మహాభారతం · అధ్యాయం 12.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.66.1
चातुराश्रम्यमुक्तं ते चातुर्वण्यं तथैव च ।
राष्ट्रस्य यत्कृत्यतमं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.६६.१ ॥
మీరు నాలుగు ఆశ్రమాలను, నాలుగు వర్ణాలను చెప్పారు. రాజ్యానికి అత్యంత ముఖ్యమైన కర్తవ్యం ఏదో, పితామహా, నాకు చెప్పండి.
12.66.2
राष्ट्रस्य यत्कृत्यतमं राज्ञ एवाभिषेचनम् ।
अनिन्द्रमबलं राष्ट्रं दस्यवोऽभिभवन्त्युत ॥ १२.६६.२ ॥
రాజ్యానికి అత్యంత ముఖ్యమైన కర్తవ్యం రాజుకు అభిషేకం చేయడమే. పాలకుడు లేని, బలహీనమైన రాజ్యాన్ని దొంగలు అణచివేస్తారు.
12.66.3
अराजकेषु राष्ट्रेषु धर्मो न व्यवतिष्ठते ।
परस्परं च खादन्ति सर्वथा धिगराजकम् ॥ १२.६६.३ ॥
రాజులు లేని రాజ్యాలలో ధర్మం నిలవదు. అక్కడ ప్రజలు ఒకరినొకరు మింగేస్తారు. అరాజకత్వం పూర్తిగా నిందార్హమైనది.
12.66.4
इन्द्रमेव प्रणमते यद्राजानमिति श्रुतिः ।
यथैवेन्द्रस्तथा राजा संपूज्यो भूतिमिच्छता ॥ १२.६६.४ ॥
ప్రజలు ఇంద్రుడినే రాజుగా భావించి నమస్కరిస్తారని శ్రుతి చెబుతుంది. ఇంద్రుడు ఎలా పూజనీయుడో, అలాగే సంపదను కోరేవాడు రాజును గౌరవించాలి.
12.66.5
नाराजकेषु राष्ट्रेषु वस्तव्यमिति वैदिकम् ।
नाराजकेषु राष्ट्रेषु हव्यं वहति पावकः ॥ १२.६६.५ ॥
రాజులు లేని రాజ్యాలలో నివసించరాదని వేద విధి. రాజులు లేని రాజ్యాలలో అగ్ని హవ్యాన్ని మోసుకెళ్లదు.
12.66.6
अथ चेदधिवेर्तेत राज्यार्थी बलवत्तरः ।
अराजकाणि राष्ट्राणि हतवीराणि वा पुनः ॥ १२.६६.६ ॥
రాజ్యాన్ని కోరే మరింత బలవంతుడు అధికారాన్ని ఆక్రమించినట్లయితే, లేదా వీరులు హతమైన రాజులు లేని రాజ్యాల్లో మళ్లీ...
12.66.7
प्रत्युद्गम्याभिपूज्यः स्यादेतदत्र सुमन्त्रितम् ।
न हि राज्यात्पापतरमस्ति किंचिदराजकात् ॥ १२.६६.७ ॥
అతన్ని ఎదురేగి గౌరవించాలి; ఇదే ఇక్కడ మంచి ఆలోచన. రాజ్యం లేకుండా ఉండటం కంటే పాపకరమైనది మరేదీ లేదు.
12.66.8
स चेत्समनुपश्येत समग्रं कुशलं भवेत् ।
बलवान्हि प्रकुपितः कुर्यान्निः शेषतामपि ॥ १२.६६.८ ॥
అతడు అన్నింటినీ బాగా గమనిస్తే అంతా శుభమవుతుంది. బలవంతుడు కోపగిస్తే అన్నింటినీ పూర్తిగా నాశనం చేయగలడు.
12.66.9
भूयांसं लभते क्लेशं या गौर्भवति दुर्दुहा ।
अथ या सुदुहा राजन्नैव तां वितुदन्त्यपि ॥ १२.६६.९ ॥
కష్టంగా పాలు పితికే ఆవు ఎక్కువ బాధ పొందుతుంది; కాని ఓ రాజా, సులభంగా పాలు పితికే ఆవును అసలు హింసించరు.
12.66.10
यदतप्तं प्रणमते न तत्संतापयन्त्युत ।
यत्स्वयं नमते दारु न तत्संनामयन्त्यपि ॥ १२.६६.१० ॥
వేడి చేయకుండానే వంగేదాన్ని వారు వేడి చేయరు; తనంతట తానే వంగే కర్రను కూడా వారు వంచరు.
12.66.11
एतयोपमया धीरः सन्नमेत बलीयसे ।
इन्द्राय स प्रणमते नमते यो बलीयसे ॥ १२.६६.११ ॥
ఈ ఉపమానంతో ధీరుడు బలవంతునికి వంగాలి; ఇంద్రునికి నమస్కరించినట్టే, బలవంతునికి నమస్కరించేవాడు నమస్కరిస్తాడు.
12.66.12
तस्माद्राजैव कर्तव्यः सततं भूतिमिच्छता ।
न धनार्थो न दारार्थस्तेषां येषामराजकम् ॥ १२.६६.१२ ॥
కాబట్టి సంపదను కోరేవాడు ఎల్లప్పుడూ రాజును నియమించాలి. అరాజకం ఉన్నవారికి ధనమూ భార్యా ప్రయోజనం లేనివి.
12.66.13
प्रीयते हि हरन्पापः परवित्तमराजके ।
यदाऽस्य तद्धरन्त्यन्ये तदा राजानमिच्छति ॥ १२.६६.१३ ॥
రాజు లేని రాజ్యంలో పాపి పరుల ధనాన్ని అపహరించి సంతోషిస్తాడు; కానీ అతని ధనాన్నే ఇతరులు అపహరించినప్పుడు అతడు రాజును కోరుకుంటాడు.
12.66.14
पापा ह्यपि तदा क्षेमं न लभन्ते कदाचन ।
एकस्य हि द्वौ हरतो द्वयोश्च बहवोऽपरे ॥ १२.६६.१४ ॥
అప్పుడు పాపులు కూడా ఎన్నడూ క్షేమాన్ని పొందరు; ఒకరి ధనాన్ని ఇద్దరు అపహరిస్తారు, ఇద్దరి ధనాన్ని మరెందరో అపహరిస్తారు.
12.66.15
अदासः क्रियते दासो ह्रियन्ते च बलात्स्त्रियः ।
एतस्मात्कारणाद्देवाः प्रजापालान्प्रचक्रिरे ॥ १२.६६.१५ ॥
స్వతంత్రుడు దాసుడిగా చేయబడతాడు; స్త్రీలు బలవంతంగా అపహరించబడతారు. ఈ కారణంగానే దేవతలు ప్రజాపాలకులైన రాజులను నియమించారు.
12.66.16
राजा चेन्न भवेल्लोके पृथिव्या दण्डधारकः ।
जले मत्स्यानिवाभक्ष्यन्दुर्बलं बलवत्तराः ॥ १२.६६.१६ ॥
లోకంలో భూమిపై దండాన్ని ధరించే రాజు లేకపోతే, నీటిలో బలమైన చేపలు బలహీన చేపలను మింగినట్లు బలవంతులు దుర్బలులను మింగుతారు.
12.66.17
अराजकाः प्रजाः पूर्वं विनेशुरिति नः श्रुतम् ।
परस्परं भक्षयन्तो मत्स्या इव जले कृशान् ॥ १२.६६.१७ ॥
పూర్వం రాజు లేని ప్రజలు నశించారని మేము విన్నాము; నీటిలో చేపల వలె ఒకరినొకరు, బలహీనులను తింటూ వారు నశించారు.
12.66.18
समेत्य तास्ततश्चक्रुः समयानिति नः श्रुतम् ।
वाक्शूरो दण्डपरुषो यश्च स्यात्पारदारिकः ॥ १२.६६.१८ ॥
అప్పుడు వారు కలిసి ఒప్పందాలు చేసుకున్నారని మేము విన్నాము: మాటలో శూరుడు, దండనలో కఠినుడు, పరస్త్రీ సంగముడు ఎవరో...
12.66.19
यश्च नः समयं भिन्द्यात्त्याज्या नस्तादृशा इति ।
विश्वासार्थं च सर्वेषां वर्णानामविशेषतः।
तास्तथा समयं कृत्वा समयेनावतस्थिरे ॥ १२.६६.१९ ॥
మనతో చేసిన ఒప్పందాన్ని ఎవరు భంగం చేస్తారో, అటువంటి వారు త్యజించదగినవారు అని. అందరి విశ్వాసం కోసం, వర్ణాలన్నింటికీ భేదం లేకుండా, వారు ఆ విధంగా ఒప్పందం చేసుకొని ఆ ఒప్పందంలో స్థిరంగా నిలిచారు.
12.66.20
सहितास्तास्तदा जग्मुरसुखार्ताः पितामहम् ।
अनीश्वरा विनश्यामो भगवन्नीश्वरं दिश ॥ १२.६६.२० ॥
అప్పుడు వారు దుఃఖపీడితులై కలిసి పితామహుని వద్దకు వెళ్లారు. భగవంతుడా, ప్రభువు లేకుండా మేము నశిస్తున్నాము; మాకు ఒక ప్రభువును చూపండి.
12.66.21
यं पूजयेम संभूय यश्च नः प्रतिपालयेत् ।
ताभ्यो मनुं व्यादिदेश मनुर्नाभिननन्द ताः ॥ १२.६६.२१ ॥
"ఎవరిని మేము కలిసి పూజిస్తామో, ఎవరు మమ్మల్ని రక్షిస్తారో" — వారి కోసం మనువుకు ఆజ్ఞ ఇవ్వబడింది; కానీ మనువు వారిని అంగీకరించలేదు.
12.66.22
बिभेमि कर्मणः पापाद्राज्यं हि भृशदुष्करम् ।
विशेषतो मनुष्येषु मिथ्यावृत्तेषु नित्यदा ॥ १२.६६.२२ ॥
కర్మ పాపానికి నేను భయపడుతున్నాను; రాజ్యం నిజంగా అత్యంత కష్టమైనది, ముఖ్యంగా ఎల్లప్పుడూ అబద్ధంగా ప్రవర్తించే మనుషుల మీద.
12.66.23
तमब्रुवन्प्रजा मा भैर्विधास्यामो धनं तव ।
पशूनामथ पञ्चांशं धरण्यस्य तथैव च ॥ १२.६६.२३ ॥
ప్రజలు అతనితో అన్నారు — "భయపడకు; నీ కోసం ధనాన్ని సమకూరుస్తాము — పశువులలో ఐదవ భాగం, అలాగే భూమి పంటలలో కూడా."
12.66.24
धान्यस्य दशमं भागं दास्यामः कोशवर्धनम् ।
कन्यां शुल्के चारुरूपां विवाहेषूद्यतासु च ॥ १२.६६.२४ ॥
ధాన్యంలో పదవ భాగాన్ని మేము ఇస్తాము, ఖజానా పెరగడానికి; అందమైన రూపం గల కన్య వివాహంలో కానుకగా — వివాహాలు ప్రారంభమైనప్పుడు కూడా.
12.66.25
मुख्येन शस्त्रपत्रेण ये मनुष्याः प्रधानतः ।
भवन्तं तेऽनुयास्यन्ति महेन्द्रमिव देवताः ॥ १२.६६.२५ ॥
ప్రధానమైన ఆయుధధారులైన మనుషులు ప్రధానంగా మిమ్మల్ని అనుసరిస్తారు, దేవతలు మహేంద్రుని అనుసరించినట్లు.
12.66.26
स त्वं जातबलो राजन्दुष्प्रधर्षः प्रतापवान् ।
सुखे धास्यसि नः सर्वान्कुबेर इव नैर्ऋतान् ॥ १२.६६.२६ ॥
రాజా, బలం పొంది, ఓడించడానికి వీలులేనివారై, ప్రతాపవంతుడవై, కుబేరుడు రాక్షసులను ఉంచినట్లు మమ్మల్ని అందరినీ సుఖంలో ఉంచుతారు.
12.66.27
यं च धर्मं चरिष्यन्ति प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः ।
चतुर्थं तस्य धर्मस्य त्वत्संस्थं नो भविष्यति ॥ १२.६६.२७ ॥
రాజుచే బాగా రక్షించబడిన ప్రజలు ఆచరించే ధర్మంలో నాలుగవ భాగం మీపైనే నిలుస్తుంది.
12.66.28
तेन धर्मेण महता सुखं लब्धेन भावितः ।
पाह्यस्मान्सर्वतो राजन्देवानिव शतक्रतुः ॥ १२.६६.२८ ॥
ఆ మహా ధర్మం ద్వారా సుఖం పొంది పరిపూర్ణులై, రాజా, శతక్రతువు దేవతలను కాపాడినట్లు మమ్మల్ని అన్ని వైపుల నుంచి రక్షించండి.
12.66.29
विजयाय हि निर्याहि प्रतपत्रश्मिवानिव ।
मानं विधम शत्रूणां धर्मं जनय नः सदा ॥ १२.६६.२९ ॥
విజయం కోసం బయలుదేరండి, కిరణాలతో ప్రకాశించే సూర్యునిలా తపిస్తూ. శత్రువుల గర్వాన్ని అణచివేసి, మాకు ఎల్లప్పుడూ ధర్మాన్ని కలిగించండి.
12.66.30
स निर्ययौ महातेजा बलेन महता वृतः ।
महाभिजनसंपन्नस्तेजसा प्रज्वलन्निव ॥ १२.६६.३० ॥
ఆ మహాతేజస్వి, గొప్ప సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి, ఉన్నత వంశంలో జన్మించి, తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ బయలుదేరాడు.
12.66.31
तस्य दृष्ट्वा महत्वं ते महेन्द्रस्येव देवताः ।
अपतत्रसिरे सर्वे स्वधर्मे च ददुर्मनः।
वर्णिनश्चाश्रमाश्चैव म्लेच्छाः सर्वे च दस्यवः ॥ १२.६६.३१ ॥
అతని మహిమను చూసి, మహేంద్రుణ్ణి చూసినట్లు దేవతలందరూ భయపడ్డారు; తమ తమ ధర్మంపై మనసు నిలిపారు. వర్ణాలు, ఆశ్రమాలు, మ్లేచ్ఛులు, దస్యులు అందరూ కూడా.
12.66.32
ततो महीं परिययौ पर्जन्य इव वृष्टिमान् ।
शमयन्सर्वतः पापान्स्वकर्मसु च योजयन् ॥ १२.६६.३२ ॥
అప్పుడు వర్షించే మేఘంలా అతను భూమిని చుట్టాడు; అన్నివైపులా పాపులను అణచి, తమ తమ కర్మలలో నియోగించాడు.
12.66.33
एवं ये भूतिमिच्छेयुः पृथिव्यां मानवाः क्वचित् ।
कुर्यू राजानमेवाग्रे प्रजानुग्रहकारणात् ॥ १२.६६.३३ ॥
ఈ విధంగా భూమిపై ఎక్కడైనా సమృద్ధిని కోరే మనుషులు, ప్రజలపై అనుగ్రహం కోసం ముందుగా ఒక రాజునే నియమించాలి.
12.66.34
नमस्येरंश्च तं भक्त्या शिष्या इव गुरुं सदा ।
देवा इव च देवेन्द्रं नरा राजानमन्तिकात् ॥ १२.६६.३४ ॥
అతన్ని భక్తితో ఎల్లప్పుడూ నమస్కరించాలి; శిష్యులు గురువును, దేవతలు దేవేంద్రుణ్ణి నమస్కరించినట్లు; మనుషులు దగ్గర నుండి రాజును నమస్కరించాలి.
12.66.35
सत्कृतं स्वजनेनेह परोऽपि बहुमन्यते ।
स्वजनेन त्ववज्ञातं परे परिभवन्त्युत ॥ १२.६६.३५ ॥
ఇక్కడ తన వారిచే గౌరవించబడినవానిని పరులు కూడా ఎంతో గౌరవిస్తారు; కానీ తన వారిచే అవమానించబడినవానిని పరులు కూడా అవమానిస్తారు.
12.66.36
राज्ञः परैः परिभवः सर्वेषामसुखावहः ।
तस्माच्छत्रं च पत्रं च वासांस्याभरणानि च ॥ १२.६६.३६ ॥
రాజుకు శత్రువులచే అవమానం అందరికీ దుఃఖం కలిగిస్తుంది; కాబట్టి (రాజు) గొడుగు, ధ్వజం, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు ధరించాలి.
12.66.37
भोजनान्यथ पानानि राज्ञे दद्युर्गृहाणि च ।
आसनानि च शय्याश्च सर्वोपकरणानि च ॥ १२.६६.३७ ॥
రాజుకు భోజనాన్ని, పానీయాలను, గృహాలను, ఆసనాలను, శయ్యలను, అన్ని ఉపకరణాలను ఇవ్వాలి.
12.66.38
गोप्ता चास्य दुराधर्षः स्मितपूर्वाभिभाषिता ।
आभाषितश्च मधुरं प्रत्याभाषेत मानवान् ॥ १२.६६.३८ ॥
అతని రక్షకుడు అజేయుడై ఉండాలి; అతడు చిరునవ్వుతో ముందుగా మాట్లాడాలి. ఎవరైనా మాట్లాడితే మధురంగా మనుషులకు బదులివ్వాలి.
12.66.39
कृतज्ञो दृढभक्तिः स्यात्संविभागी जितेन्द्रियः ।
ईक्षितः प्रतिवीक्षेत मृदु वल्गु च चर्जु च ॥ १२.६६.३९ ॥
అతడు కృతజ్ఞుడు, దృఢ భక్తి కలవాడు, పంచిపెట్టేవాడు, ఇంద్రియ జయం కలవాడు కావాలి. ఎవరైనా చూస్తే అతడు మృదువుగా, ఇష్టంగా, సరళంగా తిరిగి చూడాలి.