มหาภารตะ · อัธยายะ 12.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.66.1
चातुराश्रम्यमुक्तं ते चातुर्वण्यं तथैव च ।
राष्ट्रस्य यत्कृत्यतमं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.६६.१ ॥
ท่านได้กล่าวถึงการแบ่งชีวิตออกเป็นสี่ระยะและการแบ่งสังคมออกเป็นสี่วรรณะไว้แล้ว ข้าแต่ปู่ ขอโปรดบอกข้าพเจ้าว่า หน้าที่ใดสำคัญที่สุดของแว่นแคว้น
12.66.2
राष्ट्रस्य यत्कृत्यतमं राज्ञ एवाभिषेचनम् ।
अनिन्द्रमबलं राष्ट्रं दस्यवोऽभिभवन्त्युत ॥ १२.६६.२ ॥
หน้าที่สำคัญที่สุดของแว่นแคว้นคือการอภิเษกพระราชา แว่นแคว้นที่ไม่มีผู้ปกครองและอ่อนแอ ย่อมถูกโจรผู้ร้ายครอบงำ
12.66.3
अराजकेषु राष्ट्रेषु धर्मो न व्यवतिष्ठते ।
परस्परं च खादन्ति सर्वथा धिगराजकम् ॥ १२.६६.३ ॥
ในแว่นแคว้นที่ไม่มีกษัตริย์ ธรรมย่อมไม่ตั้งมั่น ผู้คนกลืนกินกันเอง น่าอับอายยิ่งนักสำหรับรัฐที่ไม่มีกษัตริย์
12.66.4
इन्द्रमेव प्रणमते यद्राजानमिति श्रुतिः ।
यथैवेन्द्रस्तथा राजा संपूज्यो भूतिमिच्छता ॥ १२.६६.४ ॥
พระเวทกล่าวว่า ผู้คนย่อมกราบไหว้พระอินทร์ในฐานะพระราชา ผู้ปรารถนาความเจริญรุ่งเรืองพึงบูชากษัตริย์ฉันใด ก็พึงบูชาพระอินทร์ฉันนั้น
12.66.5
नाराजकेषु राष्ट्रेषु वस्तव्यमिति वैदिकम् ।
नाराजकेषु राष्ट्रेषु हव्यं वहति पावकः ॥ १२.६६.५ ॥
กฎแห่งพระเวทกล่าวว่า ไม่ควรอยู่อาศัยในแว่นแคว้นที่ไม่มีกษัตริย์ ในแว่นแคว้นที่ไม่มีกษัตริย์ ไฟศักดิ์สิทธิ์ย่อมไม่นำเครื่องบูชาไปถวาย
12.66.6
अथ चेदधिवेर्तेत राज्यार्थी बलवत्तरः ।
अराजकाणि राष्ट्राणि हतवीराणि वा पुनः ॥ १२.६६.६ ॥
แต่หากผู้ที่แข็งแกร่งกว่า ปรารถนาราชสมบัติ ยึดอำนาจ หรือในแว่นแคว้นที่ไม่มีกษัตริย์ซึ่งวีรบุรุษถูกสังหารแล้ว อีกครั้งหนึ่ง
12.66.7
प्रत्युद्गम्याभिपूज्यः स्यादेतदत्र सुमन्त्रितम् ।
न हि राज्यात्पापतरमस्ति किंचिदराजकात् ॥ १२.६६.७ ॥
พึงออกไปต้อนรับและยกย่องเขา นี่เป็นคำแนะนำที่พิจารณาไว้อย่างดีในเรื่องนี้ แท้จริงแล้วไม่มีสิ่งใดบาปยิ่งไปกว่าการขาดกษัตริย์ คือความอนาธิปไตย
12.66.8
स चेत्समनुपश्येत समग्रं कुशलं भवेत् ।
बलवान्हि प्रकुपितः कुर्यान्निः शेषतामपि ॥ १२.६६.८ ॥
หากเขามองเห็นทุกสิ่งโดยรอบอย่างถ้วนทั่ว ทุกอย่างก็จะดีงาม เพราะผู้ทรงพลัง เมื่อโกรธขึ้นมา อาจทำให้เกิดความพินาศสิ้นเชิงได้
12.66.9
भूयांसं लभते क्लेशं या गौर्भवति दुर्दुहा ।
अथ या सुदुहा राजन्नैव तां वितुदन्त्यपि ॥ १२.६६.९ ॥
วัวที่รีดนมยากย่อมได้รับความลำบากมาก แต่ข้าแต่พระราชา วัวที่รีดนมง่าย ผู้คนไม่รบกวนเลยแม้แต่น้อย
12.66.10
यदतप्तं प्रणमते न तत्संतापयन्त्युत ।
यत्स्वयं नमते दारु न तत्संनामयन्त्यपि ॥ १२.६६.१० ॥
สิ่งที่โค้งงอได้โดยไม่ต้องถูกเผา ผู้คนก็ไม่เผามัน และไม้ที่โค้งงอได้เองตามธรรมชาติ ผู้คนก็ไม่ต้องดัดให้โค้งงอ
12.66.11
एतयोपमया धीरः सन्नमेत बलीयसे ।
इन्द्राय स प्रणमते नमते यो बलीयसे ॥ १२.६६.११ ॥
ด้วยอุปมานี้ ผู้มีปัญญาพึงน้อมตนต่อผู้ทรงพลัง ดังที่คนกราบไหว้พระอินทร์ ผู้น้อมตนต่อผู้ที่ทรงพลังกว่า ก็เท่ากับน้อมตนต่อพระอินทร์
12.66.12
तस्माद्राजैव कर्तव्यः सततं भूतिमिच्छता ।
न धनार्थो न दारार्थस्तेषां येषामराजकम् ॥ १२.६६.१२ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้ปรารถนาความเจริญรุ่งเรือง ควรตั้งกษัตริย์ไว้เสมอ สำหรับผู้คนที่อยู่ในความอนาธิปไตย ทั้งทรัพย์สมบัติและภรรยาย่อมไม่มีความหมาย
12.66.13
प्रीयते हि हरन्पापः परवित्तमराजके ।
यदाऽस्य तद्धरन्त्यन्ये तदा राजानमिच्छति ॥ १२.६६.१३ ॥
ในแว่นแคว้นที่ไม่มีกษัตริย์ คนชั่วย่อมยินดีเมื่อได้ฉกชิงทรัพย์ของผู้อื่น แต่เมื่อผู้อื่นมาฉกชิงทรัพย์ของเขา เขาจึงปรารถนาให้มีกษัตริย์
12.66.14
पापा ह्यपि तदा क्षेमं न लभन्ते कदाचन ।
एकस्य हि द्वौ हरतो द्वयोश्च बहवोऽपरे ॥ १२.६६.१४ ॥
แม้คนชั่วเองก็ไม่เคยได้รับความปลอดภัยในเวลานั้น คนสองคนฉกชิงทรัพย์ของคนหนึ่ง และคนอื่นอีกมากฉกชิงทรัพย์ของคนสองคน
12.66.15
अदासः क्रियते दासो ह्रियन्ते च बलात्स्त्रियः ।
एतस्मात्कारणाद्देवाः प्रजापालान्प्रचक्रिरे ॥ १२.६६.१५ ॥
ผู้เป็นอิสระถูกทำให้เป็นทาส และสตรีถูกฉุดคร่าไปด้วยกำลัง เพราะเหตุนี้ เหล่าเทพจึงแต่งตั้งกษัตริย์ให้เป็นผู้พิทักษ์ประชาชน
12.66.16
राजा चेन्न भवेल्लोके पृथिव्या दण्डधारकः ।
जले मत्स्यानिवाभक्ष्यन्दुर्बलं बलवत्तराः ॥ १२.६६.१६ ॥
หากในโลกนี้ไม่มีกษัตริย์ผู้ถือไม้เท้าแห่งการลงโทษบนแผ่นดิน ผู้แข็งแกร่งก็จะกลืนกินผู้อ่อนแอ ดังปลาใหญ่กลืนกินปลาเล็กในน้ำ
12.66.17
अराजकाः प्रजाः पूर्वं विनेशुरिति नः श्रुतम् ।
परस्परं भक्षयन्तो मत्स्या इव जले कृशान् ॥ १२.६६.१७ ॥
เราได้ยินมาว่า ในกาลก่อน ประชาชนที่ไม่มีกษัตริย์ต่างพินาศไป กลืนกินกันเอง เหมือนปลาในน้ำที่กลืนกินปลาผอมซูบ
12.66.18
समेत्य तास्ततश्चक्रुः समयानिति नः श्रुतम् ।
वाक्शूरो दण्डपरुषो यश्च स्यात्पारदारिकः ॥ १२.६६.१८ ॥
ต่อมา พวกเขาจึงมาชุมนุมกันและทำข้อตกลงร่วมกัน ดังที่เราได้ยินมา ผู้ใดกล้าพูดแต่ดุดันในการลงโทษ และผู้ใดคอยล่วงเกินภรรยาของผู้อื่น
12.66.19
यश्च नः समयं भिन्द्यात्त्याज्या नस्तादृशा इति ।
विश्वासार्थं च सर्वेषां वर्णानामविशेषतः।
तास्तथा समयं कृत्वा समयेनावतस्थिरे ॥ १२.६६.१९ ॥
ผู้ใดละเมิดข้อตกลงของเรา ผู้นั้นต้องถูกขับไล่ออกไปเป็นคนเช่นนั้น เพื่อสร้างความไว้วางใจในหมู่คนทั้งปวง โดยไม่แบ่งแยกวรรณะ เมื่อทำข้อตกลงเช่นนั้นแล้ว พวกเขาจึงยึดมั่นในข้อตกลงนั้น
12.66.20
सहितास्तास्तदा जग्मुरसुखार्ताः पितामहम् ।
अनीश्वरा विनश्यामो भगवन्नीश्वरं दिश ॥ १२.६६.२० ॥
เหล่าประชาชนที่ทนทุกข์เพราะความไม่สุขจึงพากันไปหาปู่ ข้าแต่ผู้ทรงพระภาค เมื่อปราศจากผู้เป็นใหญ่ เราก็กำลังจะพินาศ ขอโปรดชี้ทางให้เราได้พบผู้เป็นใหญ่
12.66.21
यं पूजयेम संभूय यश्च नः प्रतिपालयेत् ।
ताभ्यो मनुं व्यादिदेश मनुर्नाभिननन्द ताः ॥ १२.६६.२१ ॥
ผู้ที่เราทั้งหมดจะร่วมกันบูชา และผู้ที่จะคุ้มครองเรา มนุได้รับคำสั่งให้ตั้งขึ้นเพื่อพวกเขา แต่มนุมิได้เห็นชอบกับพวกเขา
12.66.22
बिभेमि कर्मणः पापाद्राज्यं हि भृशदुष्करम् ।
विशेषतो मनुष्येषु मिथ्यावृत्तेषु नित्यदा ॥ १२.६६.२२ ॥
ข้าพเจ้ากลัวบาปแห่งการกระทำ การปกครองแผ่นดินนั้นยากยิ่งนัก โดยเฉพาะเหนือมนุษย์ผู้มีความประพฤติเท็จอยู่เสมอ
12.66.23
तमब्रुवन्प्रजा मा भैर्विधास्यामो धनं तव ।
पशूनामथ पञ्चांशं धरण्यस्य तथैव च ॥ १२.६६.२३ ॥
ประชาราษฎร์กล่าวแก่พระองค์ว่า อย่ากลัวเลย พวกเราจะจัดหาทรัพย์ให้พระองค์ คือหนึ่งในห้าส่วนของโค และในทำนองเดียวกันของผลผลิตจากแผ่นดิน
12.66.24
धान्यस्य दशमं भागं दास्यामः कोशवर्धनम् ।
कन्यां शुल्के चारुरूपां विवाहेषूद्यतासु च ॥ १२.६६.२४ ॥
พวกเราจะถวายหนึ่งในสิบส่วนของธัญพืชเพื่อเพิ่มพูนพระคลัง และถวายค่าสินสอดสำหรับหญิงสาวรูปงาม เมื่อมีการจัดงานแต่งงาน
12.66.25
मुख्येन शस्त्रपत्रेण ये मनुष्याः प्रधानतः ।
भवन्तं तेऽनुयास्यन्ति महेन्द्रमिव देवताः ॥ १२.६६.२५ ॥
ชายเหล่านั้นผู้จะติดตามพระองค์ โดยเฉพาะผู้ถืออาวุธชั้นเยี่ยม เหมือนเทวดาติดตามพระมเหนทร
12.66.26
स त्वं जातबलो राजन्दुष्प्रधर्षः प्रतापवान् ।
सुखे धास्यसि नः सर्वान्कुबेर इव नैर्ऋतान् ॥ १२.६६.२६ ॥
พระองค์ผู้ทรงมีพลังแกล้วกล้า ข่มยากและทรงอานุภาพ ข้าแต่พระราชา พระองค์จะทรงให้พวกเราทั้งหมดอยู่เป็นสุข ดุจกุเวรให้พวกนัยรฤตอยู่เป็นสุข
12.66.27
यं च धर्मं चरिष्यन्ति प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः ।
चतुर्थं तस्य धर्मस्य त्वत्संस्थं नो भविष्यति ॥ १२.६६.२७ ॥
และธรรมที่ประชาราษฎร์ซึ่งได้รับการคุ้มครองอย่างดีจากพระราชาจะปฏิบัติ ส่วนที่สี่ของธรรมนั้นจะตั้งอยู่ในพระองค์
12.66.28
तेन धर्मेण महता सुखं लब्धेन भावितः ।
पाह्यस्मान्सर्वतो राजन्देवानिव शतक्रतुः ॥ १२.६६.२८ ॥
ข้าแต่พระราชา ขอพระองค์ผู้เต็มเปี่ยมด้วยความสุขที่ได้มาจากธรรมอันยิ่งใหญ่นั้น จงคุ้มครองพวกเราทุกทาง ดังพระอินทร์ผู้ประกอบพิธีร้อยครั้งคุ้มครองเหล่าเทวดา
12.66.29
विजयाय हि निर्याहि प्रतपत्रश्मिवानिव ।
मानं विधम शत्रूणां धर्मं जनय नः सदा ॥ १२.६६.२९ ॥
ขอพระองค์ยกทัพไปเพื่อชัยชนะ ทรงรุ่งโรจน์ดุจพระอาทิตย์ จงทำลายความทระนงของศัตรู และสถาปนาธรรมให้แก่พวกเราเสมอไป
12.66.30
स निर्ययौ महातेजा बलेन महता वृतः ।
महाभिजनसंपन्नस्तेजसा प्रज्वलन्निव ॥ १२.६६.३० ॥
พระองค์ผู้มีเดชานุภาพยิ่งใหญ่ มีกองทัพใหญ่ห้อมล้อม ทรงมีตระกูลอันสูงส่ง ได้เสด็จออกไปดุจทรงลุกโพลงด้วยรัศมี
12.66.31
तस्य दृष्ट्वा महत्वं ते महेन्द्रस्येव देवताः ।
अपतत्रसिरे सर्वे स्वधर्मे च ददुर्मनः।
वर्णिनश्चाश्रमाश्चैव म्लेच्छाः सर्वे च दस्यवः ॥ १२.६६.३१ ॥
เมื่อเทวดาทั้งหลายเห็นความยิ่งใหญ่ของพระองค์ ดุจเห็นพระมเหนทร ต่างก็เกิดความยำเกรง และตั้งจิตอยู่ในธรรมของตน วรรณะและอาศรมทั้งปวง รวมทั้งม्लेจฉะและโจรทั้งหลายก็เช่นเดียวกัน
12.66.32
ततो महीं परिययौ पर्जन्य इव वृष्टिमान् ।
शमयन्सर्वतः पापान्स्वकर्मसु च योजयन् ॥ १२.६६.३२ ॥
ต่อจากนั้น พระองค์ก็เสด็จไปทั่วแผ่นดิน ดุจเมฆฝนที่หลั่งน้ำ ทรงระงับคนชั่วทุกทิศ และให้พวกเขาประกอบหน้าที่ของตน
12.66.33
एवं ये भूतिमिच्छेयुः पृथिव्यां मानवाः क्वचित् ।
कुर्यू राजानमेवाग्रे प्रजानुग्रहकारणात् ॥ १२.६६.३३ ॥
ดังนี้ มนุษย์ผู้ใดบนแผ่นดินที่ปรารถนาความเจริญรุ่งเรือง ควรตั้งพระราชาขึ้นก่อนเป็นอันดับแรก เพื่อประโยชน์ในการอนุเคราะห์ประชาราษฎร์
12.66.34
नमस्येरंश्च तं भक्त्या शिष्या इव गुरुं सदा ।
देवा इव च देवेन्द्रं नरा राजानमन्तिकात् ॥ १२.६६.३४ ॥
และควรนอบน้อมต่อพระราชานั้นด้วยความภักดีเสมอ ดุจศิษย์นอบน้อมต่อครู และดุจเทวดานอบน้อมต่อพระเทวราช มนุษย์ควรถวายความเคารพต่อพระราชาจากที่ใกล้ชิด
12.66.35
सत्कृतं स्वजनेनेह परोऽपि बहुमन्यते ।
स्वजनेन त्ववज्ञातं परे परिभवन्त्युत ॥ १२.६६.३५ ॥
ในโลกนี้ ผู้ที่ญาติของตนให้เกียรติ แม้คนแปลกหน้าก็ยังนับถือ แต่ผู้ที่ญาติของตนดูหมิ่น คนอื่นก็ย่อมดูถูกด้วย
12.66.36
राज्ञः परैः परिभवः सर्वेषामसुखावहः ।
तस्माच्छत्रं च पत्रं च वासांस्याभरणानि च ॥ १२.६६.३६ ॥
การที่พระราชาถูกศัตรูย่ำยีนำความทุกข์มาสู่ทุกคน เพราะฉะนั้น พระราชาควรทรงฉัตร ธง ผ้านุ่งห่ม และเครื่องประดับ
12.66.37
भोजनान्यथ पानानि राज्ञे दद्युर्गृहाणि च ।
आसनानि च शय्याश्च सर्वोपकरणानि च ॥ १२.६६.३७ ॥
ประชาราษฎร์ควรถวายอาหาร เครื่องดื่ม ที่พัก อาสนะ เตียงนอน และเครื่องใช้ทุกอย่างแก่พระราชา
12.66.38
गोप्ता चास्य दुराधर्षः स्मितपूर्वाभिभाषिता ।
आभाषितश्च मधुरं प्रत्याभाषेत मानवान् ॥ १२.६६.३८ ॥
ผู้คุ้มครองของพระราชาควรเป็นผู้ที่ศัตรูข่มได้ยาก และควรเริ่มพูดด้วยรอยยิ้ม เมื่อถูกพูดด้วย ก็ควรตอบมนุษย์ด้วยถ้อยคำที่อ่อนหวาน
12.66.39
कृतज्ञो दृढभक्तिः स्यात्संविभागी जितेन्द्रियः ।
ईक्षितः प्रतिवीक्षेत मृदु वल्गु च चर्जु च ॥ १२.६६.३९ ॥
พระราชาควรเป็นผู้รู้คุณ มีความภักดีมั่นคง แบ่งปันอย่างเที่ยงธรรม และข่มอินทรีย์ได้ เมื่อมีผู้มองดู ก็ควรมองตอบอย่างอ่อนโยน น่ารื่นรมย์ และตรงไปตรงมา