Mahābhārata · Adhyāya 13.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैवततो जयमुदीरयेत्
शरतल्पे महात्मानं शयानमपराजितम् ।
युधिष्ठिर उपागम्य प्रणिपत्येदमब्रवीत् ॥ १३.१.१ ॥
Tras inclinarse ante Nārāyaṇa, ante Nara, el mejor de los hombres, y ante la diosa Sarasvatī, uno debe proclamar entonces la victoria. Acercándose al magnánimo e invicto que yacía en el lecho de flechas, Yudhiṣṭhira se postró y habló así.
13.1.2
शमो बहुविधाकारः सूक्ष्म उक्तः पितामह ।
न च मे हृदये शान्तिरस्ति श्रुत्वेदमीदृशम् ॥ १३.१.२ ॥
Abuelo, describiste la calma en sus muchas formas y su naturaleza sutil, pero al escuchar tales cosas mi corazón aún no tiene paz.
13.1.3
अस्मिन्नर्थे बहुविधा शान्तिरुक्ता पितामह ।
स्वकृतात्का नु शान्ति स्याच्छमाद्बहुविधादपि ॥ १३.१.३ ॥
Abuelo, en este asunto se hablaron de muchas clases de paz. Pero ¿qué paz podría surgir de las propias acciones, aun con muchas clases de calma?
13.1.4
शराचितं शरीरं हि तीव्रव्रणमुदीक्ष्य ते ।
शमं नोपलभे वीर दुष्कृतान्येव चिन्तयन् ॥ १३.१.४ ॥
Héroe, al ver tu cuerpo cubierto de flechas y de profundas heridas, y pensando solo en mis malas acciones, no encuentro paz.
13.1.5
रुधिरेणावसिक्ताङ्गं प्रस्रवन्तं यथाचलम् ।
त्वां दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्र सीदे वर्षास्विवाम्बुजम् ॥ १३.१.५ ॥
Tigre entre los hombres, al verte con los miembros empapados de sangre, manando como una montaña, me marchito como un loto en la estación de lluvias.
13.1.6
अतः कष्टतरं किन्नु मत्कृते यत्पितामहः ।
इमामवस्थां गमितः प्रत्यमित्रै रणाजिरे ॥ १३.१.६ ॥
¿Qué podría ser más doloroso que esto: que por mi causa, abuelo, fuiste llevado a esta condición en el campo de batalla por los enemigos?
13.1.7
तथा चान्ये नृपतयः सहपुत्राः सबान्धवाः ।
मत्कृते निधनं प्राप्ताः किन्नु कष्टतरं ततः ॥ १३.१.७ ॥
Asimismo, otros reyes, junto con sus hijos y parientes, hallaron la muerte por mi causa. ¿Qué podría ser más doloroso que eso?
13.1.8
वयं हि धार्तराष्ट्राश्च काममन्युवशं गताः ।
कृत्वेदं निन्दितं कर्म प्राप्स्यामः कां गतिं नृप ॥ १३.१.८ ॥
Nosotros y los hijos de Dhṛtarāṣṭra, dominados por el deseo y la ira, habiendo cometido esta acción reprobable, ¿qué destino alcanzaremos, oh rey?
13.1.9
इदं तु धार्तराष्ट्रास्य श्रेयो मन्ये जनाधिप ।
इमामवस्थां संप्राप्तं यदसौ त्वां न पश्यति ॥ १३.१.९ ॥
Oh señor de los hombres, considero que es un bien para el hijo de Dhṛtarāṣṭra que, habiendo llegado a esta condición, no te vea.
13.1.10
सोऽहमार्तिकरो राजन्सुहृद्वधकरस्तथा ।
न शान्तिमधिगच्छामि पश्यंस्त्वां दुःखितं क्षितौ ॥ १३.१.१० ॥
Yo soy quien causa el dolor, oh rey, y también quien causó la matanza de amigos; al verte afligido en el suelo, no encuentro paz.
13.1.11
दुर्योधनो हि समरे सहसैन्यः सहानुजः ।
निहतः क्षत्रधर्मेऽस्मिन्दुसत्मा कुलपांसनः ॥ १३.१.११ ॥
Duryodhana fue muerto en la batalla junto con su ejército y sus hermanos menores, en este deber del guerrero; era de mente perversa, mancilla de su linaje.
13.1.12
न स पश्यति दुष्टात्मा त्वामद्य पतितं क्षितौ ।
अतः श्रेयो मृतं मन्ये नेह जीवितमात्मनः ॥ १३.१.१२ ॥
Aquel de mente perversa hoy no te ve caído en el suelo; por eso considero que para él es mejor morir que vivir aquí.
13.1.13
अहं हि समरे वीर गमितः शत्रुभिः क्षयम् ।
अभविष्यं यदि पुरा सह भ्रातृभिरच्युत।
न त्वामेवं सुदुःखार्तमद्राक्षं सायकार्दितम् ॥ १३.१.१३ ॥
¡Oh héroe! Si yo hubiera sido destruido en la batalla por los enemigos y hubiera ido antes junto a mis hermanos, ¡oh Acyuta!, no te habría visto así, atormentado por el dolor y herido por flechas.
13.1.14
नूनं हि पापकर्माणो धात्रा सृष्टाः स्म हे नृप ॥ १३.१.१४ ॥
Ciertamente somos hacedores de malas acciones, oh rey, creados así por el Creador.
13.1.15
अन्यस्मिन्नपि लोके वै यथा मुच्येम किल्बिषात् ।
तथा प्रशाधि मां राजन्मम चेदिच्छसि प्रियम् ॥ १३.१.१५ ॥
Para que nos liberemos del pecado incluso en el otro mundo, instrúyeme así, oh rey, si deseas mi bien.
13.1.16
परतन्त्रं कथं हेतुमात्मानमनु पश्यसि ।
कर्मणां हि महाभाग सूक्ष्मं ह्येतदतीन्द्रियम् ॥ १३.१.१६ ॥
¿Cómo te ves como dependiente y como causa? Oh afortunado, esta sutileza de las acciones está más allá de los sentidos.
13.1.17
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं मृत्युगौतम्योः काललुब्धकपन्नगैः ॥ १३.१.१७ ॥
Aquí también se recita esta antigua historia: el diálogo entre la Muerte y Gautamī, con el Tiempo, el cazador y la serpiente.
13.1.18
गौतमी नाम काऽप्यासीत्स्थविरा शमसंयुता ।
सर्पेण दष्टं स्वं पुत्रमपश्यद्गतचेतनम् ॥ १३.१.१८ ॥
Había una anciana llamada Gautamī, dotada de serenidad. Vio a su propio hijo, mordido por una serpiente, sin vida.
13.1.19
अथ तं स्नायुपाशेन बद्ध्वा सर्पममर्षितः ।
लुब्धकोऽर्जुनको नाम नाम गौतम्याः समुपानयत् ॥ १३.१.१९ ॥
Entonces el cazador Arjunaka, colérico, ató a la serpiente con una cuerda de tendón y la llevó ante Gautamī.
13.1.20
तां चाब्रवीदयं ते स पुत्रहा पन्नगाधमः ।
ब्रहि क्षिप्रं महाभागे वध्यतां केन हेतुना ॥ १३.१.२० ॥
Él le dijo: 'Oh gran afortunada, ¿por qué motivo debe ser muerto este más vil de las serpientes, asesino de tu hijo? Dímelo pronto.'
13.1.21
अग्नौ प्रक्षिप्यतामेष च्छिद्यतां खण्डशोपि वा ।
न ह्यं बालहा पापश्चिरं जीवितुमर्हति ॥ १३.१.२१ ॥
Que sea arrojado al fuego, o cortado en pedazos. Este pecador asesino de niños no merece vivir mucho tiempo.
13.1.22
विसृजैनमबुद्धिस्त्वमवध्योऽर्जुनक त्वया ।
को ह्यात्मानं गुरुं कुर्यात्प्राप्तव्ये सति चिन्तयन् ॥ १३.१.२२ ॥
Suéltalo, Arjunaka insensato; no debe ser muerto. ¿Quién, reflexionando cuando el fruto está al alcance, se haría a sí mismo su maestro?
13.1.23
प्लवन्ते धर्मलघवो लोकेऽम्भसि यथा प्लवाः ।
मज्जन्ति पापगुरवः शस्त्रं स्कन्नमिवोदके ॥ १३.१.२३ ॥
En el mundo, los ligeros en mérito flotan como objetos sobre el agua; los pesados de pecado se hunden como un arma caída en el agua.
13.1.24
नास्यामृतत्वं भवितैवं हतेऽस्मि-
ञ्जीवत्यस्मिन्कोऽत्ययः स्यादयं ते।
अस्योत्सर्गे प्राणयुक्तस्य जन्तो-
र्मृत्युं लोके को न गच्छेदनन्ते ॥ १३.१.२४ ॥
Al ser muerto no alcanzará la inmortalidad; ¿qué pérdida te sobrevendría si vive? Al soltar a esta criatura viva, ¿quién en el mundo no iría a la muerte sin fin?
13.1.25
जानाम्यहं नेह गुणागुणज्ञाः ।
सदायुक्ता गुरवो वै भवन्ति।
स्वर्गस्य ते सूपदेशा भवन्ति ।
तस्मात्क्षुद्रं सर्पमेनं हनिष्ये ॥ १३.१.२५ ॥
Sé que aquí hay maestros que conocen el mérito y el demérito, y que siempre son disciplinados; tus buenas enseñanzas sobre el cielo también provienen de ellos. Por eso mataré a esta pequeña serpiente.
13.1.26
शममीप्सन्तः कालयोगं त्यजन्ति ।
सद्यः शुचं त्वर्थविदस्त्यजन्ति।
श्रियः क्षयः शोचतां नित्यशो हि ।
तस्माच्छुचं मुञ्च हते भुजङ्गे ॥ १३.१.२६ ॥
Quienes desean la paz aceptan el curso del tiempo; quienes conocen el sentido abandonan el dolor al instante. La fortuna de quienes se afligen se consume sin cesar. Por eso, ya que la serpiente ha sido muerta, abandona tu pesar.
13.1.27
न चैवार्तिर्विद्यतेऽस्मद्विधानां ।
धर्मात्मानः सर्वदा सञ्जना हि।
नित्यायस्तो बालजनो न चाहं ।
धर्मोपैति प्रभवाम्यस्य नाहम् ॥ १३.१.२७ ॥
En personas justas y buenas como nosotros nunca hay angustia; solo la gente infantil vive siempre inquieta, no yo. Me vuelvo hacia el dharma; yo no soy la causa de esto.
13.1.28
न ब्राह्मणानां कोपोऽस्ति कुतः कोपाच्च यातना ।
मार्दवात्क्षम्यतां साधो मुच्यतामेष पन्नगः ॥ १३.१.२८ ॥
Los brahmanes no tienen ira; ¿y de dónde vendría el sufrimiento por la ira? Oh bueno, perdona con mansedumbre; que esta serpiente sea liberada.
13.1.29
हत्वा लाभः श्रेय एवाव्ययः स्या-
त्सद्योलाभःस्याद्बलिभ्यः प्रशस्तः।
कालाल्लाभो यस्तु सद्यो भवेत ।
श्रेयोलाभः कुत्सिते त्वीदृशि स्यात् ॥ १३.१.२९ ॥
La ganancia obtenida matando podría ser ciertamente mejor e imperecedera; la ganancia inmediata de los fuertes es alabada. Pero la ganancia que llega de inmediato por el tiempo, ¿cómo podría ser ganancia de mérito en un acto tan despreciable?
13.1.30
काऽर्थप्राप्तिर्गृह्य शत्रुं निहत्य ।
का कामाप्तिः प्राप्य शत्रुं न मुक्त्वा।
कस्मात्सौम्याहं न क्षमे नो भुजङ्गे ।
मोक्षार्थं वा कस्य हेतोर्न कुर्याम् ॥ १३.१.३० ॥
¿Qué riqueza se obtiene al apresar y matar a un enemigo? ¿Qué deseo se cumple al obtener a un enemigo y no soltarlo? Oh gentil, ¿por qué no puedo tener clemencia con esta serpiente? ¿O por qué motivo no debería actuar así para alcanzar la liberación?
13.1.31
अस्मादेकाद्बहवो रक्षितव्या ।
नैको बहुभ्यो गौतमि रक्षितव्यः।
कृतागसं धर्महेतोस्त्यजन्ति ।
सरीसृपं पापमिमं त्यज त्वम् ॥ १३.१.३१ ॥
Por uno solo deben protegerse muchos; oh Gautamī, no se debe proteger a uno en perjuicio de muchos. A quien ha cometido una ofensa se le abandona por el bien del dharma. Abandona tú a esta criatura reptante y pecadora.
13.1.32
नास्मिन्हते पन्नगे पुत्रको मे ।
सम्प्राप्स्यते लुब्धक जीवितं वै।
गुणं चान्यं नास्य वधे प्रपश्ये ।
तस्मात्सर्पं लुब्धक मुञ्च जीवम् ॥ १३.१.३२ ॥
Si esta serpiente es muerta, mi hijo no recobrará la vida, cazador. Y en su muerte no veo otro mérito. Por tanto, cazador, suelta a la serpiente con vida.
13.1.33
वृत्रं हत्वा देवराट् श्रेष्ठभाग्वै ।
यज्ञं हत्वा भागमवाप चैव।
शूली देवो देववृत्तं चर त्वं ।
क्षिप्रं सर्पं जहि मा भूत्ते विशङ्का ॥ १३.१.३३ ॥
Tras matar a Vṛtra, el rey de los dioses obtuvo la mejor porción; y tras destruir el sacrificio también obtuvo una porción. Sigue la conducta de los dioses, como el dios portador del tridente. Mata pronto a la serpiente, y que no haya duda en ti.
13.1.34
असकृत्प्रोच्यमानाऽपि गौतमी भुजगं प्रति ।
लुब्धकेन महाभागा सा पापे नाकरोन्मतिम् ॥ १३.१.३४ ॥
Aunque el cazador le habló repetidamente sobre la serpiente, aquella Gautamī, tan afortunada, no cambió su parecer respecto al pecador.
13.1.35
ईषदुच्छ्वसमानस्तु कृच्छ्रात्संस्तभ्य पन्नगः ।
उत्ससर्ज गिरं मन्दां मानुषीं पाशपीडितः ॥ १३.१.३५ ॥
Apenas respirando, con dificultad se sostuvo, y la serpiente, atormentada por el lazo, emitió una voz tenue y humana.
13.1.36
को न्वर्जुनक दोषोऽत्र विद्यते मम बालिश ।
अस्वतन्त्रं हि मां मृत्युर्विवशं यदचूचुदत् ॥ १३.१.३६ ॥
Oh Arjunaka, necio, ¿qué culpa hay en mí aquí? La muerte me impulsó, a mí que no era libre y estaba impotente.
13.1.37
तस्यायं वचनाद्दष्टो न कोपेन न काम्यया ।
तस्य तत्किल्बिषं लुब्ध विद्यते यदि किञ्चन। ॥ १३.१.३७ ॥
Mordió por su orden, no por ira ni por deseo. Oh codicioso, si hay en ello alguna culpa, es suya.
13.1.38
यद्यन्यवशगेनेदं कृतं ते पन्नगाशुभम् ।
कारणं वै त्वमप्यत्र तस्मात्त्वमपि किल्बिषी ॥ १३.१.३८ ॥
Aunque hayas hecho esta mala acción bajo el control de otro, aquí tú también eres la causa; por tanto, tú también eres culpable.
13.1.39
मृत्पात्रस्य क्रियायां हि दण्डचक्रादयो यथा ।
कारणत्वे प्रकल्प्यन्ते तथा त्वमपि पन्नग ॥ १३.१.३९ ॥
Así como en la fabricación de una vasija de barro se consideran causas el palo, la rueda y otros, así también tú, oh serpiente, eres considerado causa.
13.1.40
किल्बिषी चापि मे वध्यः किल्बिषी चासि पन्नग ।
आत्मानं कारणं ह्यत्र त्वमाख्यासि भुजङ्गम ॥ १३.१.४० ॥
Oh serpiente, eres culpable y también debes ser muerto por mí; aquí tú mismo te declaras causa, oh serpiente.
13.1.41
सर्व एते ह्यस्ववशा दण्डचक्रादयो यथा ।
तथाहमपि तस्मान्मे नैष दोषो मतस्तव ॥ १३.१.४१ ॥
Todos ellos no son dueños de sí mismos, como el bastón y la rueda; así también lo soy yo. Por tanto, según tu opinión, esta falta no es mía.
13.1.42
अथवा मतमेतत्ते तेप्यन्योऽन्यप्रयोजकाः ।
कार्यकारणसन्देहो भवत्यन्योन्यचोदनात् ॥ १३.१.४२ ॥
O si esta es tu opinión, ellos también se impulsan mutuamente; de ese impulso mutuo surge la duda sobre la causa y el efecto.
13.1.43
एवं सति न दोषो मे नास्मि वध्यो न किल्बिषी ।
किल्बिषं समवाये स्यान्मन्यसे यदि किल्बिषम् ॥ १३.१.४३ ॥
Si es así, no hay falta en mí; no debo ser muerto, ni soy culpable. Si crees que hay culpa, estaría en la combinación de todos.
13.1.44
कारणं यदि स्याद्वै न कर्ता स्यास्त्वमप्युत ।
विनाशे कारणं त्वं च तस्माद्वध्योऽसि मे मतः ॥ १३.१.४४ ॥
Si hay una causa, ¿no eres tú también el autor? Y en la destrucción tú eres la causa. Por tanto, en mi opinión, debes ser muerto.
13.1.45
असत्यपि कृते कार्ये नेह पन्नग लिप्यते ।
तस्मान्नात्रैव हेतुः स्याद्वध्यः किं बहु भाषसे ॥ १३.१.४५ ॥
Oh serpiente, aunque no se haya realizado acción alguna, nadie aquí queda manchado. Por tanto, aquí tampoco hay causa. Debes ser muerto; ¿por qué hablas tanto?
13.1.46
कार्याभावे क्रिया न स्यात्सत्यसत्यपि कारणे ।
तस्मात्समेऽस्मिन्हेतौ मे वाच्यो हेतुर्विशेषतः ॥ १३.१.४६ ॥
Cuando no hay efecto, no ocurre acción, exista o no la causa. Por tanto, en esta causa igual, debe señalársela a mí en particular.
13.1.47
यद्यहं कारणत्वेन मतो लुब्धक तत्त्वतः ।
अन्यः प्रयोक्तास्यादत्र किन्नु जन्तुविनाशने ॥ १३.१.४७ ॥
Cazador, si en verdad se me considera la causa, entonces en esta destrucción de una criatura debe haber otro que sea el instigador.
13.1.48
वध्यस्त्वं मम दुर्बुद्धे बालघाती नृशंसकृत् ।
भाषसे किं बहु पुनर्वध्यः सन्पन्नगाधम ॥ १३.१.४८ ॥
Tú, de mala mente, asesino de un niño, autor de crueldad, mereces ser muerto por mí. ¿Por qué hablas tanto? Oh, el más bajo de las serpientes, eres ciertamente digno de muerte.
13.1.49
यथा हवींषि जुह्वाना मखे वै लुब्धकर्त्विजः ।
न फलं प्राप्नुवन्त्यत्र फलयोगे तथा ह्यहम् ॥ १३.१.४९ ॥
Como los sacerdotes que vierten ofrendas en el sacrificio, sacerdotes cazadores, no obtienen aquí el fruto, así también yo en la conexión con el resultado.
13.1.50
तथा ब्रुवति तस्मिंस्तु पन्नगे मृत्युचोदिते ।
आजगाम ततो मृत्युः पन्नगं चाब्रवीदिदम् ॥ १३.१.५० ॥
Mientras la serpiente hablaba así, impulsada por la Muerte, llegó la Muerte y le dijo esto a la serpiente.
13.1.51
प्रचोदितोऽहं कालेन पन्नग त्वामचूचुदम् ।
विनाशहेतुर्नास्य त्वमहं न प्राणिनः शिशोः ॥ १३.१.५१ ॥
Oh serpiente, impulsado por el Tiempo, te he incitado. Ni tú eres la causa de la destrucción de este niño, ni yo, ni este ser vivo.
13.1.52
यथा वायुर्जलधरान्विकर्षति ततस्ततः ।
तद्वज्जलदवत्सर्प कालस्याहं वशानुगः ॥ १३.१.५२ ॥
Como el viento arrastra las nubes de lluvia de aquí para allá, así también, oh serpiente, yo soy una seguidora bajo el control del Tiempo.
13.1.53
सात्विका राजसाश्चैव तामसा ये च केचन ।
भावाः कालात्मकाः सर्वे प्रवर्तन्तेह जन्तुषु ॥ १३.१.५३ ॥
Todos los estados que surgen aquí en los seres vivos, de bondad, de pasión o de oscuridad, son de naturaleza temporal.
13.1.54
जङ्गमाः स्थावराश्चैव दिवि वा यदि वा भुवि ।
सर्वे कालात्मकाः सर्प कालात्मकमिदं जगत् ॥ १३.१.५४ ॥
Los seres móviles e inmóviles, ya estén en el cielo o en la tierra, son todos de naturaleza temporal. Oh serpiente, este mundo entero es de naturaleza temporal.
13.1.55
प्रवृत्तयश्च लोके या तथैव च निवृत्तयः ।
तासां विकृतयो याश्च सर्वं कालात्मकं स्मृतम् ॥ १३.१.५५ ॥
Las actividades del mundo, igualmente las retiradas de ellas, y las modificaciones de estas, todo se considera de naturaleza temporal.
13.1.56
आदित्यश्चन्द्रमा विष्णुरापो वायुः शतक्रतुः ।
अग्निः खं पृथिवी मित्रः पर्जन्यो वसवोऽदितिः ॥ १३.१.५६ ॥
El sol, la luna, Viṣṇu, las aguas, el viento, Śatakratu (Indra), el fuego, el espacio, la tierra, Mitra, la nube de lluvia Parjanya, los Vasus y Aditi.
13.1.57
सरितः सागराश्चैव भावाभावौ च पन्नग ।
सर्वे कालेन सृज्यन्ते ह्रियन्ते च पुनःपुनः ॥ १३.१.५७ ॥
Los ríos y los océanos, y también la existencia y la no existencia, oh serpiente, son todos creados una y otra vez por el tiempo, y otra vez arrebatados.
13.1.58
एवं ज्ञात्वा कथं मां सदोषं सर्प मन्यसे ।
अथ चैवं गते दोषे मयि त्वमपि दोषवान् ॥ १३.१.५८ ॥
Sabiendo esto, ¿por qué me consideras culpable, oh serpiente? Y si la culpa, siendo así, está en mí, entonces también tú eres culpable.
13.1.59
निर्दोषं दोषवन्तं वा न त्वां मृत्यो ब्रवीम्यहम् ।
त्वयाऽहं चोदित इति ब्रवीम्येतावदेव तु ॥ १३.१.५९ ॥
Oh Mṛtyu, no te llamo ni inocente ni culpable. Digo solo esto: actué impulsado por ti.
13.1.60
यदि काले तु दोषोऽस्ति यदि तत्रापि नेष्यते ।
दोषो नैव परीक्ष्यो मे न ह्यत्राधिकृता वयम् ॥ १३.१.६० ॥
Si hay una falta en el tiempo, o si tampoco allí se admite la falta, entonces no debe examinarse la falta en mí; pues aquí no somos los autorizados.
13.1.61
निर्मोक्षस्त्वस्य दोषस्य मया कार्यो यथा तथा ।
मृत्योरपि न दोषः स्यादिति मेऽत्र प्रयोजनम् ॥ १३.१.६१ ॥
Pero debo liberarme de esta falta, y hacerlo de modo que ni siquiera la Muerte quede culpada: este es mi propósito aquí.
13.1.62
सर्पोऽथार्जुनकं प्राह श्रुतं ते मृत्युभाषितम् ।
नानागसं मां पाशेन सन्तापयितुमर्हसि। ॥ १३.१.६२ ॥
Entonces la serpiente dijo a Arjunaka: "Has oído las palabras de la Muerte. Soy inocente; no te corresponde atormentarme con el lazo."
13.1.63
मृत्योः श्रुतं मे वचनं तव चैव भुजङ्गम ।
नैव तावददोषत्वं भवति त्वयि पन्नग ॥ १३.१.६३ ॥
Oh serpiente, he oído las palabras de la Muerte y también las tuyas; pero aún no queda establecida tu inocencia, oh pannaga.
13.1.64
मृत्युस्त्वं चैव हेतुर्हि बालस्यास्य विनाशने ।
उभयं कारणं मन्ये न कारणमकारणम् ॥ १३.१.६४ ॥
Tanto tú como la Muerte sois la causa de la destrucción de este niño; considero que ambos sois causa, no sin causa.
13.1.65
धिङ्भृत्युं च दुरात्मानं क्रूरं दुःखकरं सताम् ।
त्वां चैवाहं वधिष्यामि परपापस्य कारणम् ॥ १३.१.६५ ॥
¡Maldita sea la Muerte, malvada, cruel, que causa sufrimiento a los justos! Te daré muerte a ti, pues eres la causa del pecado ajeno.
13.1.66
विवशौ कालवशगावावां निर्दिष्टकारिणौ ।
नावां दोषेण गन्तव्यौ यदि सम्यक्प्रपश्यसि ॥ १३.१.६६ ॥
Ambos somos impotentes, sujetos al tiempo, cumplimos lo ordenado. Si lo ves con claridad, no debemos ser culpados.
13.1.67
युवामुभौ कालवशौ यदि मे मृत्युपन्नगौ ।
हर्षक्रोधौ यथा स्यातामेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १३.१.६७ ॥
Si vosotros dos, la Muerte y la serpiente, estáis ambos sujetos al tiempo, deseo saber cómo surgen en vosotros la alegría y la ira.
13.1.68
या काचिदेव चेष्टा स्यान्सर्वा कालप्रचोदिता ।
पूर्वमेवैतदुक्तं हि मया लुब्धक तत्वतः ॥ १३.१.६८ ॥
Cualquier acción que haya, toda ella está impulsada por el tiempo. Oh cazador, esto ya lo dije antes, con verdad.
13.1.69
तस्मादुभौ कालवशावावां निर्दिष्टकारिणौ ।
नावां दोपेण गन्तव्यौ त्वया लुब्धक कर्हिचित् ॥ १३.१.६९ ॥
Por tanto, nosotros dos estamos sujetos al tiempo y cumplimos lo ordenado. Oh cazador, nunca debes culparnos.
13.1.70
अथोपगम्य कालस्तु तस्मिन्धर्मार्थसंशये ।
अब्रवीत्पन्नगं मृत्युं लुब्धं चार्जुनकं तथा ॥ १३.१.७० ॥
Entonces el Tiempo se acercó, en aquella duda sobre el dharma y la riqueza, y habló así a la serpiente, a la Muerte, y asimismo al cazador y a Arjunaka.
13.1.71
न ह्यहं नाप्ययं मृत्युर्नायं लुब्धक पन्नगः ।
किल्बिषी जन्तुमरणे न वयं हि प्रयोजकाः ॥ १३.१.७१ ॥
Ni yo, ni esta muerte, ni esta serpiente, oh cazador. En la muerte de un ser vivo nadie es culpable; nosotros no somos realmente los instigadores.
13.1.72
अकरोद्यदयं कर्म तन्नोऽर्जुनक चोदकम् ।
विनाशहेतुर्नान्योऽस्य वध्यतेऽयं स्वकर्मणा ॥ १३.१.७२ ॥
La acción que este ha cometido, oh Arjunaka, eso fue lo que nos incitó. La causa de su destrucción no es otra; es abatido por su propia acción.
13.1.73
यदनेन कृतं कर्म तेनायं निधनं गतः ।
विनाशहेतुः कर्मास्य सर्वे कर्मवशा वयम् ॥ १३.१.७३ ॥
Por la acción que este ha cometido, ha llegado a la muerte. La causa de su destrucción es su propia acción; todos nosotros estamos sujetos a la acción.
13.1.74
कर्मदायादवाँल्लोकः कर्मसम्बन्धलक्षणः ।
कर्माणि चोदयन्तीह यथान्योन्यं तथावयम् ॥ १३.१.७४ ॥
El mundo es heredero de la acción, caracterizado por su vínculo con la acción. Así como aquí las acciones se impulsan unas a otras, así también somos nosotros.
13.1.75
यथा मृत्पिण्डतः कर्ता कुरुते यद्यदिच्छति ।
एवमात्मकृतं कर्म मानवः प्रतिपद्यते ॥ १३.१.७५ ॥
Así como el alfarero hace del pedazo de arcilla lo que desea, así el hombre obtiene la acción que él mismo ha hecho.
13.1.76
यथा च्छायातपौ नित्यं सुसम्बद्धौ निरन्तरम् ।
तथा कर्म च कर्ता च सम्बद्धावात्मकर्मभिः ॥ १३.१.७६ ॥
Así como la sombra y la luz del sol están siempre estrechamente unidas sin interrupción, así también la acción y el agente están unidos por sus propias acciones.
13.1.77
एवं नाहं न वै मृत्युर्न सर्पो न तथा भव न् ।
न चेयं ब्राह्मणी वृद्धा शिशुरेवात्र कारणम् ॥ १३.१.७७ ॥
Así, ni yo, ni la muerte, ni la serpiente, ni tal existencia, ni esta anciana brāhmaṇī; aquí la causa es el niño.
13.1.78
तस्मिंस्तथा ब्रुवाणे तु ब्राह्मणी गौतमी नृप ।
स्वकर्मप्रत्ययाँल्लोकान्मत्वाऽर्जुनकमब्रवीत् ॥ १३.१.७८ ॥
Oh rey, mientras él hablaba así, la brāhmaṇī Gautamī, considerando que los mundos dependen de las propias acciones, habló a Arjunaka.
13.1.79
नैव कालो न भुजगो न मृत्युरिह कारणम् ।
स्वकर्मभिरयं बालः कालेन निधं गतः ॥ १३.१.७९ ॥
Aquí no son causa ni el tiempo, ni la serpiente, ni la muerte; este niño, por sus propias acciones, ha alcanzado la muerte por medio del tiempo.
13.1.80
मया च तत्कृतं कर्म येनायं मे मृतः सुतः ।
यातु कालस्तथा मृत्युर्मुञ्चार्जुनक पन्नगम् ॥ १३.१.८० ॥
La acción que yo cometí es la razón por la que mi hijo murió. Que el tiempo y la muerte se vayan; Arjunaka, libera a la serpiente.
13.1.81
ततो यथागतं जग्मुर्मृत्युः कालोऽथ पन्नगः ।
अभूद्विशोकोऽर्जुनको विशोका चैव गौतमी ॥ १३.१.८१ ॥
Entonces la muerte, el tiempo y la serpiente se fueron como habían llegado; Arjunaka quedó libre de dolor, y también Gautamī quedó libre de dolor.
13.1.82
एतच्छ्रुत्वा शमं गच्छ मा भूः शोकपरो नृप ।
स्वकर्मप्रत्ययाँल्लोकांस्त्रीन्विद्धि समितिंजय ॥ १३.१.८२ ॥
Habiendo oído esto, ve hacia la paz; oh rey, no te entregues al dolor. Oh vencedor en batalla, sabe que los tres mundos dependen de las propias acciones.
13.1.83
नैव त्वया कृतं कर्म नापि दुर्योधनेन वै ।
कालेनैतत्कृतं विद्धि निहता येन पार्थिवाः ॥ १३.१.८३ ॥
Ni tú ni Duryodhana hicisteis esta acción; sabe que fue el tiempo quien la hizo, por el cual los reyes fueron muertos.
13.1.84
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा बभूव विगतज्वरः ।
युधिष्ठरो महातेजाः पप्रच्छेदं च धर्मवित् ॥ १३.१.८४ ॥
Habiendo escuchado estas palabras, Yudhiṣṭhira, de gran esplendor y conocedor del dharma, quedó libre de la fiebre de la aflicción, y preguntó esto.