મહાભારત · અધ્યાય 12.98
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.98.1
के लोका युध्यमानानां शूराणामनिवर्तिनाम् ।
भवन्ति निधनं प्राप्य तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.९८.१ ॥
યુદ્ધ કરતા, પાછા ન ફરનારા શૂરવીરો મૃત્યુ પામ્યા પછી કયા લોક પામે છે? હે પિતામહ, તે મને કહો.
12.98.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अम्बरीपस्य संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥ १२.९८.२ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસનું ઉદાહરણ આપે છે — અંબરીષ અને ઇન્દ્રનો સંવાદ. હે યુધિષ્ઠિર!
12.98.3
अम्बरीषो हि नाभागः स्वर्गं गत्वा सुदुर्लभम् ।
ददर्श सुर…कस्थं शक्रेण सचिवैः सह ॥ १२.९८.३ ॥
નાભાગનો પુત્ર અંબરીષ અત્યંત દુર્લભ સ્વર્ગમાં જઈને જોયું — સુર…સ્થિત, ઇન્દ્ર સાથે, મંત્રીઓ સહિત.
12.98.4
सर्वतेजोमयं दिव्यं विमानवरमास्थितम् ।
उ…गच्छन्तं स्थानं सेनापतिं शुभम् ॥ १२.९८.४ ॥
સર્વતેજોમય, દિવ્ય, શ્રેષ્ઠ વિમાનમાં આરૂઢ — ઉ…જતા, શુભ સ્થાન તરફ જતા સેનાપતિને.
12.98.5
स दष्ट्वापरि गच्छन्तं सेनापतिमुदारधीः ।
शूरस्थानमनुप्राप्तं सुदेवं नाम नामतः।
ऋद्धिं दृष्ट्वा सुदेवस्य विस्मितः प्राह वासवम् ॥ १२.९८.५ ॥
ઉદારબુદ્ધિ અંબરીષે પાછળથી જતા સેનાપતિને જોયો — શૂરોના સ્થાને પહોંચેલ, નામે સુદેવ. સુદેવની ઋદ્ધિ જોઈને વિસ્મિત થઈને તેણે વાસવ (ઇન્દ્ર)ને કહ્યું.
12.98.6
सागरान्तां महीं कृत्स्नामनुशास्य यथाविधि ।
चातुर्वर्ण्ये यथाशास्त्रं प्रवृत्तो धर्मकाम्यया ॥ १२.९८.६ ॥
સમુદ્ર સુધી ફેલાયેલી સમગ્ર પૃથ્વીનું વિધિપૂર્વક શાસન કરીને, ચાર વર્ણોમાં શાસ્ત્રાનુસાર, ધર્મની કામનાથી હું પ્રવૃત્ત રહ્યો.
12.98.7
ब्रह्मचर्येण घोरेण गुर्वाचारेण सेवया ।
वेदानधीत्य धर्मेण राजशास्त्रं च केवलम् ॥ १२.९८.७ ॥
કઠોર બ્રહ્મચર્ય, ગુરુ પ્રત્યેના આચાર અને સેવા દ્વારા ધર્માનુસાર વેદોનો અભ્યાસ કર્યો, અને કેવળ રાજશાસ્ત્ર પણ.
12.98.8
अतिथीनन्नपानेन पितॄंश्च स्वधया तथा ।
ऋषीन्स्वाध्यायदीक्षाभिर्देवान्यज्ञैरनुत्तमैः ॥ १२.९८.८ ॥
અતિથિઓને અન્નપાનથી, પિતૃઓને સ્વધાથી, તેમજ ઋષિઓને સ્વાધ્યાય અને દીક્ષાઓથી, દેવોને ઉત્તમ યજ્ઞોથી (સંતુષ્ટ કર્યા).
12.98.9
क्षत्रध…स्थितो भूत्वा यथाशास्त्रं यथाविधि ।
उदीक्षमाणः पृतनां जयामि युधि वासव ॥ १२.९८.९ ॥
ક્ષત્ર…(માં) સ્થિર રહીને, શાસ્ત્ર અને વિધિ અનુસાર, સેનાને જોતાં યુદ્ધમાં જીતું છું, હે વાસવ.
12.98.10
दे…ज सुदेवोऽयं मम सेनापतिः पुरा ।
आसाद्योधः प्रशान्तात्मा सोऽयं कस्मादतीव माम्।
विमानं सूर्यसङ्काशमास्थितो मोदते दिवि ॥ १२.९८.१० ॥
દે…જ સુદેવ આ પૂર્વે મારો સેનાપતિ હતો. યોદ્ધાને આક્રમણ કરીને શાંતચિત્ત એ, મને આટલું પાછળ છોડીને સૂર્ય સમાન વિમાનમાં બેસી સ્વર્ગમાં કેમ આનંદે છે?
12.98.11
अनेन ऋतुभिर्मुख्यैर्नेष्टं नापि द्विजातयः ।
तर्पिता विधिवच्छक्र सोऽयं कस्मादतीत्य माम् ॥ १२.९८.११ ॥
એણે મુખ્ય યજ્ઞોથી યજ્ઞ કર્યો નથી, દ્વિજાતિઓને વિધિપૂર્વક તૃપ્ત કર્યા નથી. હે શક્ર, તે મને કેમ ઓળંગી ગયો?
12.98.12
ऐश्वर्यमीदृशं प्राप्तः सर्वदेवैः सुदुर्लभम् ।
यदनेन कृतं कर्म प्रत्यक्षं ते महीपते।
पुरा पालयतः सम्यक्पृथिवीं धर्मतो नृप ॥ १२.९८.१२ ॥
બધા દેવોને પણ અત્યંત દુર્લભ એવું આવું ઐશ્વર્ય એણે પ્રાપ્ત કર્યું છે. એણે કરેલું કર્મ તમારી સામે જ છે, હે મહીપતિ. પૂર્વે ધર્મપૂર્વક પૃથ્વીનું સારી રીતે પાલન કરતાં, હે નૃપ.
12.98.13
शत्रवो निर्जिताः सर्वे ये तवाहितकारिणः ।
संयमो वियमश्चैव सुयमश्च नहाबलः ॥ १२.९८.१३ ॥
તારું અહિત કરનારા બધા શત્રુઓ જીતાયા. સંયમ, વિયમ, સુયમ અને મહાબળવાન નહુષ પણ.
12.98.14
राक्षसा दुर्जया लोके त्रयस्ते युद्धदुर्मदाः ।
पुत्रास्ते शतशृङ्गस्य राक्षसस्य महीपतेः ॥ १२.९८.१४ ॥
જગતમાં અજેય એ ત્રણ રાક્ષસો, યુદ્ધના મદથી ઉન્મત્ત, શતશૃંગ રાક્ષસ મહીપતિના પુત્રો.
12.98.15
तथा तस्मिञ्शुभे काले तव यज्ञं वितन्वतः ।
अश्वमेधं महायागं देवानां हितकाम्यया ॥ १२.९८.१५ ॥
તે શુભ સમયે, દેવતાઓના હિતની ઇચ્છાથી તું અશ્વમેધ નામનો મહાયજ્ઞ કરી રહ્યો હતો ત્યારે.
12.98.16
तस्य ते खलु विघ्नार्थमागता राक्षसास्त्रयः ।
कोटीशतपरीवारां राक्षसानां महाचमूम्।
परिगृह्य ततः सर्वाः प्रजा वन्दीकृतास्तव ॥ १२.९८.१६ ॥
તારા તે યજ્ઞમાં વિઘ્ન નાખવા ત્રણ રાક્ષસો આવ્યા. સો કરોડ રાક્ષસોની મહાસેનાથી ઘેરાઈને તેમણે તારી સર્વ પ્રજાને બંદી બનાવી.
12.98.17
विह्वलाश्च प्रजाः सर्वाः सर्वे च तव सैनिकाः ।
निराकृतस्तु यच्चासीत्सुदेवः सैन्यनायकः ॥ १२.९८.१७ ॥
તારી બધી પ્રજા અને સૈનિકો વિહ્વળ થયા. સેનાપતિ સુદેવને પણ દૂર કરવામાં આવ્યો.
12.98.18
तत्रामात्यवचः श्रुत्वा निरस्तः सर्वकर्मसु ।
श्रुत्वा तेषां वचो भूयः सोपधं वसुधाधिपः ॥ १२.९८.१८ ॥
ત્યારે મંત્રીઓની વાત સાંભળીને તું બધાં કાર્યોમાંથી દૂર કરાયો; ફરી તેમની વાત સાંભળીને, કપટ સાથે ધરતીપતિ…
12.98.19
सर्वसैन्यसमायुक्तः सुदेवः प्रेरितस्त्वया ।
साक्षसानां वधार्थाय दुर्जयानां नराधिप ॥ १२.९८.१९ ॥
હે નરાધિપ, તારા દ્વારા મોકલાયેલ સુદેવ સર્વ સૈન્ય સાથે, અજેય રાક્ષસોનો વધ કરવા માટે.
12.98.20
नाजित्वा राक्षसीं सेनां पुनरागमनं तव ।
बन्दीमोक्षमकृत्वा च न चागमनमिष्यते ॥ १२.९८.२० ॥
રાક્ષસી સેનાને જીત્યા વિના અને બંદીવાનોને મુક્ત કર્યા વિના તારું પાછું આવવું ઇચ્છિત નથી.
12.98.21
सुदेवस्तद्वचः श्रुत्वा प्रस्थानमकरोन्नृप ।
संप्राप्तश्च स तं देशं यत्र बन्दीकृताः प्रजाः ॥ १२.९८.२१ ॥
હે નૃપ, સુદેવે તે વચન સાંભળીને પ્રસ્થાન કર્યું અને જે દેશમાં પ્રજાને બંદી બનાવવામાં આવી હતી ત્યાં તે પહોંચ્યો.
12.98.22
पश्यति स्म महाघोरां राक्षसानां महाचमूम् ।
दृष्ट्वा सुचिन्तयामास सुदेवो वाहिनीपतिः ॥ १२.९८.२२ ॥
તેણે રાક્ષસોની અતિ ભયાનક મહાસેના જોઈ; જોઈને સેનાપતિ સુદેવે સારી રીતે વિચાર કર્યો.
12.98.23
नेयं शक्या चमूर्जेतुमपि सेन्द्रैः सुरासुरैः ।
नाम्बरीषः कलामेकामेषां क्षपयितुं क्षमः।
दिव्यास्त्रबलभूयिष्ठः किमहं पुनरीदृशः ॥ १२.९८.२३ ॥
આ સેનાને ઇન્દ્ર સાથેના સુર-અસુરો પણ જીતી શકશે નહીં; અંબરીષ પણ તેમાંથી એક કલાનો પણ નાશ કરવા સમર્થ નથી. દિવ્યાસ્ત્રબળથી ભરપૂર હું આવો હોઈને શું કરી શકું?
12.98.24
ततः सेनां पुनः सर्वां प्रेषयामास पार्थिव ।
यत्र त्वं सचिवैः सर्वैर्मन्त्रिभिः सोपधैर्नृप ॥ १२.९८.२४ ॥
પછી તેણે ફરીથી સમગ્ર સેના મોકલી; હે પાર્થિવ, જ્યાં તું તારા સચિવો, મંત્રીઓ અને ગુપ્તચરો સાથે હતો ત્યાં.
12.98.25
ततो रुद्रं महादेवं प्रपन्नो जगतः पतिम् ।
श्मशाननिलयं देवं तुष्टाव वृषभध्वजम् ॥ १२.९८.२५ ॥
પછી જગતના સ્વામી મહાદેવ રુદ્રને શરણે જઈ, સ્મશાનમાં વસનારા, વૃષભધ્વજ દેવની સ્તુતિ કરી.
12.98.26
स्तुत्वा शस्त्रं समादाय स्वशिरश्छेत्तुमुद्यतः ॥ १२.९८.२६ ॥
સ્તુતિ કરીને, શસ્ત્ર લઈને તે પોતાનું જ માથું કાપવા તૈયાર થયો.
12.98.27
कारुण्याद्देवदेवेन गृहीतस्तस्य दक्षिणः ।
स पाणिः सह शस्त्रेण दृष्ट्वा चेदमुवाच ह ॥ १२.९८.२७ ॥
કરુણાથી દેવોના દેવે તેનો જમણો હાથ પકડ્યો. તે હાથ શસ્ત્ર સહિત હતો. આ જોઈને તેમણે આમ કહ્યું.
12.98.28
किमिदं साहसं पुत्र कुर्तकामो वदस्व मे ।
स उवाच महादेवं शिरसा त्ववनीं गतः ॥ १२.९८.२८ ॥
"પુત્ર, આ કેવું સાહસ? તું શું કરવા ઇચ્છે છે? મને કહે." તે માથું ધરતી પર નમાવીને મહાદેવને બોલ્યો.
12.98.29
भगवन्वाहिनीमेनां राक्षसानां सुरेश्वर ।
अशक्तोऽहं रणे जेतुं तस्मात्त्यक्ष्यामि जीवितम्।
गतिर्भव महादेव ममार्तस्य जगत्पते ॥ १२.९८.२९ ॥
"હે ભગવાન, સુરેશ્વર! આ રાક્ષસોની સેના છે. હું રણમાં તેને જીતવા અસમર્થ છું; તેથી હું જીવન ત્યજીશ. હે મહાદેવ, હે જગત્પતિ, દુઃખી એવા મારો આશ્રય થાઓ."
12.98.30
नागन्तव्यमजित्वा च मामाह जगतीपतिः ।
अम्बरीषो महादेव क्षारितः सचिवैः सह ॥ १२.९८.३० ॥
"જીત્યા વિના પાછા ન ફરવું" એમ જગતપતિ અંબરીષે મને કહ્યું હતું. હે મહાદેવ, તે મંત્રીઓ સહિત પીડિત છે."
12.98.31
तमुवाच महादेवः सुदेवं पतितं क्षितौ ।
अधोमुखं महात्मानं सत्वानां हितकाम्यया ॥ १२.९८.३१ ॥
ભૂમિ પર પડેલા, મુખ નીચે રાખેલા મહાત્મા સુદેવને, પ્રાણીઓના હિતની ઇચ્છાથી મહાદેવે આમ કહ્યું.
12.98.32
धनुर्वेदं समाहूय सगणं सहविग्रहम् ।
रथनागाश्वकलिलं दिव्यास्त्रसमलंकृतम् ॥ १२.९८.३२ ॥
ધનુર્વેદને તેના ગણો અને રૂપો સહિત બોલાવીને, રથ-હાથી-ઘોડાથી ભરેલો, દિવ્ય અસ્ત્રોથી શણગારેલો (રથ).
12.98.33
रथं च सुमहाभागं येन तन्त्रिपुरं हतम् ।
धनुः पिनाकं खङ्गं च रौद्रमस्त्रं च शंकरः।
निजघानासुरान्सर्वान्येन देवस्त्रियम्बकः ॥ १२.९८.३३ ॥
જે રથથી મહાભાગ્યવાને ત્રિપુરનો નાશ કર્યો તે રથ, પિનાક ધનુષ્ય, ખડ્ગ અને ભયંકર અસ્ત્ર; એનાથી શંકરે સર્વ અસુરોને હણ્યા.
12.98.34
उवाच च महादेवः सुदेवं वाहिनीपतिम् ।
रथादस्मात्सुदेव त्वं दुर्जयः स सुरासुरैः ॥ १२.९८.३४ ॥
મહાદેવે સેનાપતિ સુદેવને કહ્યું: હે સુદેવ, આ રથ પરથી ઉતર. તે સુર-અસુરોથી અજેય છે.
12.98.35
मायया मोहितो भूमौ न पदं कर्तुमर्हसि ।
रथस्थस्त्रिदशान्सर्वाञ्जेष्यसि त्वं सदानवान् ॥ १२.९८.३५ ॥
માયાથી મોહિત થઈને તારે ભૂમિ પર પગ ન મૂકવો. રથ પર ઊભા રહીને તું બધા દેવો અને દાનવોને જીતીશ.
12.98.36
राक्षसाश्च पिशाचाश्च न शक्ता द्रष्टुमीदृशम् ।
रथं सूर्यसहस्राभं किमु योद्धुं त्वया सह ॥ १२.९८.३६ ॥
રાક્ષસો અને પિશાચો પણ હજાર સૂર્ય જેવા તેજસ્વી આવા રથને જોવા પણ સમર્થ નથી; તારી સાથે યુદ્ધ કરવાની વાત તો શું!
12.98.37
स जित्वा राक्षसान्सर्वान्कृत्वा बन्दीविमोक्षणम् ।
घातयित्वा च तान्सर्वान्बाहुयुद्धे त्वयं हतः।
वियमं प्राप्य भूपाल वियमश्च निपातितः ॥ १२.९८.३७ ॥
તેણે બધા રાક્ષસોને જીતીને બંદીઓને મુક્ત કરાવ્યા અને તે બધાને મરાવ્યા. હે ભૂપાલ, બાહુયુદ્ધમાં તું માર્યો ગયો. વિયમ પાસે પહોંચીને વિયમ પણ પાડી દેવાયો.
12.98.38
तस्य विक्रमतस्तात सुदेवस्य बभूव ह ।
संग्रामयज्ञः सुमहान्यश्चान्यो युध्यते नरः ॥ १२.९८.३८ ॥
હે તાત, સુદેવના તે પરાક્રમથી એક મહાન સંગ્રામયજ્ઞ થયો; યુદ્ધ કરતો બીજો માણસ પણ તેમાં છે.
12.98.39
सन्नद्धो दीक्षितः सर्वो योधः प्राप्य चमूमुखम् ।
युद्धयज्ञाधिकारस्थो भवतीति विनिश्चयः ॥ १२.९८.३९ ॥
સન્નદ્ધ અને દીક્ષિત દરેક યોદ્ધો સેનાના મોખરે પહોંચીને યુદ્ધયજ્ઞના અધિકારમાં સ્થિત થાય છે, એવો નિશ્ચય છે.
12.98.40
कानि यज्ञे हवींष्यस्मिन्किमाज्यं का च दक्षिणा ।
ऋत्विजश्चात्र क्रे प्रोक्तास्तन्मे ब्रूहि शतक्रतो ॥ १२.९८.४० ॥
આ યજ્ઞમાં કઈ હવિઓ, ઘી શું, અને દક્ષિણા શું? અહીં ઋત્વિજો કોણ કહેવાયા છે? એ મને કહો, હે શતક્રતુ.
12.98.41
ऋत्विजः कुञ्जरास्तत्र वाजिनोऽध्वर्यवस्तथा ।
हवींषि परमांसानि रुधिरं त्वाज्यमुच्यते ॥ १२.९८.४१ ॥
ત્યાં હાથીઓ ઋત્વિજો છે, ઘોડાઓ અધ્વર્યુઓ છે; ઉત્તમ માંસ હવિઓ છે; લોહીને ઘી કહેવાય છે.
12.98.42
शृगालगृध्रकाकोलाः सदस्यास्तत्र पन्त्रिणः ।
आज्यशेषं पिबन्त्येते हविः प्राश्नन्ति चाध्वरे ॥ १२.९८.४२ ॥
શિયાળ, ગીધ, કાગડા અને પંજાવાળા જીવો ત્યાં સદસ્યો છે; આ ઘીનું બાકી રહેલું પીએ છે અને યજ્ઞમાં હવિ ખાય છે.
12.98.43
प्रासतोमरसंघाताः खङ्गशक्तिपरश्वथाः ।
ज्वलन्तो निशिताः पीताः स्रुचस्तस्याथ सत्रिणः ॥ १२.९८.४३ ॥
ભાલા, તોમર, ખડ્ગ, શક્તિ અને પરશુ તેના સમૂહો છે; પ્રજ્વલિત, તીક્ષ્ણ એ પીવાય છે; પછી યજ્ઞ કરનારા તેની સ્રુચ છે.
12.98.44
चापवेगायतस्तीक्ष्णः परकायावभेदनः ।
ऋजुः सुनिशितः पीतः सायकश्च स्रुवो महान् ॥ १२.९८.४४ ॥
ધનુષના વેગથી ખેંચાયેલ, તીક્ષ્ણ, શત્રુના દેહને ભેદનાર, સીધું, અતિ તીક્ષ્ણ બાણ પીવાય છે; તે જ મહાન સ્રુવ.
12.98.45
द्वीपिचर्मावनद्धश्च नागदन्तकृतत्सरुः ।
हस्तिहस्तहरः खङ्गः स्फयो भवेत्तस्य संयुगे ॥ १२.९८.४५ ॥
ચિત્તાની ચામડીથી વીંટાયેલ, હાથીદાંતના હાથાવાળી, હાથીની સૂંઢ કાપતી તલવાર યુદ્ધમાં તેનો સ્ફય થાય.
12.98.46
ज्वलितैर्निशितैः प्रासशक्त्यृष्टिसपरश्वथैः ।
शैक्यायसमयैस्तीक्ष्णैरभिघातो भवेद्वसु ॥ १२.९८.४६ ॥
ધગધગતા, તીક્ષ્ણ ભાલા, શક્તિ, ઋષ્ટિ, પરશુ અને લોઢાના તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોનો પ્રહાર તે ધન છે.
12.98.47
सङ्ख्यासमयविस्तीर्णमभिजातोद्भवं बहु ।
आवेधाद्यच्च रुधिरं संग्रामे स्रवते भुवि।
साऽस्य पूर्णाहुतिर्होत्रैः समृद्धा सर्वकामधुक् ॥ १२.९८.४७ ॥
સંખ્યા અને સમયમાં વિસ્તરેલ, ઉચ્ચ કુળમાં જન્મેલ, અપાર, વીંધાવાથી યુદ્ધમાં ભૂમિ પર વહેતું રક્ત — તે જ તેની પૂર્ણાહુતિ; હોતાઓ વડે સમૃદ્ધ, સર્વકામ દોહનારી.
12.98.48
छिन्धि भिन्धीति यः शब्दः श्रूयते वाहिनीमुखे ।
सामानि सामगास्तस्य गायन्ति यमसादने ॥ १२.९८.४८ ॥
"કાપ, ભેદ" એવો જે શબ્દ સેનાના મોખરે સંભળાય છે, યમલોકમાં સામગાયકો તેનાં સામો ગાય છે.
12.98.49
हविर्धानं तु तस्याहुः परेषां वाहिनीमुखम् ॥ १२.९८.४९ ॥
તેનું હવિર્ધાન શત્રુઓનું સેનામુખ કહેવાય છે.
12.98.50
कुञ्जराणां हयानां च वर्मिणां च समुच्चय ।
अग्निः श्येनचितो नाम यज्ञे तस्य विधीयते ॥ १२.९८.५० ॥
હાથી, ઘોડા અને બખ્તરધારી યોદ્ધાઓનો ઢગલો એ અગ્નિ છે; તેને શ્યેનચિત કહે છે. તે યજ્ઞમાં તેનું વિધાન થાય છે.
12.98.51
उत्तिष्ठते कबन्धोऽत्र सहस्रे पतिते तु यः ।
स यूपस्तस्य शूरस्य खादिरोऽष्टाश्रिरुच्यते ॥ १२.९८.५१ ॥
અહીં હજારો પડ્યા પછી જે ધડ ઊભું થાય છે, તે તે શૂરનો ખદિર લાકડાનો અષ્ટકોણ યૂપ કહેવાય છે.
12.98.52
इडोपहूताः क्रोशन्ति कुञ्जरास्त्वङ्कुशेरिताः ।
ज्याघुष्टतलतालेन वषट्कारेण पार्थिव ॥ १२.९८.५२ ॥
ઇડા-આહ્વાનથી બોલાવાયેલા હાથીઓ અંકુશથી પ્રેરિત થઈ ચીસો પાડે છે; ધનુષ્યના ટંકાર, હથેળીના તાલ અને વષટ્કાર સાથે, હે રાજન્.
12.98.53
उद्गाता तत्र संग्रामे त्रिसामा दुन्दुभिर्नृप ।
ब्रह्मस्वे ह्रियमाणे तु त्यक्त्वा युद्धे प्रियां तनुम्।
आत्मानं यूपमुच्छ्रित्य स यज्ञोऽनन्तदक्षिणः ॥ १२.९८.५३ ॥
તે યુદ્ધમાં, હે નૃપ, ત્રિસામ દુંદુભિ જ ઉદ્ગાતા છે; બ્રાહ્મણનું ધન હરાઈ રહ્યું હોય ત્યારે, યુદ્ધમાં પ્રિય શરીરનો ત્યાગ કરી, પોતાને યૂપ બનાવી ઊભો કરનારનો તે યજ્ઞ અનંત દક્ષિણાવાળો છે.
12.98.54
भर्तुरर्थे च यः शूरो निष्क्रामेद्वाहिनीमुखात् ।
न भयाद्विनिवर्तेत तस्य लोका यथा मम ॥ १२.९८.५४ ॥
સ્વામી માટે સેનામુખમાંથી જે શૂર બહાર નીકળે છે અને ભયથી પાછો ફરતો નથી, તેને મારા જેવા જ લોક મળે છે.
12.98.55
द्वीपिचर्मावृतैः खङ्गैर्बाहुभिः परिघोपमैः ।
यस्य वेदिरुपस्तीर्णा तस्य लोका यथा मम ॥ १२.९८.५५ ॥
ચિત્તાના ચામડાથી ઢંકાયેલી તલવારો અને પરિઘ જેવા બાહુવાળા, જેની વેદી કુશથી પાથરેલી છે, તેના લોક મારા જેવા છે.
12.98.56
यस्तु नापेक्षते कंचित्सहायं विषमे स्थितः ।
विगाह्य वाहिनीमध्यं तस्य लोका यथा मम ॥ १२.९८.५६ ॥
વિષમ સ્થાને ઊભો રહી કોઈની સહાયની અપેક્ષા ન રાખી સેનાના મધ્યમાં ધસી જનારના લોક મારા જેવા છે.
12.98.57
यस्य शोणितसंघट्टा भेरीमण्डूककच्छपा ।
वीरास्थिशर्करा दुर्गा मांसशोणितकर्दमा ॥ १२.९८.५७ ॥
રક્તનો સંગમ, ભેરીઓ જ દેડકા અને કાચબા, વીરોનાં હાડકાં જ કાંકરા, દુર્ગમ, માંસ-રક્તના કાદવથી ભરેલી.
12.98.58
असिचर्मप्लवा घोरा केशशैवलशाद्वला ।
अश्वनागरथैश्चैव संछिन्नैः कृतसंक्रमा ॥ १२.९८.५८ ॥
તલવાર અને ઢાલ જ તરાપા, ભયંકર, વાળ જ શેવાળ અને ઘાસ, કપાયેલા ઘોડા, હાથી અને રથથી સેતુ બનાવેલી.
12.98.59
पताकाध्वजवानीरा हतवाहनवारणा ।
शोणितोदकसंपूर्णा दुस्तरा पारगैर्नरैः ॥ १२.९८.५९ ॥
પતાકા અને ધ્વજ જ બરુ, મરેલાં વાહન અને હાથી, રક્તજળથી ભરેલી, પાર જવા ઇચ્છતા માણસો માટે દુસ્તર.
12.98.60
रहतनागमहानक्रा परलोकवहाऽशिवा ।
ऋष्टिखङ्गमहामीना गृध्रकङ्कबलप्लवा ॥ १२.९८.६० ॥
પડેલા હાથી જ મોટા મગર, પરલોક તરફ લઈ જનારી, અશુભ, ઋષ્ટિ અને ખડ્ગ જ મોટી માછલીઓ, ગીધ અને બગલા જ તરાપા.
12.98.61
पुरुषादानुचरिता भीरूणां कश्मलावहा ।
नदी योधस्य संग्रामे तदस्यावभृथं नृप ॥ १२.९८.६१ ॥
યુદ્ધમાં યોદ્ધા માટે તે એક નદી છે; પુરુષો અને તેમના અનુચરોથી ભરેલી, ભીરુઓને વ્યાકુળતા આપનારી. હે રાજન, એ જ તેનું અવભૃથ સ્નાન.
12.98.62
वेदिर्यस्य त्वमित्राणां शिरोभिर्व्यवकीर्यते ।
अश्वस्कन्धैर्गजस्कन्धैस्तस्य लोका यथा मम ॥ १२.९८.६२ ॥
શત્રુઓનાં માથાં અને ઘોડા-હાથીના ખભાઓથી જેની વેદી વિખરાયેલી હોય છે, તેના લોકો મારા લોકો જેવા છે.
12.98.63
पत्नी शालाकृता यस्य परेषां वाहिनीमुखम् ।
हविर्धानं स्ववाहिन्यास्तदस्याहुर्मनीषिणः ॥ १२.९८.६३ ॥
જેની પત્ની શાળા બનાવાઈ છે, શત્રુસેનાનો આગળનો ભાગ તેનો છે; તેને જ્ઞાનીઓ પોતાની સેનાનું હવિર્ધાન કહે છે.
12.98.64
सदस्या दक्षिणा योधा आग्नीध्रश्चोत्तरां दिशम् ।
शत्रुसेना अलत्रस्य सर्वलोकानदूरतः ॥ १२.९८.६४ ॥
યોદ્ધાઓ દક્ષિણ દિશામાં સદસ્ય; ઉત્તર દિશામાં આગ્નીધ્ર. શત્રુસેનાઓ નિર્ભય માટે સર્વ લોક નજીક છે.
12.98.65
यस्य भयतो व्यूहे भवत्याकाशमग्रतः ।
सास्य वेदिस्तदा यज्ञैर्नित्यं व्यूहास्त्रयोऽग्नयः ॥ १२.९८.६५ ॥
જેના વ્યૂહમાં ભયથી આકાશ આગળ દેખાય છે, તે જ તેની વેદી છે; ત્યારે યજ્ઞો દ્વારા નિત્ય ત્રણ વ્યૂહ જ ત્રણ અગ્નિ છે.
12.98.66
यस्तु योधः परावृत्तः संत्रस्तो हन्यते परैः ।
अप्रतिष्ठः स नरकं याति नास्त्यत्र संशयः ॥ १२.९८.६६ ॥
પરંતુ જે યોદ્ધો પાછો ફરી, ભયભીત થઈને, શત્રુઓથી માર્યો જાય છે, તે આધાર વિના નરકમાં જાય છે; એમાં શંકા નથી.
12.98.67
यस्य शोणितवेगेण वेदिः स्यात्संपरिप्लुता ।
केशमांसास्थिसंपूर्णा स गच्छेत्परमां गतिम् ॥ १२.९८.६७ ॥
જેની વેદી લોહીના વેગથી સંપૂર્ણ ભીંજાઈ જઈ વાળ, માંસ અને હાડકાંથી ભરેલી હોય, તે પરમ ગતિ પામે છે.
12.98.68
यस्तु सेनापतिं हत्वा तद्यानमधिरोहति ।
स विष्णुविक्रमक्रामी बृहस्पतिसमः प्रभुः ॥ १२.९८.६८ ॥
જે સેનાપતિને મારીને તેના રથ પર ચઢે છે, તે વિષ્ણુના પરાક્રમથી ચાલનાર, બૃહસ્પતિ સમાન પ્રભુ છે.
12.98.69
नायकं तत्कुमारं वा यो वा स्यात्तत्र पूजितः ।
जीवग्राहं प्रगृह्णाति तस्य लोका यथा मम ॥ १२.९८.६९ ॥
જે ત્યાંના નાયક, કુમાર અથવા પૂજિતને જીવતો પકડે છે, તેને મારા જેવા લોક મળે છે.
12.98.70
आहवे तु हतं शूरं न शोचेत कथंचन ।
अशोच्यो हि हतः शूरः स्वर्गलोके महीयते ॥ १२.९८.७० ॥
યુદ્ધમાં માર્યા ગયેલા શૂરવીર માટે કોઈ પણ રીતે શોક ન કરવો. મૃત શૂરવીર શોકને પાત્ર નથી; તે સ્વર્ગલોકમાં પૂજાય છે.
12.98.71
न ह्यन्नं नोदकं तस्य न स्नानं नाप्यशौचकम् ।
हतस्य कर्तुमिच्छन्ति तस्य लोकाञ्शृणुष्व मे ॥ १२.९८.७१ ॥
મૃત માટે તેઓ અન્ન, જળ, સ્નાન કે અશૌચ-કર્મ કરવા ઇચ્છતા નથી. તેના લોક વિશે મારી પાસેથી સાંભળો.
12.98.72
वराप्सरः सहस्राणि शूरमत्योधने हतम् ।
त्वरमाणानि धावन्ति मम भर्ता भवेदिति ॥ १२.९८.७२ ॥
ઘોર યુદ્ધમાં માર્યા ગયેલા શૂરવીર પાસે, 'આ મારો પતિ થાઓ' એમ વિચારી, શ્રેષ્ઠ અપ્સરાઓના હજારો ઉતાવળે દોડે છે.
12.98.73
एतत्तपश्च पुण्यं च धर्मश्चैव सनातनः ।
चत्वारश्चाश्रमास्तस्य यो युद्धे न पलायते ॥ १२.९८.७३ ॥
આ જ તપ છે, આ જ પુણ્ય છે અને આ જ સનાતન ધર્મ છે; જે યુદ્ધમાંથી ભાગતો નથી, તેના માટે ચારેય આશ્રમ છે.
12.98.74
वृद्धबालौ न हन्तव्यौ न च स्त्री नैव पृष्ठतः ।
तृणपूर्णमुखश्चैव तवास्मीति च यो वदेत् ॥ १२.९८.७४ ॥
વૃદ્ધ અને બાળકને ન મારવા, સ્ત્રીને પણ ન મારવી, પાછળથી પણ ન પ્રહાર કરવો; મોંમાં તરણું લઈને 'હું તમારો છું' એમ કહેનારને પણ ન મારવો.
12.98.75
अहं वृत्रं बलं पाकं महाकायं विरोचनम् ।
दुरावारं च नमुचिं शतमायं च शम्बरम् ॥ १२.९८.७५ ॥
મેં વૃત્ર, બલ, પાક, મહાકાય વિરોચન, દુર્નિવાર નમુચિ અને સો માયાવાળા શંબરને હણ્યા.
12.98.76
विप्रचित्तिं च दैतेयं दनोः पुत्रांश्च सर्वशः ।
प्रह्वादं च निहत्याजौ ततो देवाधिपोऽभवम् ॥ १२.९८.७६ ॥
વિપ્રચિત્તિ દૈત્યને, દનુના બધા પુત્રોને અને પ્રહ્લાદને યુદ્ધમાં હણીને પછી હું દેવાધિપતિ બન્યો.
12.98.77
इत्येतच्छक्रवचनं निशम्य प्रतिपूज्य च ।
योधानामात्मनः सिद्धिमम्बरीषोऽभिपन्नवान् ॥ १२.९८.७७ ॥
ઇન્દ્રના આ વચનો સાંભળીને અને તેમનું સન્માન કરીને, અંબરીષે યોદ્ધાઓની આત્મસિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.