マハーバーラタ · 章 13.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैवततो जयमुदीरयेत्
शरतल्पे महात्मानं शयानमपराजितम् ।
युधिष्ठिर उपागम्य प्रणिपत्येदमब्रवीत् ॥ १३.१.१ ॥
ナーラーヤナ、人中の最勝者ナラ、女神サラスヴァティーに礼拝した後、勝利の言葉を唱えるべきである。矢の床に横たわる偉大で不敗の人に近づき、ユディシュティラは礼拝して次のように言った。
13.1.2
शमो बहुविधाकारः सूक्ष्म उक्तः पितामह ।
न च मे हृदये शान्तिरस्ति श्रुत्वेदमीदृशम् ॥ १३.१.२ ॥
祖父よ、あなたは寂静の多様な形とその微妙な本質を説かれました。しかしこのような話を聞いても、私の心には安らぎがありません。
13.1.3
अस्मिन्नर्थे बहुविधा शान्तिरुक्ता पितामह ।
स्वकृतात्का नु शान्ति स्याच्छमाद्बहुविधादपि ॥ १३.१.३ ॥
祖父よ、この件については多様な安らぎが説かれました。しかし自らの行為から、どのような安らぎが生じ得るでしょうか、多様な寂静によってさえも。
13.1.4
शराचितं शरीरं हि तीव्रव्रणमुदीक्ष्य ते ।
शमं नोपलभे वीर दुष्कृतान्येव चिन्तयन् ॥ १३.१.४ ॥
勇士よ、あなたの体が矢に覆われ深い傷を負っているのを見て、ただ自分の悪行を思い巡らせ、私には安らぎが見つかりません。
13.1.5
रुधिरेणावसिक्ताङ्गं प्रस्रवन्तं यथाचलम् ।
त्वां दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्र सीदे वर्षास्विवाम्बुजम् ॥ १३.१.५ ॥
人中の虎よ、血に濡れた体で山のように流れるあなたを見て、雨季の蓮のように私は萎れてしまう。
13.1.6
अतः कष्टतरं किन्नु मत्कृते यत्पितामहः ।
इमामवस्थां गमितः प्रत्यमित्रै रणाजिरे ॥ १३.१.६ ॥
これより苦しいことがあろうか。祖父よ、私のために、戦場で敵によってあなたがこのような状態に追いやられたとは。
13.1.7
तथा चान्ये नृपतयः सहपुत्राः सबान्धवाः ।
मत्कृते निधनं प्राप्ताः किन्नु कष्टतरं ततः ॥ १३.१.७ ॥
同様に、他の王たちも息子や親族とともに、私のために死を迎えた。これより辛いことが他にあろうか。
13.1.8
वयं हि धार्तराष्ट्राश्च काममन्युवशं गताः ।
कृत्वेदं निन्दितं कर्म प्राप्स्यामः कां गतिं नृप ॥ १३.१.८ ॥
我々とドリタラーシュトラの息子たちは、欲望と怒りに支配され、この非難すべき行いをした。王よ、我々はどのような行き先を得るのだろうか。
13.1.9
इदं तु धार्तराष्ट्रास्य श्रेयो मन्ये जनाधिप ।
इमामवस्थां संप्राप्तं यदसौ त्वां न पश्यति ॥ १३.१.९ ॥
人の王よ、ドリタラーシュトラの息子がこのような状態に陥り、あなたを見ないのは、むしろ良いことだと私は思う。
13.1.10
सोऽहमार्तिकरो राजन्सुहृद्वधकरस्तथा ।
न शान्तिमधिगच्छामि पश्यंस्त्वां दुःखितं क्षितौ ॥ १३.१.१० ॥
王よ、私こそが苦痛の原因であり、また友を殺した原因でもある。あなたが地に伏して悲しんでいるのを見て、私は安らぎを得られない。
13.1.11
दुर्योधनो हि समरे सहसैन्यः सहानुजः ।
निहतः क्षत्रधर्मेऽस्मिन्दुसत्मा कुलपांसनः ॥ १३.१.११ ॥
ドゥルヨーダナは軍勢と弟たちとともに戦場で殺された。この戦士の義務において、彼は邪な心を持ち、家系を汚す者であった。
13.1.12
न स पश्यति दुष्टात्मा त्वामद्य पतितं क्षितौ ।
अतः श्रेयो मृतं मन्ये नेह जीवितमात्मनः ॥ १३.१.१२ ॥
その邪な心の者は今日、あなたが地に倒れているのを見ていない。ゆえに、ここで生きているより死んでいる方が彼にとって良いと私は思う。
13.1.13
अहं हि समरे वीर गमितः शत्रुभिः क्षयम् ।
अभविष्यं यदि पुरा सह भ्रातृभिरच्युत।
न त्वामेवं सुदुःखार्तमद्राक्षं सायकार्दितम् ॥ १३.१.१३ ॥
英雄よ、もし私が戦いで敵に殺され、以前に兄弟たちと共にいたならば、アチュタよ、矢に苦しめられ深く悲しむお前をこのようには見なかったであろう。
13.1.14
नूनं हि पापकर्माणो धात्रा सृष्टाः स्म हे नृप ॥ १३.१.१४ ॥
王よ、確かに我々は悪行者であり、創造神によってこのように造られたのだ。
13.1.15
अन्यस्मिन्नपि लोके वै यथा मुच्येम किल्बिषात् ।
तथा प्रशाधि मां राजन्मम चेदिच्छसि प्रियम् ॥ १३.१.१५ ॥
王よ、来世においても罪から解放されるように、私の幸せを望むのであれば、そのように私に教えてください。
13.1.16
परतन्त्रं कथं हेतुमात्मानमनु पश्यसि ।
कर्मणां हि महाभाग सूक्ष्मं ह्येतदतीन्द्रियम् ॥ १३.१.१६ ॥
なぜお前は自らを他に依存する原因と見なすのか。偉大なる者よ、行為のこの微妙な道理は感覚を超えたものだ。
13.1.17
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं मृत्युगौतम्योः काललुब्धकपन्नगैः ॥ १३.१.१७ ॥
この件について人々はこの古い物語を語る。死とガウタミーの対話であり、時、猟師、蛇が関わるものだ。
13.1.18
गौतमी नाम काऽप्यासीत्स्थविरा शमसंयुता ।
सर्पेण दष्टं स्वं पुत्रमपश्यद्गतचेतनम् ॥ १३.१.१८ ॥
ガウタミーという名の、落ち着いた性質の老婦人がいた。彼女は蛇に噛まれた自分の息子が息絶えているのを見た。
13.1.19
अथ तं स्नायुपाशेन बद्ध्वा सर्पममर्षितः ।
लुब्धकोऽर्जुनको नाम नाम गौतम्याः समुपानयत् ॥ १३.१.१९ ॥
そこで怒った猟師アルジュナカは、その蛇を腱の縄で縛り、ガウタミーのもとへ連れて来た。
13.1.20
तां चाब्रवीदयं ते स पुत्रहा पन्नगाधमः ।
ब्रहि क्षिप्रं महाभागे वध्यतां केन हेतुना ॥ १३.१.२० ॥
彼は彼女に言った。「大いなる幸せな女よ、あなたの息子を殺したこの蛇の中の最低の者は、どんな理由で殺されるべきか。早く言いなさい。」
13.1.21
अग्नौ प्रक्षिप्यतामेष च्छिद्यतां खण्डशोपि वा ।
न ह्यं बालहा पापश्चिरं जीवितुमर्हति ॥ १३.१.२१ ॥
これを火に投げ込むか、細かく切り刻むがよい。この幼子殺しの罪人は長く生きるに値しない。
13.1.22
विसृजैनमबुद्धिस्त्वमवध्योऽर्जुनक त्वया ।
को ह्यात्मानं गुरुं कुर्यात्प्राप्तव्ये सति चिन्तयन् ॥ १३.१.२२ ॥
愚かなアルジュナカよ、彼を放せ。彼は殺されるべきではない。果実が近づいたとき熟考して、誰が自分自身を師とするだろうか。
13.1.23
प्लवन्ते धर्मलघवो लोकेऽम्भसि यथा प्लवाः ।
मज्जन्ति पापगुरवः शस्त्रं स्कन्नमिवोदके ॥ १३.१.२३ ॥
世では徳の軽い者は水に浮かぶ物のように浮かび、罪の重い者は水中に落ちた武器のように沈む。
13.1.24
नास्यामृतत्वं भवितैवं हतेऽस्मि-
ञ्जीवत्यस्मिन्कोऽत्ययः स्यादयं ते।
अस्योत्सर्गे प्राणयुक्तस्य जन्तो-
र्मृत्युं लोके को न गच्छेदनन्ते ॥ १३.१.२४ ॥
彼を殺しても彼に不死は得られない。彼が生きていてあなたに何の損失があろうか。この命あるものを放すことで、世の中で誰が果てしない死に向かわないだろうか。
13.1.25
जानाम्यहं नेह गुणागुणज्ञाः ।
सदायुक्ता गुरवो वै भवन्ति।
स्वर्गस्य ते सूपदेशा भवन्ति ।
तस्मात्क्षुद्रं सर्पमेनं हनिष्ये ॥ १३.१.२५ ॥
ここには善悪を知り、常に自制する師がいることを私は知っている。天界についての君の良い教えも彼らによるものだ。だから私はこの小さな蛇を殺そう。
13.1.26
शममीप्सन्तः कालयोगं त्यजन्ति ।
सद्यः शुचं त्वर्थविदस्त्यजन्ति।
श्रियः क्षयः शोचतां नित्यशो हि ।
तस्माच्छुचं मुञ्च हते भुजङ्गे ॥ १३.१.२६ ॥
平安を望む者は時の流れを受け入れ、真理を知る者はすぐに悲しみを捨てる。悲しむ者の富は絶えず減っていく。だから蛇が殺されたのだから、悲しみを捨てよ。
13.1.27
न चैवार्तिर्विद्यतेऽस्मद्विधानां ।
धर्मात्मानः सर्वदा सञ्जना हि।
नित्यायस्तो बालजनो न चाहं ।
धर्मोपैति प्रभवाम्यस्य नाहम् ॥ १३.१.२७ ॥
我々のような法を具えた善人には苦悩はない。子供のような人々こそ常に悩むのであって、私はそうではない。私は法に向かう。これの原因は私ではない。
13.1.28
न ब्राह्मणानां कोपोऽस्ति कुतः कोपाच्च यातना ।
मार्दवात्क्षम्यतां साधो मुच्यतामेष पन्नगः ॥ १३.१.२८ ॥
バラモンには怒りがない。怒りからどうして苦しみが生じようか。善き人よ、柔和さによって赦せ。この蛇を解放せよ。
13.1.29
हत्वा लाभः श्रेय एवाव्ययः स्या-
त्सद्योलाभःस्याद्बलिभ्यः प्रशस्तः।
कालाल्लाभो यस्तु सद्यो भवेत ।
श्रेयोलाभः कुत्सिते त्वीदृशि स्यात् ॥ १३.१.२९ ॥
殺して得る利益こそ、より善く尽きないものかもしれない。強者から即座に得る利益は称賛される。しかし時の流れによってすぐに得られる利益が、このように卑しい行為においてどうして功徳の利益となろうか。
13.1.30
काऽर्थप्राप्तिर्गृह्य शत्रुं निहत्य ।
का कामाप्तिः प्राप्य शत्रुं न मुक्त्वा।
कस्मात्सौम्याहं न क्षमे नो भुजङ्गे ।
मोक्षार्थं वा कस्य हेतोर्न कुर्याम् ॥ १३.१.३० ॥
敵を捕らえて殺せば、どんな富が得られるのか。敵を得てそれを放さなければ、どんな願いがかなうのか。やさしい方よ、なぜ私はこの蛇を赦すことができないのか。あるいは解脱のために、どんな理由でそうしてはならないのか。
13.1.31
अस्मादेकाद्बहवो रक्षितव्या ।
नैको बहुभ्यो गौतमि रक्षितव्यः।
कृतागसं धर्महेतोस्त्यजन्ति ।
सरीसृपं पापमिमं त्यज त्वम् ॥ १३.१.३१ ॥
一人のために多くの人を守るべきであり、ゴータミーよ、多くのためには一人を守るべきではない。罪を犯した者は法のために人々に捨てられる。あなたはこの罪深い爬虫類を捨てなさい。
13.1.32
नास्मिन्हते पन्नगे पुत्रको मे ।
सम्प्राप्स्यते लुब्धक जीवितं वै।
गुणं चान्यं नास्य वधे प्रपश्ये ।
तस्मात्सर्पं लुब्धक मुञ्च जीवम् ॥ १३.१.३२ ॥
この蛇を殺しても、私の息子は命を取り戻さないでしょう、猟師よ。そしてその殺害に、私は他のどんな功徳も見出せません。ですから、猟師よ、蛇を生きたまま放しなさい。
13.1.33
वृत्रं हत्वा देवराट् श्रेष्ठभाग्वै ।
यज्ञं हत्वा भागमवाप चैव।
शूली देवो देववृत्तं चर त्वं ।
क्षिप्रं सर्पं जहि मा भूत्ते विशङ्का ॥ १३.१.३३ ॥
神々の王はヴリトラを殺して最上の分け前を得た。また祭祀を壊しても分け前を得た。三叉戟を持つ神のように、神々の振る舞いに従いなさい。すぐに蛇を殺しなさい。あなたに迷いがあってはならない。
13.1.34
असकृत्प्रोच्यमानाऽपि गौतमी भुजगं प्रति ।
लुब्धकेन महाभागा सा पापे नाकरोन्मतिम् ॥ १३.१.३४ ॥
猟師が蛇のことを何度も話しかけたが、そのひどく幸運なゴータミーは、罪深い者についての考えを改めなかった。
13.1.35
ईषदुच्छ्वसमानस्तु कृच्छ्रात्संस्तभ्य पन्नगः ।
उत्ससर्ज गिरं मन्दां मानुषीं पाशपीडितः ॥ १३.१.३५ ॥
かろうじて息をしながら、やっとの思いで気を取り直し、縄に苦しめられた蛇は、か細い人の声で語った。
13.1.36
को न्वर्जुनक दोषोऽत्र विद्यते मम बालिश ।
अस्वतन्त्रं हि मां मृत्युर्विवशं यदचूचुदत् ॥ १३.१.३६ ॥
アルジュナカよ、愚か者よ、ここで私にどんな罪があろうか。自由でなく無力な私を死が駆り立てたのだ。
13.1.37
तस्यायं वचनाद्दष्टो न कोपेन न काम्यया ।
तस्य तत्किल्बिषं लुब्ध विद्यते यदि किञ्चन। ॥ १३.१.३७ ॥
彼は彼の命令によって噛んだのであり、怒りや欲望からではない。貪欲な者よ、もしそこに罪があるなら、それは彼のものだ。
13.1.38
यद्यन्यवशगेनेदं कृतं ते पन्नगाशुभम् ।
कारणं वै त्वमप्यत्र तस्मात्त्वमपि किल्बिषी ॥ १३.१.३८ ॥
たとえ他者の支配下でこの不吉な行いをしたとしても、ここではお前自身も原因である。ゆえにお前もまた罪がある。
13.1.39
मृत्पात्रस्य क्रियायां हि दण्डचक्रादयो यथा ।
कारणत्वे प्रकल्प्यन्ते तथा त्वमपि पन्नग ॥ १३.१.३९ ॥
土の壺を作るとき、棒や轆轤などが原因とみなされるように、蛇よ、お前もまた原因とみなされる。
13.1.40
किल्बिषी चापि मे वध्यः किल्बिषी चासि पन्नग ।
आत्मानं कारणं ह्यत्र त्वमाख्यासि भुजङ्गम ॥ १३.१.४० ॥
蛇よ、お前は罪人であり、私によって殺されるべきでもある。ここでお前自身が自分を原因だと宣言している、蛇よ。
13.1.41
सर्व एते ह्यस्ववशा दण्डचक्रादयो यथा ।
तथाहमपि तस्मान्मे नैष दोषो मतस्तव ॥ १३.१.४१ ॥
これらはすべて自らを支配できない、杖や車輪のように。私もまた同じである。ゆえに、あなたの考えではこの罪は私にはない。
13.1.42
अथवा मतमेतत्ते तेप्यन्योऽन्यप्रयोजकाः ।
कार्यकारणसन्देहो भवत्यन्योन्यचोदनात् ॥ १३.१.४२ ॥
あるいは、もしそれがあなたの考えならば、それらもまた互いに促しあうものである。互いの促しから、因果についての疑いが生じる。
13.1.43
एवं सति न दोषो मे नास्मि वध्यो न किल्बिषी ।
किल्बिषं समवाये स्यान्मन्यसे यदि किल्बिषम् ॥ १३.१.४३ ॥
そうであるなら、私に罪はない。私は殺されるべき者でも、罪人でもない。もしあなたが罪があると考えるなら、それは皆の結合の中にあるだろう。
13.1.44
कारणं यदि स्याद्वै न कर्ता स्यास्त्वमप्युत ।
विनाशे कारणं त्वं च तस्माद्वध्योऽसि मे मतः ॥ १३.१.४४ ॥
もしあなたが原因であるなら、あなたもまた行為者ではないか。そして破滅の原因はあなた自身である。ゆえに私の考えでは、あなたは殺されるべきだ。
13.1.45
असत्यपि कृते कार्ये नेह पन्नग लिप्यते ।
तस्मान्नात्रैव हेतुः स्याद्वध्यः किं बहु भाषसे ॥ १३.१.४५ ॥
蛇よ、行為がなされなくても、ここでは誰も汚れない。ゆえにここで原因も成り立たない。あなたは殺されるべきだ。なぜそんなに多くを語るのか。
13.1.46
कार्याभावे क्रिया न स्यात्सत्यसत्यपि कारणे ।
तस्मात्समेऽस्मिन्हेतौ मे वाच्यो हेतुर्विशेषतः ॥ १३.१.४६ ॥
結果がなければ行為は生じない、原因があってもなくても。ゆえに、この等しい原因において、私に特に原因を告げるべきだ。
13.1.47
यद्यहं कारणत्वेन मतो लुब्धक तत्त्वतः ।
अन्यः प्रयोक्तास्यादत्र किन्नु जन्तुविनाशने ॥ १३.१.४७ ॥
猟師よ、もし真に私が原因とみなされるのなら、この生き物の殺害には別に教唆する者がいるはずだ。
13.1.48
वध्यस्त्वं मम दुर्बुद्धे बालघाती नृशंसकृत् ।
भाषसे किं बहु पुनर्वध्यः सन्पन्नगाधम ॥ १३.१.४८ ॥
邪悪な心の、子を殺す残酷な者よ、お前は私によって殺されるべきだ。なぜそんなに多く語るのか。蛇の中の最も卑しい者よ、お前はまさに殺されるべきなのだ。
13.1.49
यथा हवींषि जुह्वाना मखे वै लुब्धकर्त्विजः ।
न फलं प्राप्नुवन्त्यत्र फलयोगे तथा ह्यहम् ॥ १३.१.४९ ॥
祭祀に供物を注ぐ祭官たち、猟師の祭官たちが、ここで果報を得ないように、結果との結びつきにおいて私もまたそうである。
13.1.50
तथा ब्रुवति तस्मिंस्तु पन्नगे मृत्युचोदिते ।
आजगाम ततो मृत्युः पन्नगं चाब्रवीदिदम् ॥ १३.१.५० ॥
その蛇がそう語っていると、死によって促された死がやって来て、その蛇にこう言った。
13.1.51
प्रचोदितोऽहं कालेन पन्नग त्वामचूचुदम् ।
विनाशहेतुर्नास्य त्वमहं न प्राणिनः शिशोः ॥ १३.१.५१ ॥
蛇よ、時によって促されて私はお前を駆り立てた。お前もこの子の破滅の原因ではなく、私も、この生き物もそうではない。
13.1.52
यथा वायुर्जलधरान्विकर्षति ततस्ततः ।
तद्वज्जलदवत्सर्प कालस्याहं वशानुगः ॥ १३.१.५२ ॥
風が雨雲をあちらこちらへ引きずるように、蛇よ、私もまた時の支配に従う者である。
13.1.53
सात्विका राजसाश्चैव तामसा ये च केचन ।
भावाः कालात्मकाः सर्वे प्रवर्तन्तेह जन्तुषु ॥ १३.१.५३ ॥
ここで生き物に生じる、善性・激性・暗性のすべての状態は、時を本性とするものである。
13.1.54
जङ्गमाः स्थावराश्चैव दिवि वा यदि वा भुवि ।
सर्वे कालात्मकाः सर्प कालात्मकमिदं जगत् ॥ १३.१.५४ ॥
動くものも動かないものも、天にあろうと地にあろうと、すべて時を本性とする。蛇よ、この世界は時を本性とする。
13.1.55
प्रवृत्तयश्च लोके या तथैव च निवृत्तयः ।
तासां विकृतयो याश्च सर्वं कालात्मकं स्मृतम् ॥ १३.१.५५ ॥
世における活動、同様にそれからの退き、そしてそれらの変化、すべては時を本性とすると見なされる。
13.1.56
आदित्यश्चन्द्रमा विष्णुरापो वायुः शतक्रतुः ।
अग्निः खं पृथिवी मित्रः पर्जन्यो वसवोऽदितिः ॥ १३.१.५६ ॥
太陽、月、ヴィシュヌ、水、風、百祭のインドラ、火、虚空、大地、ミトラ、雨雲パルジャニヤ、ヴァス神群、そしてアディティ。
13.1.57
सरितः सागराश्चैव भावाभावौ च पन्नग ।
सर्वे कालेन सृज्यन्ते ह्रियन्ते च पुनःपुनः ॥ १३.१.५७ ॥
川と海、そして有と無もまた、蛇よ、時によって繰り返し創られ、また繰り返し奪われる。
13.1.58
एवं ज्ञात्वा कथं मां सदोषं सर्प मन्यसे ।
अथ चैवं गते दोषे मयि त्वमपि दोषवान् ॥ १३.१.५८ ॥
このことを知りながら、蛇よ、なぜ私に過ちがあると思うのか。もし過ちがそのように私にあるなら、お前もまた過ちを負う者だ。
13.1.59
निर्दोषं दोषवन्तं वा न त्वां मृत्यो ब्रवीम्यहम् ।
त्वयाऽहं चोदित इति ब्रवीम्येतावदेव तु ॥ १३.१.५९ ॥
ああ死神よ、私はあなたを無実とも有罪とも言わない。ただ、あなたに促されてそうしたのだ、とだけ言う。
13.1.60
यदि काले तु दोषोऽस्ति यदि तत्रापि नेष्यते ।
दोषो नैव परीक्ष्यो मे न ह्यत्राधिकृता वयम् ॥ १३.१.६० ॥
もし時によって過失があるなら、あるいはそこでも過失が認められないなら、私の中の過失を調べるべきではない。ここでは我々は裁定の権限を持たないからだ。
13.1.61
निर्मोक्षस्त्वस्य दोषस्य मया कार्यो यथा तथा ।
मृत्योरपि न दोषः स्यादिति मेऽत्र प्रयोजनम् ॥ १३.१.६१ ॥
しかし私はこの過ちから解放されねばならず、死神にさえ過ちが及ばないようにそうしなければならない。これがここでの私の目的である。
13.1.62
सर्पोऽथार्जुनकं प्राह श्रुतं ते मृत्युभाषितम् ।
नानागसं मां पाशेन सन्तापयितुमर्हसि। ॥ १३.१.६२ ॥
すると蛇はアルジュナカに言った。「お前は死神の言葉を聞いた。私は罪がない。だから縄で私を苦しめるのはお前にふさわしくない。」
13.1.63
मृत्योः श्रुतं मे वचनं तव चैव भुजङ्गम ।
नैव तावददोषत्वं भवति त्वयि पन्नग ॥ १३.१.६३ ॥
蛇よ、私は死神の言葉もお前の言葉も聞いた。だがまだお前の無実は立証されていない、パンナガよ。
13.1.64
मृत्युस्त्वं चैव हेतुर्हि बालस्यास्य विनाशने ।
उभयं कारणं मन्ये न कारणमकारणम् ॥ १३.१.६४ ॥
お前と死神の両方がこの子の死の原因だ。私は二人とも原因であり、原因のないものではないと考える。
13.1.65
धिङ्भृत्युं च दुरात्मानं क्रूरं दुःखकरं सताम् ।
त्वां चैवाहं वधिष्यामि परपापस्य कारणम् ॥ १३.१.६५ ॥
死よ、呪われよ。邪悪で残酷、善き人々に苦しみを与える者よ。他者の罪の原因であるおまえを、私は必ず殺す。
13.1.66
विवशौ कालवशगावावां निर्दिष्टकारिणौ ।
नावां दोषेण गन्तव्यौ यदि सम्यक्प्रपश्यसि ॥ १३.१.६६ ॥
我ら二者は無力で、時に支配され、定められたことを行う者である。よく見れば、我らが咎められるべきではない。
13.1.67
युवामुभौ कालवशौ यदि मे मृत्युपन्नगौ ।
हर्षक्रोधौ यथा स्यातामेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १३.१.६७ ॥
汝ら二者、死と蛇が共に時に支配されるのなら、汝らの内に喜びと怒りがどう生じるのか知りたい。
13.1.68
या काचिदेव चेष्टा स्यान्सर्वा कालप्रचोदिता ।
पूर्वमेवैतदुक्तं हि मया लुब्धक तत्वतः ॥ १३.१.६८ ॥
いかなる行為も、すべては時に駆られている。猟師よ、このことは私が以前にも真実に述べたのだ。
13.1.69
तस्मादुभौ कालवशावावां निर्दिष्टकारिणौ ।
नावां दोपेण गन्तव्यौ त्वया लुब्धक कर्हिचित् ॥ १३.१.६९ ॥
ゆえに我ら二者は時に支配され、定められたことを行う者である。猟師よ、汝は我らを決して咎めてはならない。
13.1.70
अथोपगम्य कालस्तु तस्मिन्धर्मार्थसंशये ।
अब्रवीत्पन्नगं मृत्युं लुब्धं चार्जुनकं तथा ॥ १३.१.७० ॥
そのとき、法と利についての疑いの中で時が近づき、蛇に、死に、また猟師とアルジュナカに、このように語った。
13.1.71
न ह्यहं नाप्ययं मृत्युर्नायं लुब्धक पन्नगः ।
किल्बिषी जन्तुमरणे न वयं हि प्रयोजकाः ॥ १३.१.७१ ॥
私でもなく、この死でもなく、この蛇でもない、猟師よ。生き物の死において誰も罪はない。我々は実は誘発者ではない。
13.1.72
अकरोद्यदयं कर्म तन्नोऽर्जुनक चोदकम् ।
विनाशहेतुर्नान्योऽस्य वध्यतेऽयं स्वकर्मणा ॥ १३.१.७२ ॥
この者が行った行為、アルジュナカよ、それが我々を促した。彼の破滅の原因は他ならぬ彼自身であり、自らの行為によって打たれるのだ。
13.1.73
यदनेन कृतं कर्म तेनायं निधनं गतः ।
विनाशहेतुः कर्मास्य सर्वे कर्मवशा वयम् ॥ १३.१.७३ ॥
この者が行った行為によって、彼は死に至った。彼の破滅の原因は彼自身の行為であり、我々はみな行為に支配されている。
13.1.74
कर्मदायादवाँल्लोकः कर्मसम्बन्धलक्षणः ।
कर्माणि चोदयन्तीह यथान्योन्यं तथावयम् ॥ १३.१.७४ ॥
世界は行為の相続者であり、行為との結びつきを特徴とする。ここで行為が互いを促すように、我々もまたそうである。
13.1.75
यथा मृत्पिण्डतः कर्ता कुरुते यद्यदिच्छति ।
एवमात्मकृतं कर्म मानवः प्रतिपद्यते ॥ १३.१.७५ ॥
陶工が粘土の塊から望むものを作るように、人は自分が行った行為を得るのである。
13.1.76
यथा च्छायातपौ नित्यं सुसम्बद्धौ निरन्तरम् ।
तथा कर्म च कर्ता च सम्बद्धावात्मकर्मभिः ॥ १३.१.७६ ॥
日陰と日光が常に切れ目なく密接に結びついているように、行為と行為者もまた、自らの行為によって結びつけられている。
13.1.77
एवं नाहं न वै मृत्युर्न सर्पो न तथा भव न् ।
न चेयं ब्राह्मणी वृद्धा शिशुरेवात्र कारणम् ॥ १३.१.७७ ॥
このように、私でも死でも蛇でも、そのような生存でも、この老いたバラモンの女でもない。ここでの原因はまさに子どもである。
13.1.78
तस्मिंस्तथा ब्रुवाणे तु ब्राह्मणी गौतमी नृप ।
स्वकर्मप्रत्ययाँल्लोकान्मत्वाऽर्जुनकमब्रवीत् ॥ १३.१.७८ ॥
王よ、彼がそのように語っていたとき、バラモンの女性ガウタミーは、諸世界は各自の業に依拠すると考え、アルジュナカに言った。
13.1.79
नैव कालो न भुजगो न मृत्युरिह कारणम् ।
स्वकर्मभिरयं बालः कालेन निधं गतः ॥ १३.१.७९ ॥
ここでの原因は時間でも蛇でも死でもない。この子は自らの業によって、時間を通じて死に至ったのだ。
13.1.80
मया च तत्कृतं कर्म येनायं मे मृतः सुतः ।
यातु कालस्तथा मृत्युर्मुञ्चार्जुनक पन्नगम् ॥ १३.१.८० ॥
私が行ったその業こそ、私の息子が死んだ理由である。時間と死は去るがよい。アルジュナカよ、蛇を解き放て。
13.1.81
ततो यथागतं जग्मुर्मृत्युः कालोऽथ पन्नगः ।
अभूद्विशोकोऽर्जुनको विशोका चैव गौतमी ॥ १३.१.८१ ॥
そして死と時間と蛇は、来たときと同じように去った。アルジュナカは悲しみから解放され、ガウタミーもまた悲しみから解放された。
13.1.82
एतच्छ्रुत्वा शमं गच्छ मा भूः शोकपरो नृप ।
स्वकर्मप्रत्ययाँल्लोकांस्त्रीन्विद्धि समितिंजय ॥ १३.१.८२ ॥
これを聞いて平安に赴け。王よ、悲しみに沈んではならない。集会の勝利者よ、三界はそれぞれの業に依拠することを知れ。
13.1.83
नैव त्वया कृतं कर्म नापि दुर्योधनेन वै ।
कालेनैतत्कृतं विद्धि निहता येन पार्थिवाः ॥ १३.१.८३ ॥
この行いはお前がしたのでもなく、ドゥルヨーダナがしたのでもない。知れ、これは時がなしたのだ、それによって王たちは殺されたのだ。
13.1.84
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा बभूव विगतज्वरः ।
युधिष्ठरो महातेजाः पप्रच्छेदं च धर्मवित् ॥ १३.१.८४ ॥
この言葉を聞いて、大いなる輝きを持ち法を知るユディシュティラは、悲嘆の熱病から解放され、これを尋ねた。