acción; la realeza es en verdad sumamente difícil, especialmente sobre hombres cuya conducta siempre es falsa.
12.66.23
तमब्रुवन्प्रजा मा भैर्विधास्यामो धनं तव ।
पशूनामथ पञ्चांशं धरण्यस्य तथैव च ॥ १२.६६.२३ ॥
Los súbditos le dijeron: "No temas; te proveeremos riqueza: la quinta parte del ganado, y asimismo de los frutos de la tierra."
12.66.24
धान्यस्य दशमं भागं दास्यामः कोशवर्धनम् ।
कन्यां शुल्के चारुरूपां विवाहेषूद्यतासु च ॥ १२.६६.२४ ॥
Daremos la décima parte del grano para aumentar el tesoro; y como precio nupcial por una doncella de hermosa forma, cuando se emprendan los matrimonios.
12.66.25
मुख्येन शस्त्रपत्रेण ये मनुष्याः प्रधानतः ।
भवन्तं तेऽनुयास्यन्ति महेन्द्रमिव देवताः ॥ १२.६६.२५ ॥
Los hombres que, principalmente con los principales portadores de armas, te seguirán como los dioses siguen a Mahendra, Indra.
12.66.26
स त्वं जातबलो राजन्दुष्प्रधर्षः प्रतापवान् ।
सुखे धास्यसि नः सर्वान्कुबेर इव नैर्ऋतान् ॥ १२.६६.२६ ॥
Tú, oh rey, cobrando fuerza, invencible y poderoso, nos pondrás a todos en la felicidad, como Kubera a los Nairṛtas.
12.66.27
यं च धर्मं चरिष्यन्ति प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः ।
चतुर्थं तस्य धर्मस्य त्वत्संस्थं नो भविष्यति ॥ १२.६६.२७ ॥
Y del dharma que practicarán los súbditos, bien protegidos por el rey, la cuarta parte residirá en ti.
12.66.28
तेन धर्मेण महता सुखं लब्धेन भावितः ।
पाह्यस्मान्सर्वतो राजन्देवानिव शतक्रतुः ॥ १२.६६.२८ ॥
Colmado por la felicidad obtenida mediante ese gran dharma, oh rey, protégenos por todas partes, como Indra, el de los cien sacrificios, protege a los dioses.
12.66.29
विजयाय हि निर्याहि प्रतपत्रश्मिवानिव ।
मानं विधम शत्रूणां धर्मं जनय नः सदा ॥ १२.६६.२९ ॥
Parte hacia la victoria, resplandeciendo como el sol radiante. Aplasta el orgullo de tus enemigos y establece siempre el dharma para nosotros.
12.66.30
स निर्ययौ महातेजा बलेन महता वृतः ।
महाभिजनसंपन्नस्तेजसा प्रज्वलन्निव ॥ १२.६६.३० ॥
Él, de gran esplendor, rodeado de un gran ejército, dotado de un noble linaje, partió como si ardiera con su brillo.
12.66.31
तस्य दृष्ट्वा महत्वं ते महेन्द्रस्येव देवताः ।
अपतत्रसिरे सर्वे स्वधर्मे च ददुर्मनः।
वर्णिनश्चाश्रमाश्चैव म्लेच्छाः सर्वे च दस्यवः ॥ १२.६६.३१ ॥
Al ver su grandeza, todos los dioses, como si contemplaran a Mahendra, quedaron atemorizados y fijaron su mente en su propio dharma; también los varṇas y āśramas, y todos los mlecchas y bandidos.
12.66.32
ततो महीं परिययौ पर्जन्य इव वृष्टिमान् ।
शमयन्सर्वतः पापान्स्वकर्मसु च योजयन् ॥ १२.६६.३२ ॥
Entonces recorrió la tierra como una nube cargada de lluvia, apaciguando a los malvados por todas partes y ocupándolos en sus propios deberes.
12.66.33
एवं ये भूतिमिच्छेयुः पृथिव्यां मानवाः क्वचित् ।
कुर्यू राजानमेवाग्रे प्रजानुग्रहकारणात् ॥ १२.६६.३३ ॥
Así, los hombres de la tierra que desean prosperidad deben, ante todo, establecer un rey para favorecer al pueblo.
12.66.34
नमस्येरंश्च तं भक्त्या शिष्या इव गुरुं सदा ।
देवा इव च देवेन्द्रं नरा राजानमन्तिकात् ॥ १२.६६.३४ ॥
Y debían reverenciarlo siempre con devoción, como los discípulos a un maestro y los dioses a Devendra; los hombres han de honrar al rey de cerca.
12.66.35
सत्कृतं स्वजनेनेह परोऽपि बहुमन्यते ।
स्वजनेन त्ववज्ञातं परे परिभवन्त्युत ॥ १२.६६.३५ ॥
Aquí, quien es honrado por los suyos es estimado incluso por los extraños; pero quien es despreciado por los suyos, también es humillado por otros.
12.66.36
राज्ञः परैः परिभवः सर्वेषामसुखावहः ।
तस्माच्छत्रं च पत्रं च वासांस्याभरणानि च ॥ १२.६६.३६ ॥
La humillación de un rey a manos de sus enemigos trae infelicidad a todos; por eso debe portar el parasol, el estandarte, las vestiduras y los adornos.
12.66.37
भोजनान्यथ पानानि राज्ञे दद्युर्गृहाणि च ।
आसनानि च शय्याश्च सर्वोपकरणानि च ॥ १२.६६.३७ ॥
Deben dar al rey comida, bebida, moradas, asientos, lechos y todos los utensilios necesarios.
12.66.38
गोप्ता चास्य दुराधर्षः स्मितपूर्वाभिभाषिता ।
आभाषितश्च मधुरं प्रत्याभाषेत मानवान् ॥ १२.६६.३८ ॥
Su protector debe ser difícil de vencer; debe hablar primero con una sonrisa. Cuando le hablen, debe responder a las personas con dulzura.
12.66.39
कृतज्ञो दृढभक्तिः स्यात्संविभागी जितेन्द्रियः ।
ईक्षितः प्रतिवीक्षेत मृदु वल्गु च चर्जु च ॥ १२.६६.३९ ॥
Debe ser agradecido, de firme devoción, generoso en compartir y dueño de sus sentidos. Cuando alguien lo mire, debe devolverle la mirada con suavidad, agrado y franqueza.