മഹാഭാരതം · അധ്യായം 13.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैवततो जयमुदीरयेत्
शरतल्पे महात्मानं शयानमपराजितम् ।
युधिष्ठिर उपागम्य प्रणिपत्येदमब्रवीत् ॥ १३.१.१ ॥
നാരായണനെയും നരരിൽ ഉത്തമനായ നരനെയും ദേവി സരസ്വതിയെയും നമസ്കരിച്ചശേഷം ജയം ഉച്ചരിക്കണം. അമ്പുകളുടെ ശയ്യയിൽ കിടക്കുന്ന അജയ്യനായ മഹാത്മാവിനെ സമീപിച്ച് യുധിഷ്ഠിരൻ പ്രണമിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
13.1.2
शमो बहुविधाकारः सूक्ष्म उक्तः पितामह ।
न च मे हृदये शान्तिरस्ति श्रुत्वेदमीदृशम् ॥ १३.१.२ ॥
പിതാമഹാ, അങ്ങ് ശമത്തിന്റെ പല വിധങ്ങളും അതിന്റെ സൂക്ഷ്മ രൂപവും വിവരിച്ചു. എങ്കിലും ഇതുപോലുള്ളത് കേട്ടിട്ടും എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ശാന്തിയില്ല.
13.1.3
अस्मिन्नर्थे बहुविधा शान्तिरुक्ता पितामह ।
स्वकृतात्का नु शान्ति स्याच्छमाद्बहुविधादपि ॥ १३.१.३ ॥
പിതാമഹാ, ഈ വിഷയത്തിൽ പല വിധത്തിലുള്ള ശാന്തി പറയപ്പെട്ടു. എന്നാൽ സ്വന്തം കർമ്മങ്ങളാൽ ഏത് ശാന്തി ഉണ്ടാകും, പല വിധ ശമത്താലും പോലും?
13.1.4
शराचितं शरीरं हि तीव्रव्रणमुदीक्ष्य ते ।
शमं नोपलभे वीर दुष्कृतान्येव चिन्तयन् ॥ १३.१.४ ॥
വീരാ, അമ്പുകളാൽ മൂടപ്പെട്ട അങ്ങയുടെ ശരീരവും ആഴമേറിയ മുറിവുകളും കണ്ട്, എന്റെ ദുഷ്കർമ്മങ്ങളെ മാത്രം ചിന്തിച്ച്, എനിക്ക് ശാന്തി കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല.
13.1.5
रुधिरेणावसिक्ताङ्गं प्रस्रवन्तं यथाचलम् ।
त्वां दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्र सीदे वर्षास्विवाम्बुजम् ॥ १३.१.५ ॥
പുരുഷവ്യാഘ്രാ, രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന അവയവങ്ങളോടെ പർവതം പോലെ ഒഴുകുന്ന അങ്ങയെ കണ്ട്, മഴക്കാലത്ത് താമരപോലെ ഞാൻ വാടിപ്പോകുന്നു.
13.1.6
अतः कष्टतरं किन्नु मत्कृते यत्पितामहः ।
इमामवस्थां गमितः प्रत्यमित्रै रणाजिरे ॥ १३.१.६ ॥
ഇതിലും കഠിനമായത് എന്താണ്? എന്റെ കാരണത്താൽ, പിതാമഹാ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ശത്രുക്കളാൽ അങ്ങ് ഈ അവസ്ഥയിലെത്തിച്ചേർന്നല്ലോ.
13.1.7
तथा चान्ये नृपतयः सहपुत्राः सबान्धवाः ।
मत्कृते निधनं प्राप्ताः किन्नु कष्टतरं ततः ॥ १३.१.७ ॥
അതുപോലെ മറ്റു രാജാക്കന്മാരും തങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരോടും ബന്ധുക്കളോടുംകൂടി എന്റെ കാരണത്താൽ മരണം പ്രാപിച്ചു. ഇതിലും കഠിനമായത് മറ്റെന്താണുള്ളത്?
13.1.8
वयं हि धार्तराष्ट्राश्च काममन्युवशं गताः ।
कृत्वेदं निन्दितं कर्म प्राप्स्यामः कां गतिं नृप ॥ १३.१.८ ॥
ഞങ്ങളും ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും കാമക്രോധങ്ങൾക്ക് വശംവദരായി ഈ നിന്ദ്യകർമ്മം ചെയ്തു, രാജാവേ, ഏതു ഗതി പ്രാപിക്കും?
13.1.9
इदं तु धार्तराष्ट्रास्य श्रेयो मन्ये जनाधिप ।
इमामवस्थां संप्राप्तं यदसौ त्वां न पश्यति ॥ १३.१.९ ॥
ജനാധിപാ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന് ഈ അവസ്ഥയിൽ എത്തി നിന്നെ കാണാതിരിക്കുന്നതാണ് നന്മ എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.
13.1.10
सोऽहमार्तिकरो राजन्सुहृद्वधकरस्तथा ।
न शान्तिमधिगच्छामि पश्यंस्त्वां दुःखितं क्षितौ ॥ १३.१.१० ॥
രാജാവേ, ഞാൻ തന്നെയാണ് ദുഃഖകാരണം; സുഹൃത്തുക്കളുടെ വധത്തിനും ഞാൻ കാരണക്കാരൻ. നീ ദുഃഖിതനായി നിലത്ത് കിടക്കുന്നത് കാണുമ്പോൾ എനിക്ക് ശാന്തി ലഭിക്കുന്നില്ല.
13.1.11
दुर्योधनो हि समरे सहसैन्यः सहानुजः ।
निहतः क्षत्रधर्मेऽस्मिन्दुसत्मा कुलपांसनः ॥ १३.१.११ ॥
ദുര്യോധനൻ യുദ്ധത്തിൽ തന്റെ സൈന്യത്തോടും അനുജന്മാരോടും കൂടി കൊല്ലപ്പെട്ടു. ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ ദുഷ്ടബുദ്ധിയും കുലത്തിന് കളങ്കവുമായവൻ ആയിരുന്നു അവൻ.
13.1.12
न स पश्यति दुष्टात्मा त्वामद्य पतितं क्षितौ ।
अतः श्रेयो मृतं मन्ये नेह जीवितमात्मनः ॥ १३.१.१२ ॥
ആ ദുഷ്ടൻ ഇന്ന് നീ നിലത്ത് വീണുകിടക്കുന്നത് കാണുന്നില്ല. അതിനാൽ ഇവിടെ ജീവിക്കുന്നതിനേക്കാൾ മരണം തന്നെയാണ് അവന് നന്മ എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.
13.1.13
अहं हि समरे वीर गमितः शत्रुभिः क्षयम् ।
अभविष्यं यदि पुरा सह भ्रातृभिरच्युत।
न त्वामेवं सुदुःखार्तमद्राक्षं सायकार्दितम् ॥ १३.१.१३ ॥
വീരാ, ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളാൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിൽ, മുൻപേ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ആയിരുന്നേനെ; അച്യുതാ, അമ്പുകളാൽ വേദനിപ്പിക്കപ്പെട്ട് ഇത്രയും ദുഃഖാർത്തനായ നിന്നെ ഞാൻ കാണുമായിരുന്നില്ല.
13.1.14
नूनं हि पापकर्माणो धात्रा सृष्टाः स्म हे नृप ॥ १३.१.१४ ॥
രാജാവേ, തീർച്ചയായും നാം പാപകർമ്മികളാണ്; ധാതാവ് നമ്മെ ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു.
13.1.15
अन्यस्मिन्नपि लोके वै यथा मुच्येम किल्बिषात् ।
तथा प्रशाधि मां राजन्मम चेदिच्छसि प्रियम् ॥ १३.१.१५ ॥
രാജാവേ, പരലോകത്തിലും നാം പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരാകാൻ, എനിക്ക് പ്രിയം ചെയ്യാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ എന്നെ അങ്ങനെ ഉപദേശിക്കുക.
13.1.16
परतन्त्रं कथं हेतुमात्मानमनु पश्यसि ।
कर्मणां हि महाभाग सूक्ष्मं ह्येतदतीन्द्रियम् ॥ १३.१.१६ ॥
നിന്നെ പരാധീനനായും കാരണമായും എങ്ങനെ കാണുന്നു? മഹാഭാഗാ, കർമ്മങ്ങളുടെ ഈ സൂക്ഷ്മത ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് അതീതമാണ്.
13.1.17
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं मृत्युगौतम्योः काललुब्धकपन्नगैः ॥ १३.१.१७ ॥
ഇതിൽ ആളുകൾ ഈ പുരാതനമായ ഇതിഹാസം പറയാറുണ്ട്: മൃത്യുവും ഗൗതമിയും തമ്മിലുള്ള സംവാദം, കാലം, വേടൻ, സർപ്പം എന്നിവയോടൊപ്പം.
13.1.18
गौतमी नाम काऽप्यासीत्स्थविरा शमसंयुता ।
सर्पेण दष्टं स्वं पुत्रमपश्यद्गतचेतनम् ॥ १३.१.१८ ॥
ഗൗതമി എന്നൊരു വൃദ്ധ ഉണ്ടായിരുന്നു; ശാന്തഗുണമുള്ളവളായിരുന്നു. പാമ്പ് കടിച്ച തന്റെ മകൻ ജീവനറ്റ് കിടക്കുന്നത് അവൾ കണ്ടു.
13.1.19
अथ तं स्नायुपाशेन बद्ध्वा सर्पममर्षितः ।
लुब्धकोऽर्जुनको नाम नाम गौतम्याः समुपानयत् ॥ १३.१.१९ ॥
അപ്പോൾ കോപിച്ച അർജുനകൻ എന്ന വേടൻ ആ പാമ്പിനെ ഞരമ്പുകൊണ്ടുള്ള കയറിൽ ബന്ധിച്ച് ഗൗതമിയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുവന്നു.
13.1.20
तां चाब्रवीदयं ते स पुत्रहा पन्नगाधमः ।
ब्रहि क्षिप्रं महाभागे वध्यतां केन हेतुना ॥ १३.१.२० ॥
അവൻ അവളോടു പറഞ്ഞു: 'മഹാഭാഗ്യവതീ, നിന്റെ പുത്രനെ കൊന്ന ഈ സർപ്പാധമനെ എന്ത് കാരണത്താൽ വധിക്കണമെന്ന് വേഗം പറയുക.'
13.1.21
अग्नौ प्रक्षिप्यतामेष च्छिद्यतां खण्डशोपि वा ।
न ह्यं बालहा पापश्चिरं जीवितुमर्हति ॥ १३.१.२१ ॥
ഇവനെ തീയിലെറിയുക, അല്ലെങ്കിൽ കഷണം കഷണമായി മുറിക്കുക. ഈ ശിശുഹന്താവായ പാപി ദീർഘകാലം ജീവിക്കാൻ അർഹനല്ല.
13.1.22
विसृजैनमबुद्धिस्त्वमवध्योऽर्जुनक त्वया ।
को ह्यात्मानं गुरुं कुर्यात्प्राप्तव्ये सति चिन्तयन् ॥ १३.१.२२ ॥
അർജുനകാ, വിവേകമില്ലാത്തവനേ, ഇവനെ വിട്ടയക്കുക; ഇവൻ വധിക്കപ്പെടേണ്ടവനല്ല. ഫലം ലഭിക്കാറായപ്പോൾ ചിന്തിക്കുന്ന ആരാണ് സ്വയം ഗുരുവാക്കുക?
13.1.23
प्लवन्ते धर्मलघवो लोकेऽम्भसि यथा प्लवाः ।
मज्जन्ति पापगुरवः शस्त्रं स्कन्नमिवोदके ॥ १३.१.२३ ॥
ലോകത്ത് ധർമ്മത്തിൽ ലഘുവായവർ വെള്ളത്തിൽ പൊങ്ങുന്ന വസ്തുക്കൾപോലെ പൊങ്ങും; പാപത്താൽ ഭാരമുള്ളവർ വെള്ളത്തിൽ വീണ ആയുധംപോലെ മുങ്ങും.
13.1.24
नास्यामृतत्वं भवितैवं हतेऽस्मि-
ञ्जीवत्यस्मिन्कोऽत्ययः स्यादयं ते।
अस्योत्सर्गे प्राणयुक्तस्य जन्तो-
र्मृत्युं लोके को न गच्छेदनन्ते ॥ १३.१.२४ ॥
ഇവനെ കൊന്നാൽ ഇവന് അമരത്വം ഉണ്ടാവില്ല; ഇവൻ ജീവിച്ചിരുന്നാൽ നിനക്ക് എന്ത് നഷ്ടം? പ്രാണനുള്ള ഈ ജീവിയെ വിട്ടയക്കുന്നതിൽ, ലോകത്ത് ആരാണ് അനന്തമായ മരണത്തിലേക്ക് പോകാത്തത്?
13.1.25
जानाम्यहं नेह गुणागुणज्ञाः ।
सदायुक्ता गुरवो वै भवन्ति।
स्वर्गस्य ते सूपदेशा भवन्ति ।
तस्मात्क्षुद्रं सर्पमेनं हनिष्ये ॥ १३.१.२५ ॥
ഇവിടെ ഗുണദോഷങ്ങൾ അറിയുന്നവരും എപ്പോഴും സംയമമുള്ള ഗുരുക്കന്മാരും ഉണ്ടെന്ന് എനിക്കറിയാം; സ്വർഗ്ഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിന്റെ നല്ല ഉപദേശങ്ങളും അവരുടേതാണ്. അതിനാൽ ഈ ചെറിയ പാമ്പിനെ ഞാൻ കൊല്ലും.
13.1.26
शममीप्सन्तः कालयोगं त्यजन्ति ।
सद्यः शुचं त्वर्थविदस्त्यजन्ति।
श्रियः क्षयः शोचतां नित्यशो हि ।
तस्माच्छुचं मुञ्च हते भुजङ्गे ॥ १३.१.२६ ॥
ശാന്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ കാലഗതിയെ സ്വീകരിക്കുന്നു; അർത്ഥമറിയുന്നവർ ഉടനെ ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ദുഃഖിക്കുന്നവരുടെ ഐശ്വര്യം നിത്യവും ക്ഷയിക്കുന്നു. അതിനാൽ പാമ്പ് കൊല്ലപ്പെട്ടതിൽ ദുഃഖം വിടുക.
13.1.27
न चैवार्तिर्विद्यतेऽस्मद्विधानां ।
धर्मात्मानः सर्वदा सञ्जना हि।
नित्यायस्तो बालजनो न चाहं ।
धर्मोपैति प्रभवाम्यस्य नाहम् ॥ १३.१.२७ ॥
നമ്മെപ്പോലെയുള്ള ധർമ്മാത്മാക്കളായ സജ്ജനങ്ങൾക്ക് ഒരിക്കലും വേദനയില്ല. ബാലന്മാരെപ്പോലെയുള്ളവരാണ് എപ്പോഴും വ്യസനിക്കുന്നത്; ഞാൻ അങ്ങനെയല്ല. ഞാൻ ധർമ്മത്തെ സമീപിക്കുന്നു; ഇതിന്റെ കാരണക്കാരൻ ഞാനല്ല.
13.1.28
न ब्राह्मणानां कोपोऽस्ति कुतः कोपाच्च यातना ।
मार्दवात्क्षम्यतां साधो मुच्यतामेष पन्नगः ॥ १३.१.२८ ॥
ബ്രാഹ്മണർക്ക് കോപമില്ല; കോപത്തിൽ നിന്ന് ദുരിതം എവിടെ നിന്ന്? സാധോ, മൃദുത്വത്താൽ ക്ഷമിക്കൂ; ഈ പാമ്പിനെ വിട്ടയക്കൂ.
13.1.29
हत्वा लाभः श्रेय एवाव्ययः स्या-
त्सद्योलाभःस्याद्बलिभ्यः प्रशस्तः।
कालाल्लाभो यस्तु सद्यो भवेत ।
श्रेयोलाभः कुत्सिते त्वीदृशि स्यात् ॥ १३.१.२९ ॥
കൊന്നിട്ട് കിട്ടുന്ന ലാഭം തന്നെ ശ്രേയസ്കരവും അക്ഷയവും ആയേക്കാം; ബലവാന്മാരിൽ നിന്ന് ഉടനടി കിട്ടുന്ന ലാഭം പ്രശംസനീയം. എന്നാൽ കാലത്താൽ ഉടനെ വരുന്ന ലാഭം, ഇത്ര നിന്ദ്യമായ കർമ്മത്തിൽ ശ്രേയോലാഭമായി എങ്ങനെ ആകും?
13.1.30
काऽर्थप्राप्तिर्गृह्य शत्रुं निहत्य ।
का कामाप्तिः प्राप्य शत्रुं न मुक्त्वा।
कस्मात्सौम्याहं न क्षमे नो भुजङ्गे ।
मोक्षार्थं वा कस्य हेतोर्न कुर्याम् ॥ १३.१.३० ॥
ശത്രുവിനെ പിടികൂടി കൊന്നാൽ എന്ത് ധനപ്രാപ്തി ലഭിക്കും? ശത്രുവിനെ കിട്ടി വിട്ടയച്ചാൽ എന്ത് ആഗ്രഹം സാധിക്കും? സൗമ്യനേ, ഈ സർപ്പത്തോട് ഞാൻ എന്തുകൊണ്ട് ക്ഷമിക്കാൻ കഴിയില്ല? അല്ലെങ്കിൽ മോചനത്തിനായി ഏത് കാരണത്താൽ ഞാൻ അങ്ങനെ ചെയ്യാതിരിക്കണം?
13.1.31
अस्मादेकाद्बहवो रक्षितव्या ।
नैको बहुभ्यो गौतमि रक्षितव्यः।
कृतागसं धर्महेतोस्त्यजन्ति ।
सरीसृपं पापमिमं त्यज त्वम् ॥ १३.१.३१ ॥
ഒരാളുടെ പേരിൽ പലരെയും സംരക്ഷിക്കണം; ഗൗതമീ, ഒരാളെ പലർക്കുവേണ്ടി സംരക്ഷിക്കരുത്. തെറ്റ് ചെയ്തവനെ ധർമ്മത്തിനായി ജനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ഈ പാപിയായ ഇഴജന്തുവിനെ നീ ഉപേക്ഷിക്കുക.
13.1.32
नास्मिन्हते पन्नगे पुत्रको मे ।
सम्प्राप्स्यते लुब्धक जीवितं वै।
गुणं चान्यं नास्य वधे प्रपश्ये ।
तस्मात्सर्पं लुब्धक मुञ्च जीवम् ॥ १३.१.३२ ॥
ഈ സർപ്പം കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ എന്റെ മകൻ ജീവൻ വീണ്ടെടുക്കില്ല, വേട്ടക്കാരാ. ഇതിനെ വധിക്കുന്നതിൽ മറ്റൊരു പുണ്യവും ഞാൻ കാണുന്നില്ല. അതിനാൽ, വേട്ടക്കാരാ, സർപ്പത്തെ ജീവനോടെ വിട്ടയക്കുക.
13.1.33
वृत्रं हत्वा देवराट् श्रेष्ठभाग्वै ।
यज्ञं हत्वा भागमवाप चैव।
शूली देवो देववृत्तं चर त्वं ।
क्षिप्रं सर्पं जहि मा भूत्ते विशङ्का ॥ १३.१.३३ ॥
ദേവരാജൻ വൃത്രനെ കൊന്ന് ശ്രേഷ്ഠമായ ഭാഗം നേടി; യജ്ഞത്തെ നശിപ്പിച്ചും ഭാഗം നേടി. ശൂലധാരിയായ ദേവനെപ്പോലെ ദേവന്മാരുടെ നടപ്പ് പിന്തുടരുക. വേഗം സർപ്പത്തെ വധിക്കുക; നിനക്ക് സംശയം വേണ്ട.
13.1.34
असकृत्प्रोच्यमानाऽपि गौतमी भुजगं प्रति ।
लुब्धकेन महाभागा सा पापे नाकरोन्मतिम् ॥ १३.१.३४ ॥
വേട്ടക്കാരൻ പാമ്പിനെക്കുറിച്ച് ആവർത്തിച്ച് പറഞ്ഞിട്ടും, ആ മഹാഭാഗയായ ഗൗതമി ആ പാപിയുടെ കാര്യത്തിൽ മനസ്സ് മാറ്റിയില്ല.
13.1.35
ईषदुच्छ्वसमानस्तु कृच्छ्रात्संस्तभ्य पन्नगः ।
उत्ससर्ज गिरं मन्दां मानुषीं पाशपीडितः ॥ १३.१.३५ ॥
ശ്വാസം മെല്ലെ വലിച്ചുകൊണ്ട്, പ്രയാസപ്പെട്ട് സ്വയം നിലനിർത്തി, പാശത്താൽ പീഡിതനായ ആ സർപ്പം മന്ദമായ മാനുഷ വാക്ക് ഉരിയാടി.
13.1.36
को न्वर्जुनक दोषोऽत्र विद्यते मम बालिश ।
अस्वतन्त्रं हि मां मृत्युर्विवशं यदचूचुदत् ॥ १३.१.३६ ॥
അർജുനകാ, മൂഢാ, ഇതിൽ എന്റെ കുറ്റമെന്ത്? സ്വതന്ത്രനല്ലാത്ത, നിസ്സഹായനായ എന്നെ മരണം പ്രേരിപ്പിച്ചു.
13.1.37
तस्यायं वचनाद्दष्टो न कोपेन न काम्यया ।
तस्य तत्किल्बिषं लुब्ध विद्यते यदि किञ्चन। ॥ १३.१.३७ ॥
അവന്റെ കല്പനയാൽ മാത്രമാണ് ഇവൻ കടിച്ചത്; കോപത്താലോ കാമത്താലോ അല്ല. ഓ ലോഭീ, അവനിൽ എന്തെങ്കിലും കുറ്റമുണ്ടെങ്കിൽ അത് അവന്റേതാണ്.
13.1.38
यद्यन्यवशगेनेदं कृतं ते पन्नगाशुभम् ।
कारणं वै त्वमप्यत्र तस्मात्त्वमपि किल्बिषी ॥ १३.१.३८ ॥
മറ്റൊരാളുടെ വശത്തിലാണ് നീ ഈ അശുഭകർമ്മം ചെയ്തതെങ്കിലും, ഇവിടെ നീയും കാരണമാണ്; അതുകൊണ്ട് നീയും കുറ്റക്കാരനാണ്.
13.1.39
मृत्पात्रस्य क्रियायां हि दण्डचक्रादयो यथा ।
कारणत्वे प्रकल्प्यन्ते तथा त्वमपि पन्नग ॥ १३.१.३९ ॥
മൺപാത്ര നിർമ്മാണത്തിൽ വടിയും ചക്രവും മറ്റും കാരണങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, ഓ സർപ്പമേ, നീയും കാരണമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
13.1.40
किल्बिषी चापि मे वध्यः किल्बिषी चासि पन्नग ।
आत्मानं कारणं ह्यत्र त्वमाख्यासि भुजङ्गम ॥ १३.१.४० ॥
ഓ സർപ്പമേ, നീ കുറ്റക്കാരനാണ്; എന്നാൽ എന്നാൽ എന്റെ കൈകൊണ്ട് വധിക്കപ്പെടേണ്ടവനുമാണ്. ഇവിടെ നീ തന്നെ നിന്നെ കാരണമായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു, ഓ ഭുജംഗാ.
13.1.41
सर्व एते ह्यस्ववशा दण्डचक्रादयो यथा ।
तथाहमपि तस्मान्मे नैष दोषो मतस्तव ॥ १३.१.४१ ॥
ഇവയെല്ലാം സ്വതന്ത്രമല്ല; ദണ്ഡവും ചക്രവും പോലെ. അതുപോലെ ഞാനും; അതിനാൽ നിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഇതിൽ എന്റെ ദോഷമില്ല.
13.1.42
अथवा मतमेतत्ते तेप्यन्योऽन्यप्रयोजकाः ।
कार्यकारणसन्देहो भवत्यन्योन्यचोदनात् ॥ १३.१.४२ ॥
അല്ലെങ്കിൽ ഇതാണ് നിന്റെ അഭിപ്രായമെങ്കിൽ, അവയും പരസ്പരം പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവയാണ്; പരസ്പര പ്രേരണയാൽ കാര്യകാരണ സംശയം ഉണ്ടാകുന്നു.
13.1.43
एवं सति न दोषो मे नास्मि वध्यो न किल्बिषी ।
किल्बिषं समवाये स्यान्मन्यसे यदि किल्बिषम् ॥ १३.१.४३ ॥
അങ്ങനെയെങ്കിൽ എന്നിൽ ദോഷമില്ല; ഞാൻ വധ്യനല്ല, കുറ്റക്കാരനുമല്ല. കുറ്റമുണ്ടെന്ന് നീ കരുതുന്നെങ്കിൽ, അത് എല്ലാവരുടെയും കൂടിച്ചേരലിലാണ്.
13.1.44
कारणं यदि स्याद्वै न कर्ता स्यास्त्वमप्युत ।
विनाशे कारणं त्वं च तस्माद्वध्योऽसि मे मतः ॥ १३.१.४४ ॥
കാരണമാണെങ്കിൽ നീയും കർത്താവല്ലേ? നാശത്തിന് നീ തന്നെയാണ് കാരണം. അതിനാൽ എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ നീ വധ്യനാണ്.
13.1.45
असत्यपि कृते कार्ये नेह पन्नग लिप्यते ।
तस्मान्नात्रैव हेतुः स्याद्वध्यः किं बहु भाषसे ॥ १३.१.४५ ॥
സർപ്പമേ, കാര്യം നടന്നില്ലെങ്കിലും ഇവിടെ ആരും ലിപ്തരാകുന്നില്ല. അതിനാൽ ഇവിടെ കാരണവും ആകുന്നില്ല. നീ വധ്യനാണ്; ഇത്രയധികം എന്തിന് സംസാരിക്കുന്നു?
13.1.46
कार्याभावे क्रिया न स्यात्सत्यसत्यपि कारणे ।
तस्मात्समेऽस्मिन्हेतौ मे वाच्यो हेतुर्विशेषतः ॥ १३.१.४६ ॥
കാര്യമില്ലാത്തപ്പോൾ ക്രിയയില്ല, കാരണമുണ്ടായാലും ഇല്ലെങ്കിലും. അതിനാൽ ഈ സമമായ കാരണത്തിൽ എനിക്ക് പ്രത്യേകമായി കാരണം പറയണം.
13.1.47
यद्यहं कारणत्वेन मतो लुब्धक तत्त्वतः ।
अन्यः प्रयोक्तास्यादत्र किन्नु जन्तुविनाशने ॥ १३.१.४७ ॥
വേട്ടക്കാരാ, സത്യത്തിൽ ഞാൻ കാരണമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, ഈ ജീവഹത്യയിൽ മറ്റൊരാളാകണം പ്രേരകൻ.
13.1.48
वध्यस्त्वं मम दुर्बुद्धे बालघाती नृशंसकृत् ।
भाषसे किं बहु पुनर्वध्यः सन्पन्नगाधम ॥ १३.१.४८ ॥
ദുർബുദ്ധിയേ, ശിശുഘാതകാ, ക്രൂരകർമ്മീ, നീ എന്നാൽ വധിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്. അധമനായ സർപ്പമേ, എന്തിനിത്ര സംസാരിക്കുന്നു? നീ വധ്യനല്ലോ.
13.1.49
यथा हवींषि जुह्वाना मखे वै लुब्धकर्त्विजः ।
न फलं प्राप्नुवन्त्यत्र फलयोगे तथा ह्यहम् ॥ १३.१.४९ ॥
യാഗത്തിൽ ഹവിസ്സ് ഹോമിക്കുന്ന ഋത്വിക്കുകൾ, വേട്ടക്കാരനായ ഋത്വിക്കുകൾ പോലെ, ഇവിടെ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നില്ല; ഫലബന്ധത്തിലും അതുപോലെ ഞാനും.
13.1.50
तथा ब्रुवति तस्मिंस्तु पन्नगे मृत्युचोदिते ।
आजगाम ततो मृत्युः पन्नगं चाब्रवीदिदम् ॥ १३.१.५० ॥
ആ സർപ്പം ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കവെ, മൃത്യുവിനാൽ പ്രേരിതമായ മൃത്യു വന്നു; പിന്നെ അത് സർപ്പത്തോട് ഇതു പറഞ്ഞു.
13.1.51
प्रचोदितोऽहं कालेन पन्नग त्वामचूचुदम् ।
विनाशहेतुर्नास्य त्वमहं न प्राणिनः शिशोः ॥ १३.१.५१ ॥
സർപ്പമേ, കാലത്താൽ പ്രേരിതയായ ഞാൻ നിന്നെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. നീ ഈ ശിശുവിന്റെ നാശകാരണമല്ല; ഞാനുമല്ല, ഈ ജീവിയുമല്ല.
13.1.52
यथा वायुर्जलधरान्विकर्षति ततस्ततः ।
तद्वज्जलदवत्सर्प कालस्याहं वशानुगः ॥ १३.१.५२ ॥
കാറ്റ് മേഘങ്ങളെ ഇവിടെയും അവിടെയും വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ, സർപ്പമേ, ഞാൻ കാലത്തിന്റെ വശത്തിൽ അനുഗമിക്കുന്നവളാണ്.
13.1.53
सात्विका राजसाश्चैव तामसा ये च केचन ।
भावाः कालात्मकाः सर्वे प्रवर्तन्तेह जन्तुषु ॥ १३.१.५३ ॥
സാത്ത്വികവും രാജസവും താമസവുമായ ഏതു ഭാവങ്ങളുണ്ടോ, അവയെല്ലാം കാലസ്വരൂപങ്ങളാണ്; ഇവിടെ ജീവികളിൽ അവ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
13.1.54
जङ्गमाः स्थावराश्चैव दिवि वा यदि वा भुवि ।
सर्वे कालात्मकाः सर्प कालात्मकमिदं जगत् ॥ १३.१.५४ ॥
ചലിക്കുന്നവയും നിശ്ചലമായവയും, ആകാശത്തിലായാലും ഭൂമിയിലായാലും, എല്ലാം കാലസ്വരൂപങ്ങളാണ്. ഹേ സർപ്പമേ, ഈ ലോകം കാലസ്വരൂപമാണ്.
13.1.55
प्रवृत्तयश्च लोके या तथैव च निवृत्तयः ।
तासां विकृतयो याश्च सर्वं कालात्मकं स्मृतम् ॥ १३.१.५५ ॥
ലോകത്തിലുള്ള പ്രവൃത്തികളും അതുപോലെ നിവൃത്തികളും അവയുടെ വികാരങ്ങളും എല്ലാം കാലസ്വരൂപമെന്ന് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
13.1.56
आदित्यश्चन्द्रमा विष्णुरापो वायुः शतक्रतुः ।
अग्निः खं पृथिवी मित्रः पर्जन्यो वसवोऽदितिः ॥ १३.१.५६ ॥
ആദിത്യൻ, ചന്ദ്രൻ, വിഷ്ണു, ജലം, വായു, ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ), അഗ്നി, ആകാശം, ഭൂമി, മിത്രൻ, പർജന്യൻ, വസുക്കൾ, അദിതി.
13.1.57
सरितः सागराश्चैव भावाभावौ च पन्नग ।
सर्वे कालेन सृज्यन्ते ह्रियन्ते च पुनःपुनः ॥ १३.१.५७ ॥
നദികളും സമുദ്രങ്ങളും, ഭാവവും അഭാവവും, ഹേ സർപ്പമേ, എല്ലാം കാലത്താൽ വീണ്ടുംവീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും കൊണ്ടുപോകപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
13.1.58
एवं ज्ञात्वा कथं मां सदोषं सर्प मन्यसे ।
अथ चैवं गते दोषे मयि त्वमपि दोषवान् ॥ १३.१.५८ ॥
ഇതറിഞ്ഞിട്ടും, ഹേ സർപ്പമേ, എന്നെ കുറ്റമുള്ളവനായി നീ എന്തിന് കരുതുന്നു? അങ്ങനെ ദോഷം എന്നിലുണ്ടെങ്കിൽ നീയും ദോഷമുള്ളവനാണ്.
13.1.59
निर्दोषं दोषवन्तं वा न त्वां मृत्यो ब्रवीम्यहम् ।
त्वयाऽहं चोदित इति ब्रवीम्येतावदेव तु ॥ १३.१.५९ ॥
ഹേ മൃത്യോ, നിന്നെ നിർദോഷിയെന്നോ ദോഷിയെന്നോ ഞാൻ പറയുന്നില്ല. നിന്നാൽ പ്രേരിതനായി ഞാൻ അങ്ങനെ ചെയ്തു എന്ന് മാത്രമാണ് പറയുന്നത്.
13.1.60
यदि काले तु दोषोऽस्ति यदि तत्रापि नेष्यते ।
दोषो नैव परीक्ष्यो मे न ह्यत्राधिकृता वयम् ॥ १३.१.६० ॥
കാലംമൂലം എന്തെങ്കിലും ദോഷമുണ്ടെങ്കിലോ, അവിടെയും ദോഷം അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിലോ, എന്നിൽ ദോഷം പരിശോധിക്കേണ്ടതില്ല; കാരണം ഇവിടെ ഞങ്ങൾ അധികാരികളല്ല.
13.1.61
निर्मोक्षस्त्वस्य दोषस्य मया कार्यो यथा तथा ।
मृत्योरपि न दोषः स्यादिति मेऽत्र प्रयोजनम् ॥ १३.१.६१ ॥
എന്നാൽ ഈ ദോഷത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ മോചനം നേടണം; മൃത്യുവിന്മേലും ദോഷം വരാതിരിക്കാൻ അങ്ങനെ ചെയ്യണം — ഇതാണ് ഇവിടെ എന്റെ ഉദ്ദേശ്യം.
13.1.62
सर्पोऽथार्जुनकं प्राह श्रुतं ते मृत्युभाषितम् ।
नानागसं मां पाशेन सन्तापयितुमर्हसि। ॥ १३.१.६२ ॥
അപ്പോൾ സർപ്പം അർജുനകനോട് പറഞ്ഞു: "മൃത്യുവിന്റെ വാക്ക് നീ കേട്ടുവല്ലോ. ഞാൻ നിരപരാധിയാണ്; അതിനാൽ പാശംകൊണ്ട് എന്നെ വേദനിപ്പിക്കുന്നത് നിനക്ക് യോഗ്യമല്ല."
13.1.63
मृत्योः श्रुतं मे वचनं तव चैव भुजङ्गम ।
नैव तावददोषत्वं भवति त्वयि पन्नग ॥ १३.१.६३ ॥
ഹേ ഭുജംഗമേ, മൃത്യുവിന്റെ വാക്കും നിന്റെ വാക്കും ഞാൻ കേട്ടു; എന്നാൽ ഇതുവരെ നിന്നിൽ നിർദോഷത്വം തെളിഞ്ഞിട്ടില്ല, ഹേ പന്നഗാ.
13.1.64
मृत्युस्त्वं चैव हेतुर्हि बालस्यास्य विनाशने ।
उभयं कारणं मन्ये न कारणमकारणम् ॥ १३.१.६४ ॥
മൃത്യുവും നീയും ഈ ബാലന്റെ നാശത്തിന് കാരണമാണ്; ഇരുവരും കാരണമാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു, അകാരണമല്ല.
13.1.65
धिङ्भृत्युं च दुरात्मानं क्रूरं दुःखकरं सताम् ।
त्वां चैवाहं वधिष्यामि परपापस्य कारणम् ॥ १३.१.६५ ॥
മൃത്യുവേ, നിനക്ക് ധിക്കാരം! ദുരാത്മാവേ, ക്രൂരനേ, സജ്ജനങ്ങൾക്ക് ദുഃഖം നൽകുന്നവനേ! മറ്റുള്ളവരുടെ പാപത്തിന് കാരണമായ നിന്നെത്തന്നെ ഞാൻ വധിക്കും.
13.1.66
विवशौ कालवशगावावां निर्दिष्टकारिणौ ।
नावां दोषेण गन्तव्यौ यदि सम्यक्प्रपश्यसि ॥ १३.१.६६ ॥
ഞങ്ങൾ ഇരുവരും നിസ്സഹായരാണ്, കാലത്തിന്റെ വശഗതർ, നിയമിതമായത് ചെയ്യുന്നവർ. നീ നന്നായി നോക്കിയാൽ ഞങ്ങൾ കുറ്റക്കാരല്ല.
13.1.67
युवामुभौ कालवशौ यदि मे मृत्युपन्नगौ ।
हर्षक्रोधौ यथा स्यातामेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १३.१.६७ ॥
നിങ്ങൾ ഇരുവരും, മൃത്യുവും സർപ്പവും, കാലവശഗതരാണെങ്കിൽ, നിങ്ങളിൽ സന്തോഷവും ക്രോധവും എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു എന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
13.1.68
या काचिदेव चेष्टा स्यान्सर्वा कालप्रचोदिता ।
पूर्वमेवैतदुक्तं हि मया लुब्धक तत्वतः ॥ १३.१.६८ ॥
ഏത് പ്രവൃത്തിയുണ്ടായാലും അതെല്ലാം കാലപ്രേരിതമാണ്. വേടാ, ഇത് ഞാൻ മുമ്പേ യഥാർത്ഥമായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
13.1.69
तस्मादुभौ कालवशावावां निर्दिष्टकारिणौ ।
नावां दोपेण गन्तव्यौ त्वया लुब्धक कर्हिचित् ॥ १३.१.६९ ॥
അതിനാൽ ഞങ്ങൾ ഇരുവരും കാലവശഗതരും നിയമിതമായത് ചെയ്യുന്നവരുമാണ്. വേടാ, നീ ഞങ്ങളെ ഒരിക്കലും കുറ്റക്കാരായി കരുതരുത്.
13.1.70
अथोपगम्य कालस्तु तस्मिन्धर्मार्थसंशये ।
अब्रवीत्पन्नगं मृत्युं लुब्धं चार्जुनकं तथा ॥ १३.१.७० ॥
അപ്പോൾ ധർമ്മാർത്ത സംശയത്തിൽ കാലം അടുത്തുവന്ന് സർപ്പത്തോടും മൃത്യുവിനോടും വേടനോടും അർജുനകനോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
13.1.71
न ह्यहं नाप्ययं मृत्युर्नायं लुब्धक पन्नगः ।
किल्बिषी जन्तुमरणे न वयं हि प्रयोजकाः ॥ १३.१.७१ ॥
ഞാനല്ല, ഈ മൃത്യുവുമല്ല, ഈ സർപ്പവുമല്ല, വേടാ. ജീവിയുടെ മരണത്തിൽ ആരും കുറ്റക്കാരല്ല; ഞങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രേരകരല്ല.
13.1.72
अकरोद्यदयं कर्म तन्नोऽर्जुनक चोदकम् ।
विनाशहेतुर्नान्योऽस्य वध्यतेऽयं स्वकर्मणा ॥ १३.१.७२ ॥
ഇവൻ ചെയ്ത കർമ്മമാണ്, ഹേ അർജുനകാ, ഞങ്ങളെ പ്രേരിപ്പിച്ചത്. ഇവന്റെ നാശത്തിന് കാരണം മറ്റാരുമല്ല; ഇവൻ സ്വന്തം കർമ്മത്താലാണ് വധിക്കപ്പെടുന്നത്.
13.1.73
यदनेन कृतं कर्म तेनायं निधनं गतः ।
विनाशहेतुः कर्मास्य सर्वे कर्मवशा वयम् ॥ १३.१.७३ ॥
ഇവൻ ചെയ്ത കർമ്മത്താലാണ് ഇവൻ മരണം പ്രാപിച്ചത്. ഇവന്റെ നാശത്തിന് കാരണം ഇവന്റെ കർമ്മമാണ്; നാമെല്ലാവരും കർമ്മത്തിന്റെ വശത്തിലാണ്.
13.1.74
कर्मदायादवाँल्लोकः कर्मसम्बन्धलक्षणः ।
कर्माणि चोदयन्तीह यथान्योन्यं तथावयम् ॥ १३.१.७४ ॥
ഈ ലോകം കർമ്മത്തിന്റെ അവകാശിയാണ്; കർമ്മബന്ധമാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷണം. ഇവിടെ കർമ്മങ്ങൾ പരസ്പരം പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, നാമും അങ്ങനെതന്നെ.
13.1.75
यथा मृत्पिण्डतः कर्ता कुरुते यद्यदिच्छति ।
एवमात्मकृतं कर्म मानवः प्रतिपद्यते ॥ १३.१.७५ ॥
കുശവൻ കളിമൺ ഉരുളയിൽനിന്ന് താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യൻ താൻതന്നെ ചെയ്ത കർമ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
13.1.76
यथा च्छायातपौ नित्यं सुसम्बद्धौ निरन्तरम् ।
तथा कर्म च कर्ता च सम्बद्धावात्मकर्मभिः ॥ १३.१.७६ ॥
നിഴലും വെയിലും എപ്പോഴും ഇടവിടാതെ ഇണങ്ങി ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, കർമ്മവും കർത്താവും സ്വന്തം കർമ്മങ്ങളാൽ ബന്ധിതരാണ്.
13.1.77
एवं नाहं न वै मृत्युर्न सर्पो न तथा भव न् ।
न चेयं ब्राह्मणी वृद्धा शिशुरेवात्र कारणम् ॥ १३.१.७७ ॥
ഇങ്ങനെ ഞാനല്ല, മൃത്യുവുമല്ല, സർപ്പവുമല്ല, ആ വിധമുള്ള ജന്മവുമല്ല; ഈ വൃദ്ധയായ ബ്രാഹ്മണിയുമല്ല; ഇവിടെ കാരണം കുഞ്ഞുതന്നെ.
13.1.78
तस्मिंस्तथा ब्रुवाणे तु ब्राह्मणी गौतमी नृप ।
स्वकर्मप्रत्ययाँल्लोकान्मत्वाऽर्जुनकमब्रवीत् ॥ १३.१.७८ ॥
രാജാവേ, അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഗൗതമി എന്ന ബ്രാഹ്മണി ലോകങ്ങൾ സ്വന്തം കർമ്മത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു കരുതി അർജുനകനോടു പറഞ്ഞു.
13.1.79
नैव कालो न भुजगो न मृत्युरिह कारणम् ।
स्वकर्मभिरयं बालः कालेन निधं गतः ॥ १३.१.७९ ॥
ഇവിടെ കാലമല്ല, സർപ്പമല്ല, മൃത്യുവുമല്ല കാരണം; ഈ ബാലൻ സ്വന്തം കർമ്മങ്ങളാൽ കാലത്താൽ മരണത്തിൽ എത്തി.
13.1.80
मया च तत्कृतं कर्म येनायं मे मृतः सुतः ।
यातु कालस्तथा मृत्युर्मुञ्चार्जुनक पन्नगम् ॥ १३.१.८० ॥
ഞാൻ ചെയ്ത ആ കർമ്മമാണ് എന്റെ പുത്രൻ മരിക്കാൻ കാരണമായത്. കാലവും മൃത്യുവും പോകട്ടെ; അർജുനകാ, സർപ്പത്തെ വിട്ടയക്കൂ.
13.1.81
ततो यथागतं जग्मुर्मृत्युः कालोऽथ पन्नगः ।
अभूद्विशोकोऽर्जुनको विशोका चैव गौतमी ॥ १३.१.८१ ॥
അപ്പോൾ മൃത്യുവും കാലവും സർപ്പവും വന്ന വഴിയേ മടങ്ങി; അർജുനകൻ ദുഃഖമില്ലാത്തവനായി, ഗൗതമിയും ദുഃഖമില്ലാത്തവളായി.
13.1.82
एतच्छ्रुत्वा शमं गच्छ मा भूः शोकपरो नृप ।
स्वकर्मप्रत्ययाँल्लोकांस्त्रीन्विद्धि समितिंजय ॥ १३.१.८२ ॥
ഇത് കേട്ട് ശാന്തി പ്രാപിക്കൂ; രാജാവേ, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങരുത്. സമിതിഞ്ജയാ, മൂന്നു ലോകങ്ങളും സ്വന്തം കർമ്മത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നറിയുക.
13.1.83
नैव त्वया कृतं कर्म नापि दुर्योधनेन वै ।
कालेनैतत्कृतं विद्धि निहता येन पार्थिवाः ॥ १३.१.८३ ॥
ഈ കർമ്മം നീയും ചെയ്തില്ല, ദുര്യോധനനും ചെയ്തില്ല. ഇത് കാലമാണ് ചെയ്തത് എന്നറിയുക; അതിനാലാണ് രാജാക്കന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ടത്.
13.1.84
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा बभूव विगतज्वरः ।
युधिष्ठरो महातेजाः पप्रच्छेदं च धर्मवित् ॥ १३.१.८४ ॥
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദുഃഖജ്വരം നീങ്ങിയ മഹാതേജസ്വിയായ ധർമ്മജ്ഞൻ യുധിഷ്ഠിരൻ ഇതു ചോദിച്ചു.