ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.81.1
एवमग्राह्यके तस्मिञ्ज्ञातिसंबन्धिमण्डले ।
मित्रेष्वमित्रेष्वपि च कथं भावो विभाव्यते ॥ १२.८१.१ ॥
ଏହିପରି ସେହି ବୁଝିବା କଷ୍ଟକର ଜ୍ଞାତି-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ମଣ୍ଡଳରେ, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାବ କିପରି ଚିହ୍ନାଯିବ?
12.81.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं वासुदेवस्य महर्षेर्नारदस्य च ॥ १२.८१.२ ॥
ଏ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି — ବାସୁଦେ ଓ ମହର୍ଷି ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦ।
12.81.3
नासुहृत्परर्म मन्त्रं नारदार्हति वेदितुम् ।
अपण्डितो वाऽपि सुहृत्पण्डितो वाप्यनात्मवान् ॥ १२.८१.३ ॥
ଯେ ମିତ୍ର ନୁହେଁ ସେ ପରମ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ହେ ନାରଦ; ଅଜ୍ଞ ହେଉ କି ମିତ୍ର ହେଉ, ପଣ୍ଡିତ ହେଉ କି ଅସଂଯମୀ ହେଉ।
12.81.4
स ते सौहृदमास्थाय किंचिद्वक्ष्यामि नारद ।
कृत्स्नां बुद्धिं च ते प्रेक्ष्य संपृच्छे त्रिदिवङ्गम ॥ १२.८१.४ ॥
ତେଣୁ ତୁମ ପ୍ରତି ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟ ରଖି ମୁଁ କିଛି କହିବି, ହେ ନାରଦ; ତୁମ ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧି ଦେଖି ପଚାରୁଛି, ହେ ତ୍ରିଦିବଗାମୀ।
12.81.5
दास्यमैश्वर्यवादेन ज्ञातीनां वै करोम्यहम् ।
अर्धंभोक्ताऽस्मि भोगानां वाग्दुरुक्तानि च क्षमे ॥ १२.८१.५ ॥
ମୁଁ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କର ସେବା କରେ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦାବି କରି ନୁହେଁ; ଭୋଗର ଅଧା ଭୋକ୍ତା ମୁଁ; କଠୋର ବାକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସହେ।
12.81.6
अरणीमग्निकामो वा मथ्नाति दहृयं मम ।
वाचा दुरुक्तं देवर्षे तन्मां दहति नित्यदा ॥ १२.८१.६ ॥
ଅଗ୍ନିକାମୀ ଯେପରି ଅରଣି ମନ୍ଥନ କରେ, ସେପରି ହେ ଦେବର୍ଷି, ବାକ୍ୟରେ କହାଯାଇଥିବା କଠୋର ବାକ୍ୟ ମୋତେ ସର୍ବଦା ଦହିଥାଏ।
12.81.7
बलं सङ्कर्षणे नित्यं सौकुमार्यं पुनर्गदे ।
रूपेण मत्तः प्रद्युम्नः सोऽसहायोऽस्मि नारद ॥ १२.८१.७ ॥
ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କଠାରେ ସର୍ବଦା ବଳ; ଗଦଙ୍କଠାରେ ସୁକୁମାରତା। ରୂପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମୋ'ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ହେ ନାରଦ, ମୁଁ ଏହିପରି ସହାୟହୀନ।
12.81.8
अन्ये हि सुमहाभागा बलवन्तो दुरासदाः ।
नित्योत्थानेन संपन्ना नारदान्धकवृष्णयः ॥ १२.८१.८ ॥
ଅନ୍ୟମାନେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ବଳବାନ ଓ ଦୁର୍ଜୟ; ହେ ନାରଦ, ଅନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ନିତ୍ୟ ଉଦ୍ୟମରେ ସଂପନ୍ନ।
12.81.9
यस्य न स्युर्न वै स स्याद्यस्य स्युः कृत्स्नमेव तत् ।
द्वयोरेनं प्रचरतोर्वृणोम्येकरतं न च ॥ १२.८१.९ ॥
ଯାହାର ନାହିଁ, ତାହାର ସେ ନାହିଁ; ଯାହାର ଅଛି, ତାହାର ସେ ସବୁ। ଦୁଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣକାରୀ ଏହାକୁ ମୁଁ ଏକନିଷ୍ଠ ବୋଲି ବାଛେ ନାହିଁ।
12.81.10
स्यातां यस्याहुकाक्रूरौ किं नु दुःखतरं ततः ।
यस्य चापि न तौ स्यातां किं नु दुःखतरं ततः ॥ १२.८१.१० ॥
ଯାହାର ଆହୁକ ଓ ଅକ୍ରୂର ଥାଆନ୍ତି, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ'ଣ? ଯାହାର ସେ ଦୁହେଁ ନ ଥାଆନ୍ତି, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ'ଣ?
12.81.11
सोऽहं कित्नवमातेव द्वयोरपि महामुने ।
नैकस्य जयमाशंसे द्वितीयस्य पराजयम् ॥ १२.८१.११ ॥
ସେହି ମୁଁ, ହେ ମହାମୁନି, ଜୁଆଡ଼ିଆର ମାଆ ପରି ଦୁହିଁଙ୍କ ପାଇଁ (ଚିନ୍ତିତ)। ଜଣକର ଜୟ ଆଶା କରେ ନାହିଁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଣକର ପରାଜୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
12.81.12
ममैवं क्लिश्यमानस्य नारदोभयदर्शनात् ।
वक्तुमर्हसि यच्छ्रेयो ज्ञातीनामात्मनस्तथा ॥ १२.८१.१२ ॥
ହେ ନାରଦ, ଦୁହିଁଙ୍କୁ ଦେଖି ଏପରି କଷ୍ଟ ପାଉଥିବା ମୋ' ପାଇଁ, ମୋ' ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କର ଓ ମୋର ଯାହା ଶ୍ରେୟ, ତାହା ତୁମେ କହିବା ଉଚିତ।
12.81.13
आपदो द्विविधाः कृष्ण बाह्याश्चाम्यन्तराश्च ह ।
प्रादुर्भवन्ति वार्ष्णेय स्वकृता यदि वाऽन्यतः ॥ १२.८१.१३ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ବିପଦ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର — ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ। ହେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଜ କର୍ମରୁ ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
12.81.14
सेयमाभ्यन्तरा तुभ्यमापत्कृच्छ्रा स्वकर्मजा ।
अक्रूरभोजप्रभवा सर्वे ह्येते तदन्वयः ॥ १२.८१.१४ ॥
ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ, କଠିନ, ନିଜ କର୍ମରୁ ଜାତ ବିପଦ ଅକ୍ରୂର ଓ ଭୋଜମାନଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶର।
12.81.15
अर्थहेतोर्हि कामाद्वा वीरबीभत्सयाऽपि वा ।
आत्मना प्राप्तमैश्वर्यमन्यत्र प्रतिपादितम् ॥ १२.८१.१५ ॥
ଧନ ପାଇଁ, କାମନାରୁ, କିମ୍ବା ବୀରତା ଓ ଭୟରେ ନିଜେ ପାଇଥିବା ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି।
12.81.16
कृतमूलमिदानीं तद्राजशब्दसहायवत् ।
न शक्यं पुनरादातुं वान्तमन्नमिव स्वयम् ॥ १२.८१.१६ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ତାହା ରାଜା ଶବ୍ଦର ସହାୟତାରେ ଦୃଢ଼ ମୂଳ ପାଇଛି; ନିଜେ ବାନ୍ତି କରିଥିବା ଅନ୍ନ ପୁଣି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇ ନ ପାରେ, ସେପରି ତାହା ପୁନଃ ନିଆଯାଇ ନ ପାରେ।
12.81.17
बभ्रूग्रसेनतो राज्यं नाप्नुं शक्यं कथंचन ।
ज्ञातिभेदभयात्कृष्ण त्वया चापि विशेषतः ॥ १२.८१.१७ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ବଭ୍ରୁ ଓ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କଠାରୁ ରାଜ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ପାଇବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାତି-ଭେଦର ଭୟରୁ, ବିଶେଷତଃ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।
12.81.18
तच्च सिध्येत्प्रयत्नेन कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।
महाक्षयं व्ययो वा स्याद्विनाशो वा पुनर्भवेत् ॥ १२.८१.१८ ॥
ତାହା ପ୍ରୟାସରେ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅତି କଠିନ କର୍ମ କରି ମହା କ୍ଷୟ ବା କ୍ଷତି ହେବ; ଅଥବା ବିନାଶ ପୁଣି ଘଟିପାରେ।
12.81.19
अनायसेन शस्त्रेण मृदुना हृदयच्छिदा ।
जिह्वामुद्धर सर्वेषां परिमृदज्यानुमृज्य च ॥ १२.८१.१९ ॥
ଲୁହାହୀନ, କୋମଳ ଅଥଚ ହୃଦୟ ଭେଦକାରୀ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜିଭ ଉପାଡ଼ି, ବାରମ୍ବାର ଘଷି ସଫା କର।
12.81.20
अनायसं मुने शस्त्रं मृदु विद्यामहं कथम् ।
येनैषामुद्धरे जिह्वां परिमृज्यानुमृज्य च ॥ १२.८१.२० ॥
ହେ ମୁନି, ଲୁହାହୀନ ସେହି କୋମଳ ଅସ୍ତ୍ର ମୁଁ କିପରି ଜାଣିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏମାନଙ୍କ ଜିଭ ଉପାଡ଼ି ବାରମ୍ବାର ଘଷି ସଫା କରିପାରିବି?
12.81.21
शक्त्याऽन्नदानं सततं तितिक्षाऽऽर्जवमार्दवम् ।
यथार्हप्रतिपूजा च शस्त्रमेतदनायसम् ॥ १२.८१.२१ ॥
ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ନିରନ୍ତର ଅନ୍ନଦାନ, ସହନଶୀଳତା, ସରଳତା, କୋମଳତା, ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିସମ୍ମାନ — ଏହି ହିଁ ସେହି ଲୁହାହୀନ ଅସ୍ତ୍ର।
12.81.22
ज्ञातीनां वक्तुकामानां कटुकानि लधूनि च ।
गिरा त्वं हृदयं वाचं शमयस्य मनांसि च ॥ १२.८१.२२ ॥
କଟୁ ଓ ଲଘୁ କଥା କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କର ହୃଦୟ, ବାଣୀ ଓ ମନ ତୁମେ ନିଜ ବାଣୀରେ ଶାନ୍ତ କର।
12.81.23
नामहापुरुषः कश्चिन्नानात्मा नासहायवान् ।
महतीं धुरमादाय समुद्यम्योरसा वहेत् ॥ १२.८१.२३ ॥
ବିଭକ୍ତ ମନ ନଥିବା, ସହାୟକ ଥିବା କୌଣସି ମହାପୁରୁଷ ମହାନ ଭାର ଉଠାଇ ଛାତିରେ ବହନ କରିପାରେ; ସହାୟହୀନ ସେପରି ବହନ କରେ ନାହିଁ।
12.81.24
सर्व एव गुरुं भारमनङ्वान्वहते समे ।
दुर्गे प्रतीतः सुगवो भारं वहति दुर्वहम् ॥ १२.८१.२४ ॥
ସମତଳ ଭୂମିରେ ସମସ୍ତ ବଳଦ ଭାରୀ ଭାର ବହନ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଗମ ପଥରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଉତ୍ତମ ବଳଦଟି ହିଁ କଠିନ ଭାର ବହନ କରେ।
12.81.25
भेदाद्विनाशः सङ्घानां सङ्घमुख्योऽसि केशव ।
यथा त्वां प्राप्य नोत्सीदेदयं सङ्घस्तथा कुरु ॥ १२.८१.२५ ॥
ଭେଦରୁ ସଂଘମାନଙ୍କର ବିନାଶ ହୁଏ। ହେ କେଶବ, ତୁମେ ସଂଘମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ। ତୁମକୁ ପାଇ ଏହି ସଂଘ ନଷ୍ଟ ନ ହେଉ, ସେପରି କର।
12.81.26
नान्यत्र बुद्धिक्षान्तिभ्यां नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् ।
नान्यत्र धनसन्त्यागाद्गुणः प्राज्ञेऽवतिष्ठते ॥ १२.८१.२६ ॥
ବୁଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷମା ବ୍ୟତୀତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ବ୍ୟତୀତ, ଧନତ୍ୟାଗ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ପ୍ରାଜ୍ଞରେ ଗୁଣ ସ୍ଥିର ରହେ ନାହିଁ।
12.81.27
धन्यं यशस्यमायुष्वं स्वपक्षोद्भावनं सदा ।
ज्ञातीनामविनाशः स्याद्यथा कृष्ण तथा कुरु ॥ १२.८१.२७ ॥
ଏହା ଧନ, ଯଶ, ଆୟୁ ଦିଏ ଏବଂ ସର୍ବଦା ନିଜ ପକ୍ଷକୁ ବଢ଼ାଏ। ହେ କୃଷ୍ଣ, ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କର ବିନାଶ ନ ହେଉ, ସେପରି କର।
12.81.28
आयत्यां च तदात्वे च न तेऽस्त्यविदितं प्रभो ।
षाङ्गुण्यस्य विधानेन यात्रा यानविधौ तथा ॥ १२.८१.२८ ॥
ଭବିଷ୍ୟତରେ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ। ଷାଡ଼୍ଗୁଣ୍ୟର ବିଧାନରେ ଏବଂ ଯାନବିଧିରେ ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ସେପରି।
12.81.29
यादवाः कुकुरा भोजाः सर्वे चान्धकवृष्णयः ।
त्वय्यायत्ता महाबाहो लोका लोकेश्वराश्च ये ॥ १२.८१.२९ ॥
ଯାଦବ, କୁକୁର, ଭୋଜ ଓ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକ-ବୃଷ୍ଣି — ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ; ଲୋକମାନେ ଓ ଲୋକେଶ୍ୱରମାନେ ମଧ୍ୟ।
12.81.30
उपासन्ते हि त्वद्बुद्धिमृषयश्चापि माधव ।
त्वं गुरुः सर्वभूतानां जानीषे त्वं परां गतिम् ॥ १२.८१.३० ॥
ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ହେ ମାଧବ, ତୁମେ ସର୍ବଭୂତଙ୍କର ଗୁରୁ; ପରମ ଗତିକୁ ତୁମେ ଜାଣ।
12.81.31
त्वामासाद्य यदुश्रेष्ठमेधन्ते वादवाः सुखम् ॥ १२.८१.३१ ॥
ହେ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ପାଇ ବାଦବମାନେ ସୁଖରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।