ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैवततो जयमुदीरयेत्
शरतल्पे महात्मानं शयानमपराजितम् ।
युधिष्ठिर उपागम्य प्रणिपत्येदमब्रवीत् ॥ १३.१.१ ॥
ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ନରଙ୍କୁ ଏବଂ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ତାପରେ ଜୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶରଶଯ୍ୟାରେ ଶୟନ କରିଥିବା ଅପରାଜିତ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଣାମ କରି ଏହା କହିଲେ।
13.1.2
शमो बहुविधाकारः सूक्ष्म उक्तः पितामह ।
न च मे हृदये शान्तिरस्ति श्रुत्वेदमीदृशम् ॥ १३.१.२ ॥
ହେ ପିତାମହ, ଆପଣ ଶମର ବହୁବିଧ ପ୍ରକାର ଏବଂ ତାହାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ୱରୂପ କହିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏପରି ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ମୋ ହୃଦୟରେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।
13.1.3
अस्मिन्नर्थे बहुविधा शान्तिरुक्ता पितामह ।
स्वकृतात्का नु शान्ति स्याच्छमाद्बहुविधादपि ॥ १३.१.३ ॥
ହେ ପିତାମହ, ଏ ବିଷୟରେ ବହୁବିଧ ଶାନ୍ତି କୁହାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ନିଜ କୃତ କର୍ମରୁ କେଉଁ ଶାନ୍ତି ହୋଇପାରେ, ବହୁବିଧ ଶମରୁ ମଧ୍ୟ?
13.1.4
शराचितं शरीरं हि तीव्रव्रणमुदीक्ष्य ते ।
शमं नोपलभे वीर दुष्कृतान्येव चिन्तयन् ॥ १३.१.४ ॥
ହେ ବୀର, ବାଣରେ ଆବୃତ ଆପଣଙ୍କ ଶରୀର ଏବଂ ଗଭୀର କ୍ଷତ ଦେଖି, କେବଳ ମୋ ଦୁଷ୍କୃତ କର୍ମ ଚିନ୍ତା କରି ମୁଁ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହିଁ।
13.1.5
रुधिरेणावसिक्ताङ्गं प्रस्रवन्तं यथाचलम् ।
त्वां दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्र सीदे वर्षास्विवाम्बुजम् ॥ १३.१.५ ॥
ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ରକ୍ତରେ ସିକ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ପର୍ବତ ପରି କ୍ଷରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ବର୍ଷାଋତୁରେ ପଦ୍ମ ପରି ମୁଁ ଶୁଖି ଯାଉଛି।
13.1.6
अतः कष्टतरं किन्नु मत्कृते यत्पितामहः ।
इमामवस्थां गमितः प्रत्यमित्रै रणाजिरे ॥ १३.१.६ ॥
ଏହାଠାରୁ କଷ୍ଟକର କ'ଣ ହୋଇପାରେ? ମୋ କାରଣରୁ, ହେ ପିତାମହ, ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
13.1.7
तथा चान्ये नृपतयः सहपुत्राः सबान्धवाः ।
मत्कृते निधनं प्राप्ताः किन्नु कष्टतरं ततः ॥ १३.१.७ ॥
ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପୁତ୍ର ଓ ବାନ୍ଧବଙ୍କ ସହିତ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। ଏଥିରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟକର ଆଉ କ'ଣ ହୋଇପାରେ?
13.1.8
वयं हि धार्तराष्ट्राश्च काममन्युवशं गताः ।
कृत्वेदं निन्दितं कर्म प्राप्स्यामः कां गतिं नृप ॥ १३.१.८ ॥
ଆମେ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ଏହି ନିନ୍ଦନୀୟ କର୍ମ କରି, ହେ ରାଜନ୍, କେଉଁ ଗତି ପାଇବୁ?
13.1.9
इदं तु धार्तराष्ट्रास्य श्रेयो मन्ये जनाधिप ।
इमामवस्थां संप्राप्तं यदसौ त्वां न पश्यति ॥ १३.१.९ ॥
ହେ ଜନାଧିପ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ି ଆପଣଙ୍କୁ ନ ଦେଖିବା ହିଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ।
13.1.10
सोऽहमार्तिकरो राजन्सुहृद्वधकरस्तथा ।
न शान्तिमधिगच्छामि पश्यंस्त्वां दुःखितं क्षितौ ॥ १३.१.१० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ହିଁ ଦୁଃଖର କାରଣ ଏବଂ ସୁହୃଦ୍ବଧର ମଧ୍ୟ କାରଣ। ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି ମୋର ଶାନ୍ତି ମିଳୁନାହିଁ।
13.1.11
दुर्योधनो हि समरे सहसैन्यः सहानुजः ।
निहतः क्षत्रधर्मेऽस्मिन्दुसत्मा कुलपांसनः ॥ १३.१.११ ॥
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ସୈନ୍ୟ ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ନିହତ ହେଲା। ଏହି କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା, କୁଳକଳଙ୍କୀ ଥିଲା।
13.1.12
न स पश्यति दुष्टात्मा त्वामद्य पतितं क्षितौ ।
अतः श्रेयो मृतं मन्ये नेह जीवितमात्मनः ॥ १३.१.१२ ॥
ସେ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଆଜି ତୁମକୁ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖୁନାହିଁ। ତେଣୁ ଏଠାରେ ବଞ୍ଚିବା ଅପେକ୍ଷା ତାହାର ମରଣ ହିଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ।
13.1.13
अहं हि समरे वीर गमितः शत्रुभिः क्षयम् ।
अभविष्यं यदि पुरा सह भ्रातृभिरच्युत।
न त्वामेवं सुदुःखार्तमद्राक्षं सायकार्दितम् ॥ १३.१.१३ ॥
ହେ ବୀର, ଯଦି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ଥାନ୍ତି, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ତେବେ ବାଣପୀଡ଼ିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ତୁମକୁ ମୁଁ ଏପରି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
13.1.14
नूनं हि पापकर्माणो धात्रा सृष्टाः स्म हे नृप ॥ १३.१.१४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ପାପକର୍ମୀ; ଧାତା ଆମକୁ ଏପରି ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।
13.1.15
अन्यस्मिन्नपि लोके वै यथा मुच्येम किल्बिषात् ।
तथा प्रशाधि मां राजन्मम चेदिच्छसि प्रियम् ॥ १३.१.१५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ପାଇଁ, ଯଦି ମୋ ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛା କର ତେବେ ମୋତେ ସେପରି ଉପଦେଶ ଦିଅ।
13.1.16
परतन्त्रं कथं हेतुमात्मानमनु पश्यसि ।
कर्मणां हि महाभाग सूक्ष्मं ह्येतदतीन्द्रियम् ॥ १३.१.१६ ॥
ତୁମେ ନିଜକୁ ପରାଧୀନ ଓ କାରଣ ବୋଲି କିପରି ଦେଖୁଛ? ହେ ମହାଭାଗ, କର୍ମର ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ।
13.1.17
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं मृत्युगौतम्योः काललुब्धकपन्नगैः ॥ १३.१.१७ ॥
ଏ ବିଷୟରେ ଲୋକେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି: ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଗୌତମୀଙ୍କ ସଂବାଦ, କାଳ, ବ୍ୟାଧ ଓ ସର୍ପ ସହିତ।
13.1.18
गौतमी नाम काऽप्यासीत्स्थविरा शमसंयुता ।
सर्पेण दष्टं स्वं पुत्रमपश्यद्गतचेतनम् ॥ १३.१.१८ ॥
ଗୌତମୀ ନାମରେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧା ଥିଲେ; ସେ ଶାନ୍ତସ୍ୱଭାବୀ ଥିଲେ। ସର୍ପଦଂଶିତ ନିଜ ପୁଅକୁ ସେ ପ୍ରାଣହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
13.1.19
अथ तं स्नायुपाशेन बद्ध्वा सर्पममर्षितः ।
लुब्धकोऽर्जुनको नाम नाम गौतम्याः समुपानयत् ॥ १३.१.१९ ॥
ଏଥର କ୍ରୁଦ୍ଧ ଅର୍ଜୁନକ ନାମକ ଶିକାରୀ ସେହି ସାପକୁ ସ୍ନାୟୁ-ରଜ୍ଜୁରେ ବାନ୍ଧି ଗୌତମୀ ନିକଟକୁ ଆଣିଲା।
13.1.20
तां चाब्रवीदयं ते स पुत्रहा पन्नगाधमः ।
ब्रहि क्षिप्रं महाभागे वध्यतां केन हेतुना ॥ १३.१.२० ॥
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲା, 'ହେ ମହାଭାଗା, ତୁମ ପୁତ୍ରର ହନ୍ତା ଏହି ସର୍ପାଧମକୁ କେଉଁ କାରଣରୁ ବଧ କରାଯିବ, ଶୀଘ୍ର କୁହ।'
13.1.21
अग्नौ प्रक्षिप्यतामेष च्छिद्यतां खण्डशोपि वा ।
न ह्यं बालहा पापश्चिरं जीवितुमर्हति ॥ १३.१.२१ ॥
ଏହାକୁ ନିଆଁରେ ପକାଅ, କିମ୍ବା ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି କାଟ। ଏହି ଶିଶୁହନ୍ତା ପାପୀ ଦୀର୍ଘକାଳ ବଞ୍ଚିବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
13.1.22
विसृजैनमबुद्धिस्त्वमवध्योऽर्जुनक त्वया ।
को ह्यात्मानं गुरुं कुर्यात्प्राप्तव्ये सति चिन्तयन् ॥ १३.१.२२ ॥
ହେ ଅର୍ଜୁନକ, ଅବୁଦ୍ଧି, ଏହାକୁ ଛାଡ଼; ଏ ବଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତିର ସମୟରେ ଚିନ୍ତା କରି କିଏ ନିଜକୁ ଗୁରୁ କରିବ?
13.1.23
प्लवन्ते धर्मलघवो लोकेऽम्भसि यथा प्लवाः ।
मज्जन्ति पापगुरवः शस्त्रं स्कन्नमिवोदके ॥ १३.१.२३ ॥
ଜଗତରେ ଧର୍ମରେ ଲଘୁ ଲୋକମାନେ ଜଳରେ ଭାସୁଥିବା ବସ୍ତୁ ପରି ଭାସନ୍ତି; ପାପରେ ଗୁରୁ ଲୋକମାନେ ଜଳରେ ପଡ଼ିଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ପରି ଡୁବନ୍ତି।
13.1.24
नास्यामृतत्वं भवितैवं हतेऽस्मि-
ञ्जीवत्यस्मिन्कोऽत्ययः स्यादयं ते।
अस्योत्सर्गे प्राणयुक्तस्य जन्तो-
र्मृत्युं लोके को न गच्छेदनन्ते ॥ १३.१.२४ ॥
ଏହାକୁ ବଧ କଲେ ଏହାର ଅମରତ୍ୱ ହେବ ନାହିଁ; ଏ ବଞ୍ଚି ରହିଲେ ତୁମର କ'ଣ କ୍ଷତି? ପ୍ରାଣଯୁକ୍ତ ଏହି ଜୀବକୁ ଛାଡ଼ିବାରେ ଜଗତରେ କିଏ ଅନନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବ ନାହିଁ?
13.1.25
जानाम्यहं नेह गुणागुणज्ञाः ।
सदायुक्ता गुरवो वै भवन्ति।
स्वर्गस्य ते सूपदेशा भवन्ति ।
तस्मात्क्षुद्रं सर्पमेनं हनिष्ये ॥ १३.१.२५ ॥
ଏଠାରେ ଗୁଣାଗୁଣ ଜାଣିଥିବା, ସଦା ସଂଯମୀ ଗୁରୁମାନେ ଥାଆନ୍ତି, ଏହା ମୁଁ ଜାଣେ; ସ୍ୱର୍ଗ ବିଷୟରେ ତୁମର ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର। ଅତଏବ ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ସାପକୁ ମୁଁ ମାରିବି।
13.1.26
शममीप्सन्तः कालयोगं त्यजन्ति ।
सद्यः शुचं त्वर्थविदस्त्यजन्ति।
श्रियः क्षयः शोचतां नित्यशो हि ।
तस्माच्छुचं मुञ्च हते भुजङ्गे ॥ १३.१.२६ ॥
ଶାନ୍ତି ଇଚ୍ଛୁକମାନେ କାଳର ଗତିକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି; ଅର୍ଥଜ୍ଞମାନେ ତୁରନ୍ତ ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଶୋକକାରୀଙ୍କ ସମ୍ପଦ ନିତ୍ୟ କ୍ଷୟ ପାଏ। ଅତଏବ ସାପ ମରିଥିବାରୁ ଶୋକ ଛାଡ଼।
13.1.27
न चैवार्तिर्विद्यतेऽस्मद्विधानां ।
धर्मात्मानः सर्वदा सञ्जना हि।
नित्यायस्तो बालजनो न चाहं ।
धर्मोपैति प्रभवाम्यस्य नाहम् ॥ १३.१.२७ ॥
ଆମ ପରି ଧର୍ମାତ୍ମା ସଜ୍ଜନଙ୍କର କେବେ ବ୍ୟଥା ନ ଥାଏ। ଶିଶୁ ପରି ଲୋକମାନେ ହିଁ ସଦା ବ୍ୟାକୁଳ ଥାଆନ୍ତି; ମୁଁ ସେପରି ନୁହେଁ। ମୁଁ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଯାଏ; ଏହାର କାରଣ ମୁଁ ନୁହେଁ।
13.1.28
न ब्राह्मणानां कोपोऽस्ति कुतः कोपाच्च यातना ।
मार्दवात्क्षम्यतां साधो मुच्यतामेष पन्नगः ॥ १३.१.२८ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର କ୍ରୋଧ ନାହିଁ; କ୍ରୋଧରୁ ଯାତନା କୁଆଡ଼ୁ ଆସିବ? ହେ ସାଧୁ, ମୃଦୁତାରେ କ୍ଷମା କର; ଏହି ସାପକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
13.1.29
हत्वा लाभः श्रेय एवाव्ययः स्या-
त्सद्योलाभःस्याद्बलिभ्यः प्रशस्तः।
कालाल्लाभो यस्तु सद्यो भवेत ।
श्रेयोलाभः कुत्सिते त्वीदृशि स्यात् ॥ १३.१.२९ ॥
ମାରି ପାଇଥିବା ଲାଭ ହିଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର ଓ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇପାରେ; ବଳବାନମାନଙ୍କଠାରୁ ତୁରନ୍ତ ମିଳୁଥିବା ଲାଭ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। କିନ୍ତୁ କାଳଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ଆସୁଥିବା ଲାଭ, ଏପରି ନିନ୍ଦିତ କର୍ମରେ ଶ୍ରେୟଲାଭ କିପରି ହେବ?
13.1.30
काऽर्थप्राप्तिर्गृह्य शत्रुं निहत्य ।
का कामाप्तिः प्राप्य शत्रुं न मुक्त्वा।
कस्मात्सौम्याहं न क्षमे नो भुजङ्गे ।
मोक्षार्थं वा कस्य हेतोर्न कुर्याम् ॥ १३.१.३० ॥
ଶତ୍ରୁକୁ ଧରି ବଧ କଲେ କେଉଁ ଧନପ୍ରାପ୍ତି ହେବ? ଶତ୍ରୁକୁ ପାଇ ଛାଡ଼ିଦେଲେ କେଉଁ କାମନା ପୂରିବ? ହେ ସୌମ୍ୟ, ମୁଁ ଏହି ସାପ ପ୍ରତି କାହିଁକି କ୍ଷମା କରି ପାରିବି ନାହିଁ? କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କେଉଁ କାରଣରୁ ମୁଁ ସେପରି କରିବି ନାହିଁ?
13.1.31
अस्मादेकाद्बहवो रक्षितव्या ।
नैको बहुभ्यो गौतमि रक्षितव्यः।
कृतागसं धर्महेतोस्त्यजन्ति ।
सरीसृपं पापमिमं त्यज त्वम् ॥ १३.१.३१ ॥
ଏକ ପାଇଁ ବହୁଜଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ହେ ଗୌତମୀ, ଏକଙ୍କୁ ବହୁଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅପରାଧୀକୁ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଲୋକେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ତୁମେ ଏହି ପାପୀ ସରୀସୃପକୁ ତ୍ୟାଗ କର।
13.1.32
नास्मिन्हते पन्नगे पुत्रको मे ।
सम्प्राप्स्यते लुब्धक जीवितं वै।
गुणं चान्यं नास्य वधे प्रपश्ये ।
तस्मात्सर्पं लुब्धक मुञ्च जीवम् ॥ १३.१.३२ ॥
ଏହି ସାପ ମରିଗଲେ ମୋ ପୁଅ ଜୀବନ ଫେରି ପାଇବ ନାହିଁ, ହେ ଶିକାରୀ। ଏବଂ ଏହାକୁ ବଧ କରିବାରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗୁଣ ଦେଖେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଶିକାରୀ, ସାପକୁ ଜୀବିତ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
13.1.33
वृत्रं हत्वा देवराट् श्रेष्ठभाग्वै ।
यज्ञं हत्वा भागमवाप चैव।
शूली देवो देववृत्तं चर त्वं ।
क्षिप्रं सर्पं जहि मा भूत्ते विशङ्का ॥ १३.१.३३ ॥
ଦେବରାଜ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ ପାଇଲେ; ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରି ମଧ୍ୟ ସେ ଭାଗ ପାଇଲେ। ଶୂଳଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଦେବତାଙ୍କ ଆଚରଣ କର। ଶୀଘ୍ର ସାପକୁ ବଧ କର, ତୁମର ସନ୍ଦେହ ନ ରହୁ।
13.1.34
असकृत्प्रोच्यमानाऽपि गौतमी भुजगं प्रति ।
लुब्धकेन महाभागा सा पापे नाकरोन्मतिम् ॥ १३.१.३४ ॥
ଶିକାରୀ ସାପ ବିଷୟରେ ବାରମ୍ବାର କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ମହାଭାଗା ଗୌତମୀ ସେହି ପାପୀ ବିଷୟରେ ନିଜ ମତ ବଦଳାଇଲେ ନାହିଁ।
13.1.35
ईषदुच्छ्वसमानस्तु कृच्छ्रात्संस्तभ्य पन्नगः ।
उत्ससर्ज गिरं मन्दां मानुषीं पाशपीडितः ॥ १३.१.३५ ॥
ଅଳ୍ପ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, କଷ୍ଟରେ ନିଜକୁ ସଂଯତ କରି, ପାଶରେ ପୀଡ଼ିତ ସେହି ସର୍ପ କ୍ଷୀଣ ମାନବୀୟ ବାଣୀ କହିଲା।
13.1.36
को न्वर्जुनक दोषोऽत्र विद्यते मम बालिश ।
अस्वतन्त्रं हि मां मृत्युर्विवशं यदचूचुदत् ॥ १३.१.३६ ॥
ହେ ଅର୍ଜୁନକ, ହେ ମୂର୍ଖ, ଏଥିରେ ମୋର ଦୋଷ କ'ଣ? ସ୍ୱାଧୀନ ନ ଥିବା, ବିବଶ ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରେରିତ କଲା।
13.1.37
तस्यायं वचनाद्दष्टो न कोपेन न काम्यया ।
तस्य तत्किल्बिषं लुब्ध विद्यते यदि किञ्चन। ॥ १३.१.३७ ॥
ସେ ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ହିଁ ଦଂଶନ କରିଛି; କ୍ରୋଧରେ ନୁହେଁ, କାମନାରେ ନୁହେଁ। ହେ ଲୋଭୀ, ତାଙ୍କଠାରେ କିଛି ଦୋଷ ଥିଲେ ତାହା ତାଙ୍କର।
13.1.38
यद्यन्यवशगेनेदं कृतं ते पन्नगाशुभम् ।
कारणं वै त्वमप्यत्र तस्मात्त्वमपि किल्बिषी ॥ १३.१.३८ ॥
ତୁମେ ଅନ୍ୟ ବଶରେ ଏହି ଅଶୁଭ କର୍ମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ କାରଣ; ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷୀ।
13.1.39
मृत्पात्रस्य क्रियायां हि दण्डचक्रादयो यथा ।
कारणत्वे प्रकल्प्यन्ते तथा त्वमपि पन्नग ॥ १३.१.३९ ॥
ମାଟି ପାତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଯେପରି ଦଣ୍ଡ, ଚକ୍ର ଆଦି କାରଣ ଭାବେ ଗଣିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ହେ ସର୍ପ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ କାରଣ ଭାବେ ଗଣିତ।
13.1.40
किल्बिषी चापि मे वध्यः किल्बिषी चासि पन्नग ।
आत्मानं कारणं ह्यत्र त्वमाख्यासि भुजङ्गम ॥ १३.१.४० ॥
ହେ ସର୍ପ, ତୁମେ ଦୋଷୀ ଏବଂ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବଧଯୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ; ଏଠାରେ ତୁମେ ନିଜକୁ ହିଁ କାରଣ ବୋଲି କହୁଛ, ହେ ଭୁଜଙ୍ଗ।
13.1.41
सर्व एते ह्यस्ववशा दण्डचक्रादयो यथा ।
तथाहमपि तस्मान्मे नैष दोषो मतस्तव ॥ १३.१.४१ ॥
ଏସବୁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହଁନ୍ତି, ଦଣ୍ଡ ଓ ଚକ୍ର ପରି; ସେହିପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ। ଅତଏବ ତୁମ ମତରେ ଏଥିରେ ମୋର ଦୋଷ ନାହିଁ।
13.1.42
अथवा मतमेतत्ते तेप्यन्योऽन्यप्रयोजकाः ।
कार्यकारणसन्देहो भवत्यन्योन्यचोदनात् ॥ १३.१.४२ ॥
ଅଥବା ଯଦି ଏହା ତୁମ ମତ, ତେବେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତି; ପରସ୍ପର ପ୍ରେରଣାରୁ କାର୍ଯ୍ୟ-କାରଣ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମେ।
13.1.43
एवं सति न दोषो मे नास्मि वध्यो न किल्बिषी ।
किल्बिषं समवाये स्यान्मन्यसे यदि किल्बिषम् ॥ १३.१.४३ ॥
ଏପରି ହେଲେ ମୋ ଭିତରେ ଦୋଷ ନାହିଁ; ମୁଁ ବଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅପରାଧୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯଦି ତୁମେ ଦୋଷ ଭାବୁଛ, ତେବେ ତାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ମିଳନରେ ହେବ।
13.1.44
कारणं यदि स्याद्वै न कर्ता स्यास्त्वमप्युत ।
विनाशे कारणं त्वं च तस्माद्वध्योऽसि मे मतः ॥ १३.१.४४ ॥
ଯଦି ତୁମେ କାରଣ, ତେବେ ତୁମେ କର୍ତ୍ତା ନୁହଁ କି? ବିନାଶର କାରଣ ତୁମେ ହିଁ। ଅତଏବ ମୋ ମତରେ ତୁମେ ବଧ୍ୟ।
13.1.45
असत्यपि कृते कार्ये नेह पन्नग लिप्यते ।
तस्मान्नात्रैव हेतुः स्याद्वध्यः किं बहु भाषसे ॥ १३.१.४५ ॥
ହେ ସର୍ପ, କାର୍ଯ୍ୟ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କେହି ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଅତଏବ ଏଠାରେ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଠିଆ ହୁଏ ନାହିଁ। ତୁମେ ବଧ୍ୟ; ଏତେ ଅଧିକ କାହିଁକି କହୁଛ?
13.1.46
कार्याभावे क्रिया न स्यात्सत्यसत्यपि कारणे ।
तस्मात्समेऽस्मिन्हेतौ मे वाच्यो हेतुर्विशेषतः ॥ १३.१.४६ ॥
କାର୍ଯ୍ୟ ନ ଥିଲେ କ୍ରିୟା ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ଥାଉ ବା ନ ଥାଉ। ଅତଏବ ଏହି ସମାନ କାରଣରେ ମୋତେ ବିଶେଷ ଭାବେ କାରଣ କହିବା ଉଚିତ।
13.1.47
यद्यहं कारणत्वेन मतो लुब्धक तत्त्वतः ।
अन्यः प्रयोक्तास्यादत्र किन्नु जन्तुविनाशने ॥ १३.१.४७ ॥
ହେ ବ୍ୟାଧ, ଯଦି ପ୍ରକୃତରେ ମୋତେ କାରଣ ମନେ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହି ପ୍ରାଣୀ-ବିନାଶରେ ଅନ୍ୟ କେହି ପ୍ରେରକ ହେବା ଉଚିତ।
13.1.48
वध्यस्त्वं मम दुर्बुद्धे बालघाती नृशंसकृत् ।
भाषसे किं बहु पुनर्वध्यः सन्पन्नगाधम ॥ १३.१.४८ ॥
ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି, ଶିଶୁଘାତକ, କ୍ରୂରକର୍ମା, ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବଧଯୋଗ୍ୟ। ହେ ଅଧମ ସର୍ପ, ଏତେ କଥା କାହିଁକି କହୁଛ? ତୁମେ ବଧ୍ୟ।
13.1.49
यथा हवींषि जुह्वाना मखे वै लुब्धकर्त्विजः ।
न फलं प्राप्नुवन्त्यत्र फलयोगे तथा ह्यहम् ॥ १३.१.४९ ॥
ଯଜ୍ଞରେ ହବି ଆହୁତି ଦେଉଥିବା ଋତ୍ବିଜମାନେ, ବ୍ୟାଧ-ଋତ୍ବିଜମାନେ ଯେପରି ଏଠାରେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ଫଳ ସଂଯୋଗରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେପରି।
13.1.50
तथा ब्रुवति तस्मिंस्तु पन्नगे मृत्युचोदिते ।
आजगाम ततो मृत्युः पन्नगं चाब्रवीदिदम् ॥ १३.१.५० ॥
ସେହି ସର୍ପ ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ସେହି ସର୍ପକୁ ଏହା କହିଲେ।
13.1.51
प्रचोदितोऽहं कालेन पन्नग त्वामचूचुदम् ।
विनाशहेतुर्नास्य त्वमहं न प्राणिनः शिशोः ॥ १३.१.५१ ॥
ହେ ସର୍ପ, କାଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲି। ତୁମେ ଏହି ଶିଶୁର ବିନାଶର କାରଣ ନୁହଁ; ମୁଁ ନୁହେଁ, ଏହି ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
13.1.52
यथा वायुर्जलधरान्विकर्षति ततस्ततः ।
तद्वज्जलदवत्सर्प कालस्याहं वशानुगः ॥ १३.१.५२ ॥
ପବନ ଯେପରି ମେଘକୁ ଏଣେ ତେଣେ ଟାଣେ, ସେପରି ହେ ସର୍ପ, ମୁଁ କାଳର ବଶରେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା।
13.1.53
सात्विका राजसाश्चैव तामसा ये च केचन ।
भावाः कालात्मकाः सर्वे प्रवर्तन्तेह जन्तुषु ॥ १३.१.५३ ॥
ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସ ଓ ତାମସ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଭାବ ଅଛି, ସେସବୁ କାଳସ୍ୱରୂପ; ଏଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି।
13.1.54
जङ्गमाः स्थावराश्चैव दिवि वा यदि वा भुवि ।
सर्वे कालात्मकाः सर्प कालात्मकमिदं जगत् ॥ १३.१.५४ ॥
ଜଙ୍ଗମ ଓ ସ୍ଥାବର, ଆକାଶରେ ହେଉ କି ପୃଥିବୀରେ, ସମସ୍ତେ କାଳସ୍ୱରୂପ। ହେ ସର୍ପ, ଏହି ଜଗତ କାଳସ୍ୱରୂପ।
13.1.55
प्रवृत्तयश्च लोके या तथैव च निवृत्तयः ।
तासां विकृतयो याश्च सर्वं कालात्मकं स्मृतम् ॥ १३.१.५५ ॥
ଜଗତରେ ଯେଉଁ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଅଛି, ସେହିପରି ଯେଉଁ ନିବୃତ୍ତି ଅଛି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ବିକାର ଅଛି — ସେସବୁ କାଳସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
13.1.56
आदित्यश्चन्द्रमा विष्णुरापो वायुः शतक्रतुः ।
अग्निः खं पृथिवी मित्रः पर्जन्यो वसवोऽदितिः ॥ १३.१.५६ ॥
ଆଦିତ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଜଳ, ବାୟୁ, ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର), ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ମିତ୍ର, ପର୍ଜନ୍ୟ, ବସୁଗଣ ଓ ଅଦିତି।
13.1.57
सरितः सागराश्चैव भावाभावौ च पन्नग ।
सर्वे कालेन सृज्यन्ते ह्रियन्ते च पुनःपुनः ॥ १३.१.५७ ॥
ନଦୀ ଓ ସାଗର, ଭାବ ଓ ଅଭାବ ମଧ୍ୟ, ହେ ସର୍ପ, ସମସ୍ତେ କାଳ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ସୃଷ୍ଟ ଓ ହୃତ ହୁଅନ୍ତି।
13.1.58
एवं ज्ञात्वा कथं मां सदोषं सर्प मन्यसे ।
अथ चैवं गते दोषे मयि त्वमपि दोषवान् ॥ १३.१.५८ ॥
ଏହା ଜାଣି ମଧ୍ୟ, ହେ ସର୍ପ, ତୁମେ ମୋତେ ସଦୋଷ କାହିଁକି ମନେ କର? ଏପରି ଦୋଷ ମୋ ଭିତରେ ଥିଲେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷୀ।
13.1.59
निर्दोषं दोषवन्तं वा न त्वां मृत्यो ब्रवीम्यहम् ।
त्वयाऽहं चोदित इति ब्रवीम्येतावदेव तु ॥ १३.१.५९ ॥
ହେ ମୃତ୍ୟୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କିମ୍ବା ଦୋଷୀ କହୁ ନାହିଁ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ମୁଁ ଏପରି କଲି, କେବଳ ଏତିକି କହୁଛି।
13.1.60
यदि काले तु दोषोऽस्ति यदि तत्रापि नेष्यते ।
दोषो नैव परीक्ष्यो मे न ह्यत्राधिकृता वयम् ॥ १३.१.६० ॥
ସମୟ କାରଣରୁ ଯଦି କିଛି ଦୋଷ ଥାଏ, କିମ୍ବା ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ସ୍ୱୀକୃତ ନ ହୁଏ, ତେବେ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଦୋଷ ପରୀକ୍ଷା କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଏଠାରେ ଆମେ ଅଧିକାରୀ ନୁହଁ।
13.1.61
निर्मोक्षस्त्वस्य दोषस्य मया कार्यो यथा तथा ।
मृत्योरपि न दोषः स्यादिति मेऽत्र प्रयोजनम् ॥ १३.१.६१ ॥
କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୋଷରୁ ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ; ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ନ ପଡ଼ିବା ପାଇଁ ସେପରି କରିବା ଉଚିତ — ଏଠାରେ ଏହା ହିଁ ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।
13.1.62
सर्पोऽथार्जुनकं प्राह श्रुतं ते मृत्युभाषितम् ।
नानागसं मां पाशेन सन्तापयितुमर्हसि। ॥ १३.१.६२ ॥
ତେବେ ସର୍ପ ଅର୍ଜୁନକଙ୍କୁ କହିଲା, "ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁର କଥା ଶୁଣିଛ। ମୁଁ ନିରପରାଧ; ତେଣୁ ପାଶ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ କଷ୍ଟ ଦେବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।"
13.1.63
मृत्योः श्रुतं मे वचनं तव चैव भुजङ्गम ।
नैव तावददोषत्वं भवति त्वयि पन्नग ॥ १३.१.६३ ॥
ହେ ଭୁଜଙ୍ଗମ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁର କଥା ଏବଂ ତୁମ କଥା ଦୁହିଁକୁ ଶୁଣିଛି; କିନ୍ତୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷତା ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇନାହିଁ, ହେ ପନ୍ନଗ।
13.1.64
मृत्युस्त्वं चैव हेतुर्हि बालस्यास्य विनाशने ।
उभयं कारणं मन्ये न कारणमकारणम् ॥ १३.१.६४ ॥
ମୃତ୍ୟୁ ଓ ତୁମେ ଦୁହେଁ ଏହି ଶିଶୁର ବିନାଶର କାରଣ; ମୁଁ ଦୁହିଁଙ୍କୁ କାରଣ ମାନେ, ଅକାରଣ ନୁହେଁ।
13.1.65
धिङ्भृत्युं च दुरात्मानं क्रूरं दुःखकरं सताम् ।
त्वां चैवाहं वधिष्यामि परपापस्य कारणम् ॥ १३.१.६५ ॥
ମୃତ୍ୟୁକୁ ଧିକ୍! ଦୁରାତ୍ମା, କ୍ରୂର, ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବା! ଅନ୍ୟର ପାପର କାରଣ ଯେ ତୁ, ତୋତେ ହିଁ ମୁଁ ବଧ କରିବି।
13.1.66
विवशौ कालवशगावावां निर्दिष्टकारिणौ ।
नावां दोषेण गन्तव्यौ यदि सम्यक्प्रपश्यसि ॥ १३.१.६६ ॥
ଆମେ ଦୁହେଁ ଅସହାୟ, କାଳର ବଶବର୍ତ୍ତୀ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା। ତୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖିଲେ ଆମେ ଦୋଷୀ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.1.67
युवामुभौ कालवशौ यदि मे मृत्युपन्नगौ ।
हर्षक्रोधौ यथा स्यातामेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १३.१.६७ ॥
ତୁମେ ଦୁହେଁ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସର୍ପ, ଯଦି କାଳର ବଶବର୍ତ୍ତୀ, ତେବେ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ହର୍ଷ ଓ କ୍ରୋଧ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ତାହା ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
13.1.68
या काचिदेव चेष्टा स्यान्सर्वा कालप्रचोदिता ।
पूर्वमेवैतदुक्तं हि मया लुब्धक तत्वतः ॥ १३.१.६८ ॥
ଯେଉଁ କୌଣସି ଚେଷ୍ଟା ହେଉ, ସବୁ କାଳପ୍ରେରିତ। ହେ ଲୁବ୍ଧକ, ଏହା ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହିଥିଲି।
13.1.69
तस्मादुभौ कालवशावावां निर्दिष्टकारिणौ ।
नावां दोपेण गन्तव्यौ त्वया लुब्धक कर्हिचित् ॥ १३.१.६९ ॥
ଅତଏବ ଆମେ ଦୁହେଁ କାଳର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା। ହେ ଲୁବ୍ଧକ, ତୁ ଆମକୁ କେବେ ବି ଦୋଷୀ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.1.70
अथोपगम्य कालस्तु तस्मिन्धर्मार्थसंशये ।
अब्रवीत्पन्नगं मृत्युं लुब्धं चार्जुनकं तथा ॥ १३.१.७० ॥
ତେବେ ଧର୍ମାର୍ଥ ସଂଶୟରେ କାଳ ନିକଟକୁ ଆସି ସର୍ପ, ମୃତ୍ୟୁ, ଲୁବ୍ଧକ ଓ ଅର୍ଜୁନକଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲା।
13.1.71
न ह्यहं नाप्ययं मृत्युर्नायं लुब्धक पन्नगः ।
किल्बिषी जन्तुमरणे न वयं हि प्रयोजकाः ॥ १३.१.७१ ॥
ମୁଁ ନୁହେଁ, ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହି ସର୍ପ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ହେ ବ୍ୟାଧ। ପ୍ରାଣୀର ମୃତ୍ୟୁରେ କେହି ଦୋଷୀ ନୁହେଁ; ଆମେ ପ୍ରକୃତରେ ପ୍ରେରକ ନୁହେଁ।
13.1.72
अकरोद्यदयं कर्म तन्नोऽर्जुनक चोदकम् ।
विनाशहेतुर्नान्योऽस्य वध्यतेऽयं स्वकर्मणा ॥ १३.१.७२ ॥
ଏ ଯାହା କର୍ମ କରିଛି, ହେ ଅର୍ଜୁନକ, ତାହାହିଁ ଆମକୁ ପ୍ରେରକ ହେଲା। ଏହାର ବିନାଶର କାରଣ ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ; ଏ ନିଜ କର୍ମରେ ହିଁ ବଧ ହେଉଛି।
13.1.73
यदनेन कृतं कर्म तेनायं निधनं गतः ।
विनाशहेतुः कर्मास्य सर्वे कर्मवशा वयम् ॥ १३.१.७३ ॥
ଏ ଯାହା କର୍ମ କରିଛି, ସେଥିରେ ଏ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଛି। ଏହାର ବିନାଶର କାରଣ ଏହାର ନିଜ କର୍ମ; ଆମେ ସମସ୍ତେ କର୍ମର ବଶବର୍ତ୍ତୀ।
13.1.74
कर्मदायादवाँल्लोकः कर्मसम्बन्धलक्षणः ।
कर्माणि चोदयन्तीह यथान्योन्यं तथावयम् ॥ १३.१.७४ ॥
ଏ ଲୋକ କର୍ମର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ; କର୍ମସମ୍ବନ୍ଧ ଏହାର ଲକ୍ଷଣ। ଏଠାରେ କର୍ମସମୂହ ପରସ୍ପରକୁ ଯେପରି ପ୍ରେରଣା ଦିଏ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେପରି।
13.1.75
यथा मृत्पिण्डतः कर्ता कुरुते यद्यदिच्छति ।
एवमात्मकृतं कर्म मानवः प्रतिपद्यते ॥ १३.१.७५ ॥
କୁମ୍ଭାର ମାଟିର ଡେଲାରୁ ଯାହା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ ତାହା ତିଆରି କରେ, ସେହିପରି ମଣିଷ ନିଜେ କରିଥିବା କର୍ମକୁ ପାଏ।
13.1.76
यथा च्छायातपौ नित्यं सुसम्बद्धौ निरन्तरम् ।
तथा कर्म च कर्ता च सम्बद्धावात्मकर्मभिः ॥ १३.१.७६ ॥
ଛାଇ ଓ ରୌଦ୍ର ଯେପରି ସର୍ବଦା ନିରନ୍ତର ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ସଂଯୁକ୍ତ, ସେହିପରି କର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତା ନିଜ କର୍ମରେ ସଂଯୁକ୍ତ।
13.1.77
एवं नाहं न वै मृत्युर्न सर्पो न तथा भव न् ।
न चेयं ब्राह्मणी वृद्धा शिशुरेवात्र कारणम् ॥ १३.१.७७ ॥
ଏହିପରି ମୁଁ ନୁହେଁ, ମୃତ୍ୟୁ ନୁହେଁ, ସର୍ପ ନୁହେଁ, ସେପରି ଜନ୍ମ ନୁହେଁ; ଏହି ବୃଦ୍ଧା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ କାରଣ ତ ଶିଶୁ ହିଁ।
13.1.78
तस्मिंस्तथा ब्रुवाणे तु ब्राह्मणी गौतमी नृप ।
स्वकर्मप्रत्ययाँल्लोकान्मत्वाऽर्जुनकमब्रवीत् ॥ १३.१.७८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଗୌତମୀ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଲୋକସମୂହ ନିଜ କର୍ମ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ବୋଲି ଭାବି ଅର୍ଜୁନକକୁ କହିଲେ।
13.1.79
नैव कालो न भुजगो न मृत्युरिह कारणम् ।
स्वकर्मभिरयं बालः कालेन निधं गतः ॥ १३.१.७९ ॥
ଏଠାରେ କାଳ ନୁହେଁ, ସର୍ପ ନୁହେଁ, ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ କାରଣ; ଏହି ବାଳକ ନିଜ କର୍ମ ଯୋଗୁଁ କାଳ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଛି।
13.1.80
मया च तत्कृतं कर्म येनायं मे मृतः सुतः ।
यातु कालस्तथा मृत्युर्मुञ्चार्जुनक पन्नगम् ॥ १३.१.८० ॥
ମୋ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ସେହି କର୍ମ ଯୋଗୁଁ ମୋର ଏହି ପୁତ୍ର ମରିଛି। କାଳ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଚାଲିଯାଆନ୍ତୁ; ହେ ଅର୍ଜୁନକ, ସର୍ପକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
13.1.81
ततो यथागतं जग्मुर्मृत्युः कालोऽथ पन्नगः ।
अभूद्विशोकोऽर्जुनको विशोका चैव गौतमी ॥ १३.१.८१ ॥
ତା'ପରେ ମୃତ୍ୟୁ, କାଳ ଓ ସର୍ପ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ; ଅର୍ଜୁନକ ଶୋକରହିତ ହେଲା ଏବଂ ଗୌତମୀ ମଧ୍ୟ ଶୋକରହିତ ହେଲା।
13.1.82
एतच्छ्रुत्वा शमं गच्छ मा भूः शोकपरो नृप ।
स्वकर्मप्रत्ययाँल्लोकांस्त्रीन्विद्धि समितिंजय ॥ १३.१.८२ ॥
ଏହା ଶୁଣି ଶାନ୍ତି ପାଆ; ହେ ରାଜନ୍, ଶୋକରେ ମଗ୍ନ ହୁଅ ନାହିଁ। ହେ ସମିତିଞ୍ଜୟ, ତିନି ଲୋକ ନିଜ କର୍ମ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ବୋଲି ଜାଣ।
13.1.83
नैव त्वया कृतं कर्म नापि दुर्योधनेन वै ।
कालेनैतत्कृतं विद्धि निहता येन पार्थिवाः ॥ १३.१.८३ ॥
ଏହି କର୍ମ ତୁମେ କରିନାହଁ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମଧ୍ୟ କରିନାହିଁ। ଏହା କାଳ କରିଛି ବୋଲି ଜାଣ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ରାଜାମାନେ ନିହତ ହେଲେ।
13.1.84
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा बभूव विगतज्वरः ।
युधिष्ठरो महातेजाः पप्रच्छेदं च धर्मवित् ॥ १३.१.८४ ॥
ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶୋକଜ୍ୱରରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଏହା ପଚାରିଲେ।