ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.81.1
एवमग्राह्यके तस्मिञ्ज्ञातिसंबन्धिमण्डले ।
मित्रेष्वमित्रेष्वपि च कथं भावो विभाव्यते ॥ १२.८१.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਔਖੇ ਸਮਝ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਵੇ?
12.81.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं वासुदेवस्य महर्षेर्नारदस्य च ॥ १२.८१.२ ॥
ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
12.81.3
नासुहृत्परर्म मन्त्रं नारदार्हति वेदितुम् ।
अपण्डितो वाऽपि सुहृत्पण्डितो वाप्यनात्मवान् ॥ १२.८१.३ ॥
ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਮੰਤਰ ਜਾਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਨਾਰਦ; ਅਣਜਾਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਵੇ ਪਰ ਅਸੰਜਮੀ ਹੋਵੇ।
12.81.4
स ते सौहृदमास्थाय किंचिद्वक्ष्यामि नारद ।
कृत्स्नां बुद्धिं च ते प्रेक्ष्य संपृच्छे त्रिदिवङ्गम ॥ १२.८१.४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਰੱਖ ਕੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਕਹਾਂਗਾ, ਹੇ ਨਾਰਦ; ਤੇਰੀ ਸਾਰੀ ਬੁੱਧੀ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਗਾਮੀ।
12.81.5
दास्यमैश्वर्यवादेन ज्ञातीनां वै करोम्यहम् ।
अर्धंभोक्ताऽस्मि भोगानां वाग्दुरुक्तानि च क्षमे ॥ १२.८१.५ ॥
ਮੈਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਐਸ਼ਵਰਜ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ; ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਭੋਗੀ ਮੈਂ ਹਾਂ; ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਸਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
12.81.6
अरणीमग्निकामो वा मथ्नाति दहृयं मम ।
वाचा दुरुक्तं देवर्षे तन्मां दहति नित्यदा ॥ १२.८१.६ ॥
ਅੱਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਜਿਵੇਂ ਅਰਣੀ ਮਥਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਬੋਲ ਨਾਲ ਕਹੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਸਾੜਦੇ ਹਨ।
12.81.7
बलं सङ्कर्षणे नित्यं सौकुमार्यं पुनर्गदे ।
रूपेण मत्तः प्रद्युम्नः सोऽसहायोऽस्मि नारद ॥ १२.८१.७ ॥
ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਬਲ ਹੈ; ਗਦ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲਤਾ। ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਿਊਮਨ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹਾਂ।
12.81.8
अन्ये हि सुमहाभागा बलवन्तो दुरासदाः ।
नित्योत्थानेन संपन्ना नारदान्धकवृष्णयः ॥ १२.८१.८ ॥
ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਦੁਰਜੇਯ ਹਨ; ਹੇ ਨਾਰਦ, ਅੰਧਕ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਨਿੱਤ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹਨ।
12.81.9
यस्य न स्युर्न वै स स्याद्यस्य स्युः कृत्स्नमेव तत् ।
द्वयोरेनं प्रचरतोर्वृणोम्येकरतं न च ॥ १२.८१.९ ॥
ਜਿਸ ਕੋਲ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਜਿਸ ਕੋਲ ਹੋਣ, ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਕਨਿਸ਼ਠ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦਾ।
12.81.10
स्यातां यस्याहुकाक्रूरौ किं नु दुःखतरं ततः ।
यस्य चापि न तौ स्यातां किं नु दुःखतरं ततः ॥ १२.८१.१० ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਹੁਕ ਅਤੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਹੋਣ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਕੀ? ਜਿਸ ਕੋਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਕੀ?
12.81.11
सोऽहं कित्नवमातेव द्वयोरपि महामुने ।
नैकस्य जयमाशंसे द्वितीयस्य पराजयम् ॥ १२.८१.११ ॥
ਉਹੀ ਮੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਜੂਏਬਾਜ਼ ਦੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਦੋਹਾਂ ਲਈ (ਚਿੰਤਿਤ ਹਾਂ)। ਇੱਕ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਹਾਰ ਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।
12.81.12
ममैवं क्लिश्यमानस्य नारदोभयदर्शनात् ।
वक्तुमर्हसि यच्छ्रेयो ज्ञातीनामात्मनस्तथा ॥ १२.८१.१२ ॥
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੇ ਮੈਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਸਨਬੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤੂੰ ਆਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.81.13
आपदो द्विविधाः कृष्ण बाह्याश्चाम्यन्तराश्च ह ।
प्रादुर्भवन्ति वार्ष्णेय स्वकृता यदि वाऽन्यतः ॥ १२.८१.१३ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ — ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ। ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
12.81.14
सेयमाभ्यन्तरा तुभ्यमापत्कृच्छ्रा स्वकर्मजा ।
अक्रूरभोजप्रभवा सर्वे ह्येते तदन्वयः ॥ १२.८१.१४ ॥
ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ, ਕਠਿਨ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਬਿਪਤਾ ਅਕ੍ਰੂਰ ਅਤੇ ਭੋਜਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ।
12.81.15
अर्थहेतोर्हि कामाद्वा वीरबीभत्सयाऽपि वा ।
आत्मना प्राप्तमैश्वर्यमन्यत्र प्रतिपादितम् ॥ १२.८१.१५ ॥
ਧਨ ਲਈ, ਕਾਮਨਾ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਭੈ ਨਾਲ ਆਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਐਸ਼ਵਰਜ ਹੋਰ ਥਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
12.81.16
कृतमूलमिदानीं तद्राजशब्दसहायवत् ।
न शक्यं पुनरादातुं वान्तमन्नमिव स्वयम् ॥ १२.८१.१६ ॥
ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਪੱਕੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਆਪ ਉਲਟੀ ਕੀਤਾ ਅੰਨ ਫੇਰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
12.81.17
बभ्रूग्रसेनतो राज्यं नाप्नुं शक्यं कथंचन ।
ज्ञातिभेदभयात्कृष्ण त्वया चापि विशेषतः ॥ १२.८१.१७ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬਭ੍ਰੂ ਅਤੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਪੈਣ ਦੇ ਡਰੋਂ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵੀ।
12.81.18
तच्च सिध्येत्प्रयत्नेन कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।
महाक्षयं व्ययो वा स्याद्विनाशो वा पुनर्भवेत् ॥ १२.८१.१८ ॥
ਉਹ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਨਾਸ਼ ਜਾਂ ਘਾਟਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਫਿਰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.81.19
अनायसेन शस्त्रेण मृदुना हृदयच्छिदा ।
जिह्वामुद्धर सर्वेषां परिमृदज्यानुमृज्य च ॥ १२.८१.१९ ॥
ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕੋਮਲ ਪਰ ਦਿਲ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਸਭ ਦੀ ਜੀਭ ਪੁੱਟ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰਗੜ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ।
12.81.20
अनायसं मुने शस्त्रं मृदु विद्यामहं कथम् ।
येनैषामुद्धरे जिह्वां परिमृज्यानुमृज्य च ॥ १२.८१.२० ॥
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਕੋਮਲ ਸ਼ਸਤਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਪੁੱਟ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰਗੜ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਾਂ?
12.81.21
शक्त्याऽन्नदानं सततं तितिक्षाऽऽर्जवमार्दवम् ।
यथार्हप्रतिपूजा च शस्त्रमेतदनायसम् ॥ १२.८१.२१ ॥
ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦਾ ਅੰਨਦਾਨ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਸਿੱਧਾਪਨ, ਕੋਮਲਤਾ, ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ — ਇਹੀ ਉਹ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸ਼ਸਤਰ ਹੈ।
12.81.22
ज्ञातीनां वक्तुकामानां कटुकानि लधूनि च ।
गिरा त्वं हृदयं वाचं शमयस्य मनांसि च ॥ १२.८१.२२ ॥
ਕੌੜੇ ਅਤੇ ਤੁੱਛ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਮਨ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ।
12.81.23
नामहापुरुषः कश्चिन्नानात्मा नासहायवान् ।
महतीं धुरमादाय समुद्यम्योरसा वहेत् ॥ १२.८१.२३ ॥
ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਮਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਹਾਇਕਾਂ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਮਹਾਪੁਰਖ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਢੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਸਹਾਇਕਹੀਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਢੋ ਸਕਦਾ।
12.81.24
सर्व एव गुरुं भारमनङ्वान्वहते समे ।
दुर्गे प्रतीतः सुगवो भारं वहति दुर्वहम् ॥ १२.८१.२४ ॥
ਸਮਤਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਬਲਦ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਢੋਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਔਖੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉੱਤਮ ਬਲਦ ਹੀ ਔਖਾ ਬੋਝ ਢੋਂਦਾ ਹੈ।
12.81.25
भेदाद्विनाशः सङ्घानां सङ्घमुख्योऽसि केशव ।
यथा त्वां प्राप्य नोत्सीदेदयं सङ्घस्तथा कुरु ॥ १२.८१.२५ ॥
ਭੇਦ ਨਾਲ ਸੰਘਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਤੂੰ ਸੰਘਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਇਹ ਸੰਘ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਕਰ।
12.81.26
नान्यत्र बुद्धिक्षान्तिभ्यां नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् ।
नान्यत्र धनसन्त्यागाद्गुणः प्राज्ञेऽवतिष्ठते ॥ १२.८१.२६ ॥
ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਖਿਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਧਨ ਦੇ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਗਿਆ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ।
12.81.27
धन्यं यशस्यमायुष्वं स्वपक्षोद्भावनं सदा ।
ज्ञातीनामविनाशः स्याद्यथा कृष्ण तथा कुरु ॥ १२.८१.२७ ॥
ਇਹ ਧਨ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਕਰ।
12.81.28
आयत्यां च तदात्वे च न तेऽस्त्यविदितं प्रभो ।
षाङ्गुण्यस्य विधानेन यात्रा यानविधौ तथा ॥ १२.८१.२८ ॥
ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਛੇ-ਗੁਣੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਯਾਨ-ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
12.81.29
यादवाः कुकुरा भोजाः सर्वे चान्धकवृष्णयः ।
त्वय्यायत्ता महाबाहो लोका लोकेश्वराश्च ये ॥ १२.८१.२९ ॥
ਯਾਦਵ, ਕੁਕੁਰ, ਭੋਜ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਧਕ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ — ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ; ਅਤੇ ਲੋਕ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਵੀ।
12.81.30
उपासन्ते हि त्वद्बुद्धिमृषयश्चापि माधव ।
त्वं गुरुः सर्वभूतानां जानीषे त्वं परां गतिम् ॥ १२.८१.३० ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਾਧਵ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੈਂ; ਪਰਮ ਗਤੀ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
12.81.31
त्वामासाद्य यदुश्रेष्ठमेधन्ते वादवाः सुखम् ॥ १२.८१.३१ ॥
ਹੇ ਯਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵਾਦਵ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਧਦੇ-ਫੁੱਲਦੇ ਹਨ।