มหาภารตะ · อัธยายะ 13.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैवततो जयमुदीरयेत्
शरतल्पे महात्मानं शयानमपराजितम् ।
युधिष्ठिर उपागम्य प्रणिपत्येदमब्रवीत् ॥ १३.१.१ ॥
หลังจากถวายการนมัสการแด่พระนารายณ์ แด่นระผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดามนุษย์ และแด่เทวีสรัสวตี จึงควรเปล่งคำว่า "ชัยชนะ" ขึ้น จากนั้นยุธิษฐิระเข้าไปหาผู้ยิ่งใหญ่ผู้ไม่เคยพ่ายแพ้ซึ่งนอนอยู่บนเตียงของลูกศร ได้ก้มกราบแล้วกล่าวคำเหล่านี้
13.1.2
शमो बहुविधाकारः सूक्ष्म उक्तः पितामह ।
न च मे हृदये शान्तिरस्ति श्रुत्वेदमीदृशम् ॥ १३.१.२ ॥
ท่านปู่ ท่านได้กล่าวถึงความสงบในหลายรูปแบบและลักษณะอันละเอียดอ่อน แต่เมื่อได้ฟังเรื่องเช่นนี้ ใจของข้าพเจ้าก็ยังไม่สงบ
13.1.3
अस्मिन्नर्थे बहुविधा शान्तिरुक्ता पितामह ।
स्वकृतात्का नु शान्ति स्याच्छमाद्बहुविधादपि ॥ १३.१.३ ॥
ท่านปู่ ในเรื่องนี้ท่านได้อธิบายความสงบไว้หลายประการ แต่ความสงบอันใดจะเกิดขึ้นจากการกระทำของตนเอง แม้จะได้ความสงบมาหลายรูปแบบก็ตาม
13.1.4
शराचितं शरीरं हि तीव्रव्रणमुदीक्ष्य ते ।
शमं नोपलभे वीर दुष्कृतान्येव चिन्तयन् ॥ १३.१.४ ॥
วีรบุรุษ เมื่อเห็นร่างของท่านที่ถูกลูกศรปกคลุมและบาดแผลลึก ข้าพเจ้าคิดถึงแต่การกระทำชั่วของตน จึงหาความสงบไม่พบ
13.1.5
रुधिरेणावसिक्ताङ्गं प्रस्रवन्तं यथाचलम् ।
त्वां दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्र सीदे वर्षास्विवाम्बुजम् ॥ १३.१.५ ॥
ปุรุษวยาฆระ เมื่อได้เห็นท่านมีร่างกายชุ่มด้วยโลหิต ไหลออกดุจภูเขา ข้าพเจ้าก็เหี่ยวเฉาดุจดอกบัวในฤดูฝน
13.1.6
अतः कष्टतरं किन्नु मत्कृते यत्पितामहः ।
इमामवस्थां गमितः प्रत्यमित्रै रणाजिरे ॥ १३.१.६ ॥
เพราะเหตุใดเล่าจึงมีสิ่งใดเจ็บปวดยิ่งไปกว่านี้ ที่ท่านปู่ต้องมาอยู่ในสภาพเช่นนี้บนสนามรบ โดยถูกศัตรูกระทำ เพราะข้าพเจ้า
13.1.7
तथा चान्ये नृपतयः सहपुत्राः सबान्धवाः ।
मत्कृते निधनं प्राप्ताः किन्नु कष्टतरं ततः ॥ १३.१.७ ॥
และกษัตริย์องค์อื่นทั้งหลาย พร้อมด้วยบุตรและญาติพี่น้อง ก็ต้องพบความตายเพราะข้าพเจ้า สิ่งใดจะเจ็บปวดยิ่งไปกว่านั้นได้เล่า
13.1.8
वयं हि धार्तराष्ट्राश्च काममन्युवशं गताः ।
कृत्वेदं निन्दितं कर्म प्राप्स्यामः कां गतिं नृप ॥ १३.१.८ ॥
พวกเราและโอรสของธฤตราษฎร์ตกอยู่ใต้อำนาจของกามและโทสะ เมื่อกระทำกรรมอันน่าตำหนินี้แล้ว ข้าแต่พระราชา เราจะได้ไปสู่คติใดเล่า
13.1.9
इदं तु धार्तराष्ट्रास्य श्रेयो मन्ये जनाधिप ।
इमामवस्थां संप्राप्तं यदसौ त्वां न पश्यति ॥ १३.१.९ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ข้าพเจ้าเห็นว่าเป็นความดีของโอรสธฤตราษฎร์ที่เขาไม่ได้เห็นท่าน ซึ่งต้องมาอยู่ในสภาพเช่นนี้
13.1.10
सोऽहमार्तिकरो राजन्सुहृद्वधकरस्तथा ।
न शान्तिमधिगच्छामि पश्यंस्त्वां दुःखितं क्षितौ ॥ १३.१.१० ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้าเป็นผู้นำความทุกข์มาให้ และเป็นผู้ก่อให้เกิดการฆ่าฟันญาติมิตร เมื่อเห็นท่านนอนโศกเศร้าอยู่บนพื้นดิน ข้าพเจ้าก็หาความสงบไม่พบ
13.1.11
दुर्योधनो हि समरे सहसैन्यः सहानुजः ।
निहतः क्षत्रधर्मेऽस्मिन्दुसत्मा कुलपांसनः ॥ १३.१.११ ॥
ทุรโยธน์พร้อมด้วยกองทัพและน้องชายทั้งหลายได้ถูกสังหารในการรบ ในหน้าที่ของกษัตริย์นี้ เขาเป็นผู้มีจิตใจชั่วร้าย เป็นมลทินของตระกูล
13.1.12
न स पश्यति दुष्टात्मा त्वामद्य पतितं क्षितौ ।
अतः श्रेयो मृतं मन्ये नेह जीवितमात्मनः ॥ १३.१.१२ ॥
ผู้มีจิตใจชั่วร้ายนั้นไม่ได้เห็นท่านล้มลงบนพื้นดินในวันนี้ ด้วยเหตุนี้ ข้าพเจ้าเห็นว่าความตายดีกว่าการที่เขาต้องมีชีวิตอยู่ที่นี่
13.1.13
अहं हि समरे वीर गमितः शत्रुभिः क्षयम् ।
अभविष्यं यदि पुरा सह भ्रातृभिरच्युत।
न त्वामेवं सुदुःखार्तमद्राक्षं सायकार्दितम् ॥ १३.१.१३ ॥
วีรบุรุษ ถ้าข้าพเจ้าถูกศัตรูสังหารในการรบ และได้ไปก่อนแล้วไปอยู่กับพี่น้องทั้งหลาย ข้าแต่อัจยุตะ ข้าพเจ้าก็คงไม่ได้เห็นท่านเป็นเช่นนี้ ถูกความทุกข์อย่างยิ่งเบียดเบียนและถูกลูกศรทิ่มแทง
13.1.14
नूनं हि पापकर्माणो धात्रा सृष्टाः स्म हे नृप ॥ १३.१.१४ ॥
แน่แท้ ข้าแต่พระราชา พวกเราเป็นผู้กระทำบาป ผู้ถูกพระผู้สร้างสร้างมาเช่นนี้
13.1.15
अन्यस्मिन्नपि लोके वै यथा मुच्येम किल्बिषात् ।
तथा प्रशाधि मां राजन्मम चेदिच्छसि प्रियम् ॥ १३.१.१५ ॥
ขอให้พวกเราพ้นจากบาปแม้ในโลกอื่น ข้าแต่พระราชา ขอท่านจงสั่งสอนข้าพเจ้าเช่นนั้น หากท่านปรารถนาความเจริญของข้าพเจ้า
13.1.16
परतन्त्रं कथं हेतुमात्मानमनु पश्यसि ।
कर्मणां हि महाभाग सूक्ष्मं ह्येतदतीन्द्रियम् ॥ १३.१.१६ ॥
เหตุใดท่านจึงเห็นตนเองว่าเป็นผู้ตกอยู่ภายใต้อำนาจผู้อื่น และเป็นผู้เป็นเหตุ ข้าแต่ผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ ความจริงอันละเอียดอ่อนของกรรมนี้อยู่เหนือประสาทสัมผัส
13.1.17
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं मृत्युगौतम्योः काललुब्धकपन्नगैः ॥ १३.१.१७ ॥
แม้ในเรื่องนี้ ผู้คนก็ยังเล่าอิติหาสโบราณนี้ คือบทสนทนาระหว่างความตายกับเคาตมี กับกาลผู้นายพราน และงู
13.1.18
गौतमी नाम काऽप्यासीत्स्थविरा शमसंयुता ।
सर्पेण दष्टं स्वं पुत्रमपश्यद्गतचेतनम् ॥ १३.१.१८ ॥
มีหญิงชราผู้หนึ่งชื่อเคาตมี ผู้มีความสงบเป็นคุณสมบัติ นางเห็นบุตรของตนถูกงูกัด ไร้ซึ่งการรับรู้
13.1.19
अथ तं स्नायुपाशेन बद्ध्वा सर्पममर्षितः ।
लुब्धकोऽर्जुनको नाम नाम गौतम्याः समुपानयत् ॥ १३.१.१९ ॥
ครั้นแล้ว นายพรานชื่ออรชุนกะ ด้วยความโกรธ ได้มัดงูนั้นด้วยเชือกเอ็นและนำมาถวายเคาตมี
13.1.20
तां चाब्रवीदयं ते स पुत्रहा पन्नगाधमः ।
ब्रहि क्षिप्रं महाभागे वध्यतां केन हेतुना ॥ १३.१.२० ॥
นายพรานกล่าวกับนางว่า "ข้าแต่ผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ งูต่ำช้าตัวนี้ผู้ฆ่าบุตรของท่าน ควรถูกฆ่าด้วยเหตุผลใด จงบอกข้าพเจ้าโดยเร็ว"
13.1.21
अग्नौ प्रक्षिप्यतामेष च्छिद्यतां खण्डशोपि वा ।
न ह्यं बालहा पापश्चिरं जीवितुमर्हति ॥ १३.१.२१ ॥
ให้โยนมันเข้ากองไฟ หรือให้ตัดเป็นท่อน ๆ ก็ได้ ผู้ฆ่าเด็กผู้บาปนี้ไม่สมควรมีชีวิตอยู่นาน
13.1.22
विसृजैनमबुद्धिस्त्वमवध्योऽर्जुनक त्वया ।
को ह्यात्मानं गुरुं कुर्यात्प्राप्तव्ये सति चिन्तयन् ॥ १३.१.२२ ॥
ปล่อยมันไปเถิด อรชุนกะผู้ไร้ปัญญา มันไม่ควรถูกฆ่า ใครเล่าที่คิดถึงผลที่กำลังจะได้รับแล้วยังจะทำตนเป็นครูเช่นนี้
13.1.23
प्लवन्ते धर्मलघवो लोकेऽम्भसि यथा प्लवाः ।
मज्जन्ति पापगुरवः शस्त्रं स्कन्नमिवोदके ॥ १३.१.२३ ॥
ในโลกนี้ ผู้มีบุญเบาย่อมลอยขึ้นเหมือนสิ่งที่ลอยบนน้ำ ผู้มีบาปหนักย่อมจมลง เหมือนอาวุธที่หล่นลงในน้ำ
13.1.24
नास्यामृतत्वं भवितैवं हतेऽस्मि-
ञ्जीवत्यस्मिन्कोऽत्ययः स्यादयं ते।
अस्योत्सर्गे प्राणयुक्तस्य जन्तो-
र्मृत्युं लोके को न गच्छेदनन्ते ॥ १३.१.२४ ॥
อมตภาพของมันจะไม่เกิดขึ้นเพราะถูกฆ่า ถ้ามันยังมีชีวิตอยู่ จะมีความเสียหายอะไรแก่ท่าน การปล่อยสัตว์มีชีวิตตัวนี้ไป ใครในโลกจะไม่ไปสู่ความตายอันไม่มีที่สิ้นสุดเล่า
13.1.25
जानाम्यहं नेह गुणागुणज्ञाः ।
सदायुक्ता गुरवो वै भवन्ति।
स्वर्गस्य ते सूपदेशा भवन्ति ।
तस्मात्क्षुद्रं सर्पमेनं हनिष्ये ॥ १३.१.२५ ॥
ข้าพเจ้ารู้ว่าในที่นี้มีครูผู้รู้ความดีและความชั่ว และดำรงวินัยอยู่เสมอ คำแนะนำอันดีของท่านเกี่ยวกับสวรรค์ก็มาจากพวกเขา เพราะฉะนั้น ข้าพเจ้าจะฆ่างูตัวเล็กนี้
13.1.26
शममीप्सन्तः कालयोगं त्यजन्ति ।
सद्यः शुचं त्वर्थविदस्त्यजन्ति।
श्रियः क्षयः शोचतां नित्यशो हि ।
तस्माच्छुचं मुञ्च हते भुजङ्गे ॥ १३.१.२६ ॥
ผู้ที่ปรารถนาความสงบย่อมยอมรับกาลเวลา ผู้รู้ความหมายย่อมละความโศกเศร้าได้ทันที ความเสื่อมแห่งโชคลาภย่อมเกิดแก่ผู้ที่โศกเศร้าอยู่เสมอ เพราะฉะนั้น เมื่องูนั้นตายแล้ว จงละความโศกเสียเถิด
13.1.27
न चैवार्तिर्विद्यतेऽस्मद्विधानां ।
धर्मात्मानः सर्वदा सञ्जना हि।
नित्यायस्तो बालजनो न चाहं ।
धर्मोपैति प्रभवाम्यस्य नाहम् ॥ १३.१.२७ ॥
ความทุกข์ยากไม่มีอยู่สำหรับผู้มีจิตใจชอบธรรมและเป็นคนดีเช่นพวกเรา ผู้ที่ถูกความทุกข์รบกวนอยู่เสมอคือคนที่มีจิตใจเหมือนเด็ก ไม่ใช่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าน้อมไปหาธรรม ข้าพเจ้ามิใช่ต้นเหตุของเรื่องนี้
13.1.28
न ब्राह्मणानां कोपोऽस्ति कुतः कोपाच्च यातना ।
मार्दवात्क्षम्यतां साधो मुच्यतामेष पन्नगः ॥ १३.१.२८ ॥
พราหมณ์ทั้งหลายไม่มีความโกรธ และความทุกข์ทรมานจะมาจากความโกรธได้อย่างไร ท่านผู้ประเสริฐ โปรดให้อภัยด้วยความอ่อนโยน ขอปล่อยงูตัวนี้ไปเถิด
13.1.29
हत्वा लाभः श्रेय एवाव्ययः स्या-
त्सद्योलाभःस्याद्बलिभ्यः प्रशस्तः।
कालाल्लाभो यस्तु सद्यो भवेत ।
श्रेयोलाभः कुत्सिते त्वीदृशि स्यात् ॥ १३.१.२९ ॥
การได้มาด้วยการฆ่าอาจประเสริฐและไม่เสื่อมสูญก็จริง ได้มาในทันทีจากผู้มีกำลังก็เป็นที่สรรเสริญ แต่ผลที่ได้มาตามกาลเวลาในทันที ความดีจะได้มาจากการกระทำที่น่ารังเกียจเช่นนี้ได้อย่างไร
13.1.30
काऽर्थप्राप्तिर्गृह्य शत्रुं निहत्य ।
का कामाप्तिः प्राप्य शत्रुं न मुक्त्वा।
कस्मात्सौम्याहं न क्षमे नो भुजङ्गे ।
मोक्षार्थं वा कस्य हेतोर्न कुर्याम् ॥ १३.१.३० ॥
ได้ทรัพย์อะไรจากการจับและฆ่าศัตรู ได้ความปรารถนาอะไรจากการได้ศัตรูแล้วไม่ปล่อยไป ท่านผู้อ่อนโยน เหตุใดข้าพเจ้าจึงไม่อดกลั้นต่องูนี้ หรือเพื่อการหลุดพ้น เพราะเหตุผลอะไรข้าพเจ้าจะไม่ทำเช่นนั้น
13.1.31
अस्मादेकाद्बहवो रक्षितव्या ।
नैको बहुभ्यो गौतमि रक्षितव्यः।
कृतागसं धर्महेतोस्त्यजन्ति ।
सरीसृपं पापमिमं त्यज त्वम् ॥ १३.१.३१ ॥
จากผู้เดียว ผู้มากควรได้รับการคุ้มครอง โคตมี ผู้เดียวไม่ควรได้รับการคุ้มครองเพื่อประโยชน์ของผู้มาก ผู้ที่ทำความผิดย่อมถูกละทิ้งเพื่อประโยชน์แห่งธรรม ท่านจงละทิ้งสัตว์เลื้อยคลานผู้บาปนี้เสีย
13.1.32
नास्मिन्हते पन्नगे पुत्रको मे ।
सम्प्राप्स्यते लुब्धक जीवितं वै।
गुणं चान्यं नास्य वधे प्रपश्ये ।
तस्मात्सर्पं लुब्धक मुञ्च जीवम् ॥ १३.१.३२ ॥
หากงูนี้ถูกฆ่า บุตรของข้าพเจ้าจะไม่ได้ชีวิตกลับคืนมาเลย นายพราน และข้าพเจ้าไม่เห็นคุณความดีอื่นใดในการฆ่ามัน เพราะฉะนั้น นายพราน จงปล่อยงูนี้ไปให้มีชีวิต
13.1.33
वृत्रं हत्वा देवराट् श्रेष्ठभाग्वै ।
यज्ञं हत्वा भागमवाप चैव।
शूली देवो देववृत्तं चर त्वं ।
क्षिप्रं सर्पं जहि मा भूत्ते विशङ्का ॥ १३.१.३३ ॥
เทพราชาผู้สังหารวฤตรแล้วได้ส่วนอันประเสริฐ และเมื่อทำลายยัญแล้วก็ได้ส่วนเช่นกัน จงดำเนินตามความประพฤติของเทพเจ้า เหมือนเทพผู้ถือตรีศูล จงฆ่างูนี้โดยเร็ว และอย่าให้มีความสงสัยในใจท่านเลย
13.1.34
असकृत्प्रोच्यमानाऽपि गौतमी भुजगं प्रति ।
लुब्धकेन महाभागा सा पापे नाकरोन्मतिम् ॥ १३.१.३४ ॥
แม้นายพรานจะพูดกับโคตมีผู้มีโชคยิ่งเรื่องงูหลายครั้ง นางก็ไม่เปลี่ยนความคิดของนางเกี่ยวกับงูผู้บาปนั้น
13.1.35
ईषदुच्छ्वसमानस्तु कृच्छ्रात्संस्तभ्य पन्नगः ।
उत्ससर्ज गिरं मन्दां मानुषीं पाशपीडितः ॥ १३.१.३५ ॥
งูหายใจแผ่วเบาอยู่ จึงค่อย ๆ ตั้งตัวขึ้นด้วยความยากลำบาก ถูกบ่วงรัดทรมาน มันจึงเปล่งเสียงพูดของมนุษย์ออกมาเบา ๆ
13.1.36
को न्वर्जुनक दोषोऽत्र विद्यते मम बालिश ।
अस्वतन्त्रं हि मां मृत्युर्विवशं यदचूचुदत् ॥ १३.१.३६ ॥
ท่านอรชุนกะ ผู้โง่เขลาเอ๋ย ข้าพเจ้ามีความผิดอะไรในเรื่องนี้ ความตายต่างหากที่บังคับข้าพเจ้าซึ่งไม่มีอิสระ ให้ตกอยู่ในความจำยอม
13.1.37
तस्यायं वचनाद्दष्टो न कोपेन न काम्यया ।
तस्य तत्किल्बिषं लुब्ध विद्यते यदि किञ्चन। ॥ १३.१.३७ ॥
มันกัดตามคำสั่งของเขา มิได้กัดด้วยความโกรธหรือด้วยความปรารถนา โอ้ นายพรานผู้โลภ หากมีความผิดใดในเรื่องนั้น ความผิดนั้นเป็นของเขา
13.1.38
यद्यन्यवशगेनेदं कृतं ते पन्नगाशुभम् ।
कारणं वै त्वमप्यत्र तस्मात्त्वमपि किल्बिषी ॥ १३.१.३८ ॥
แม้ท่านจะทำการอันชั่วร้ายนี้แก่งูภายใต้อำนาจของผู้อื่น ท่านเองก็เป็นต้นเหตุในเรื่องนี้ เพราะฉะนั้น ท่านก็มีความผิดด้วยเช่นกัน
13.1.39
मृत्पात्रस्य क्रियायां हि दण्डचक्रादयो यथा ।
कारणत्वे प्रकल्प्यन्ते तथा त्वमपि पन्नग ॥ १३.१.३९ ॥
เหมือนดังในการทำหม้อดิน ไม้ค้อน ล้อหมุน และสิ่งอื่น ๆ ถูกนับเป็นเหตุ ท่านก็เช่นนั้น โอ้ งูเอ๋ย
13.1.40
किल्बिषी चापि मे वध्यः किल्बिषी चासि पन्नग ।
आत्मानं कारणं ह्यत्र त्वमाख्यासि भुजङ्गम ॥ १३.१.४० ॥
งูเอ๋ย ท่านมีความผิดและสมควรถูกข้าพเจ้าฆ่า ท่านประกาศตนเองว่าเป็นต้นเหตุในเรื่องนี้ โอ้ งูผู้เลื้อยไป
13.1.41
सर्व एते ह्यस्ववशा दण्डचक्रादयो यथा ।
तथाहमपि तस्मान्मे नैष दोषो मतस्तव ॥ १३.१.४१ ॥
สิ่งเหล่านี้ทั้งหมดไม่มีอำนาจควบคุมตนเอง เช่นเดียวกับไม้ค้อนและวงล้อ ข้าพเจ้าก็เช่นนั้นด้วย เพราะฉะนั้น ตามความเห็นของท่าน ความผิดนี้จึงไม่ใช่ของข้าพเจ้า
13.1.42
अथवा मतमेतत्ते तेप्यन्योऽन्यप्रयोजकाः ।
कार्यकारणसन्देहो भवत्यन्योन्यचोदनात् ॥ १३.१.४२ ॥
หรือถ้านี่คือความเห็นของท่าน สิ่งเหล่านั้นก็ต่างผลักดันกันและกัน ความสงสัยในเหตุและผลย่อมเกิดขึ้นจากการผลักดันซึ่งกันและกัน
13.1.43
एवं सति न दोषो मे नास्मि वध्यो न किल्बिषी ।
किल्बिषं समवाये स्यान्मन्यसे यदि किल्बिषम् ॥ १३.१.४३ ॥
ถ้าเป็นเช่นนั้น ข้าพเจ้าก็ไม่มีความผิด ข้าพเจ้าไม่ควรถูกฆ่า และไม่มีบาป หากท่านคิดว่ามีบาป บาปนั้นก็ต้องอยู่ในการรวมกันของทั้งหมด
13.1.44
कारणं यदि स्याद्वै न कर्ता स्यास्त्वमप्युत ।
विनाशे कारणं त्वं च तस्माद्वध्योऽसि मे मतः ॥ १३.१.४४ ॥
หากมีเหตุจริง ท่านก็ไม่ใช่ผู้กระทำหรอกหรือ และในการทำลายนั้น ท่านก็เป็นเหตุด้วย เพราะฉะนั้น ตามความเห็นของข้าพเจ้า ท่านควรถูกฆ่า
13.1.45
असत्यपि कृते कार्ये नेह पन्नग लिप्यते ।
तस्मान्नात्रैव हेतुः स्याद्वध्यः किं बहु भाषसे ॥ १३.१.४५ ॥
งูเอ๋ย แม้การกระทำจะไม่เกิดขึ้น ก็ไม่มีใครในที่นี้ต้องมลทิน เพราะฉะนั้นที่นี่จึงไม่มีเหตุใดตั้งขึ้นได้เช่นกัน ท่านควรถูกฆ่า ท่านพูดมากไปทำไม
13.1.46
कार्याभावे क्रिया न स्यात्सत्यसत्यपि कारणे ।
तस्मात्समेऽस्मिन्हेतौ मे वाच्यो हेतुर्विशेषतः ॥ १३.१.४६ ॥
เมื่อไม่มีผล การกระทำก็ย่อมไม่เกิดขึ้น ไม่ว่าเหตุจะมีอยู่หรือไม่ก็ตาม เพราะฉะนั้น ในเหตุที่เสมอกันนี้ ขอให้บอกเหตุแก่ข้าพเจ้าโดยเฉพาะเจาะจง
13.1.47
यद्यहं कारणत्वेन मतो लुब्धक तत्त्वतः ।
अन्यः प्रयोक्तास्यादत्र किन्नु जन्तुविनाशने ॥ १३.१.४७ ॥
โอ พรานป่า หากข้าพเจ้าถูกถือโดยแท้จริงว่าเป็นเหตุ ดังนั้นในการทำลายสัตว์นี้ ต้องมีอีกผู้หนึ่งเป็นผู้ยุยง
13.1.48
वध्यस्त्वं मम दुर्बुद्धे बालघाती नृशंसकृत् ।
भाषसे किं बहु पुनर्वध्यः सन्पन्नगाधम ॥ १३.१.४८ ॥
ท่านควรถูกข้าพเจ้าฆ่า โอ ผู้มีใจชั่ว ผู้ฆ่าเด็ก ผู้กระทำความโหดร้าย ท่านพูดมากไปทำไม โอ งูที่ต่ำที่สุด ท่านควรถูกฆ่าจริงๆ
13.1.49
यथा हवींषि जुह्वाना मखे वै लुब्धकर्त्विजः ।
न फलं प्राप्नुवन्त्यत्र फलयोगे तथा ह्यहम् ॥ १३.१.४९ ॥
เหมือนนักบวชพรานป่าที่เทเครื่องบูชาลงในพิธียัญ ย่อมไม่ได้รับผลในที่นี้ ข้าพเจ้าก็เช่นนั้นในการเชื่อมโยงกับผล
13.1.50
तथा ब्रुवति तस्मिंस्तु पन्नगे मृत्युचोदिते ।
आजगाम ततो मृत्युः पन्नगं चाब्रवीदिदम् ॥ १३.१.५० ॥
ขณะที่งูกำลังพูดเช่นนั้น ถูกความตายผลักดัน ความตายก็มาถึงแล้วกล่าวกับงูว่าดังนี้
13.1.51
प्रचोदितोऽहं कालेन पन्नग त्वामचूचुदम् ।
विनाशहेतुर्नास्य त्वमहं न प्राणिनः शिशोः ॥ १३.१.५१ ॥
งูเอ๋ย ข้าพเจ้าถูกกาลเวลาผลักดันจึงกระตุ้นท่าน ท่านมิใช่เหตุแห่งการทำลายเด็กคนนี้ ข้าพเจ้าก็มิใช่ และสิ่งมีชีวิตก็มิใช่
13.1.52
यथा वायुर्जलधरान्विकर्षति ततस्ततः ।
तद्वज्जलदवत्सर्प कालस्याहं वशानुगः ॥ १३.१.५२ ॥
เหมือนลมพัดเมฆฝนไปมาทั่วทิศ งูเอ๋ย ข้าพเจ้าก็เช่นเดียวกัน เป็นผู้ตามที่อยู่ใต้อำนาจของกาลเวลา
13.1.53
सात्विका राजसाश्चैव तामसा ये च केचन ।
भावाः कालात्मकाः सर्वे प्रवर्तन्तेह जन्तुषु ॥ १३.१.५३ ॥
ภาวะใดๆ ที่เกิดขึ้นในสิ่งมีชีวิตในโลกนี้ ไม่ว่าจะเป็นภาวะแห่งความดี ความกระตือรือร้น หรือความมืด ล้วนมีธรรมชาติเป็นกาลเวลาทั้งสิ้น
13.1.54
जङ्गमाः स्थावराश्चैव दिवि वा यदि वा भुवि ।
सर्वे कालात्मकाः सर्प कालात्मकमिदं जगत् ॥ १३.१.५४ ॥
สิ่งที่เคลื่อนไหวและสิ่งที่ไม่เคลื่อนไหว ไม่ว่าอยู่บนฟ้าหรือบนแผ่นดิน ล้วนมีธรรมชาติเป็นกาลเวลา โอ งูเอ๋ย โลกทั้งโลกนี้มีธรรมชาติเป็นกาลเวลา
13.1.55
प्रवृत्तयश्च लोके या तथैव च निवृत्तयः ।
तासां विकृतयो याश्च सर्वं कालात्मकं स्मृतम् ॥ १३.१.५५ ॥
การดำเนินไปในโลก และการถอนตัวออกจากสิ่งเหล่านั้นก็เช่นกัน รวมทั้งการแปรเปลี่ยนของสิ่งเหล่านั้น ทั้งหมดถูกถือว่ามีธรรมชาติเป็นกาลเวลา
13.1.56
आदित्यश्चन्द्रमा विष्णुरापो वायुः शतक्रतुः ।
अग्निः खं पृथिवी मित्रः पर्जन्यो वसवोऽदितिः ॥ १३.१.५६ ॥
พระอาทิตย์ พระจันทร์ พระวิษณุ น้ำ ลม พระศตกรตุ (พระอินทร์) ไฟ อากาศ แผ่นดิน พระมิตระ เมฆฝนปรรชัญญะ วสุทั้งหลาย และพระอทิติ
13.1.57
सरितः सागराश्चैव भावाभावौ च पन्नग ।
सर्वे कालेन सृज्यन्ते ह्रियन्ते च पुनःपुनः ॥ १३.१.५७ ॥
แม่น้ำและมหาสมุทร และความมีกับความไม่มี โอ งูเอ๋ย ทั้งหมดถูกสร้างขึ้นโดยกาลเวลา และถูกพัดพาไปอีกซ้ำแล้วซ้ำเล่า
13.1.58
एवं ज्ञात्वा कथं मां सदोषं सर्प मन्यसे ।
अथ चैवं गते दोषे मयि त्वमपि दोषवान् ॥ १३.१.५८ ॥
เมื่อรู้เช่นนี้แล้ว โอ งูเอ๋ย ไฉนท่านจึงคิดว่าข้าพเจ้ามีความผิด และเมื่อความผิดเป็นเช่นนั้น หากมันตกอยู่ที่ข้าพเจ้า ท่านก็มีความผิดด้วยเช่นกัน
13.1.59
निर्दोषं दोषवन्तं वा न त्वां मृत्यो ब्रवीम्यहम् ।
त्वयाऽहं चोदित इति ब्रवीम्येतावदेव तु ॥ १३.१.५९ ॥
โอ ความตาย ข้าพเจ้าไม่ได้เรียกท่านว่าไร้ความผิดหรือมีความผิด ข้าพเจ้าพูดเพียงเท่านี้ว่า ข้าพเจ้าทำไปเพราะถูกท่านผลักดัน
13.1.60
यदि काले तु दोषोऽस्ति यदि तत्रापि नेष्यते ।
दोषो नैव परीक्ष्यो मे न ह्यत्राधिकृता वयम् ॥ १३.१.६० ॥
หากมีความผิดในกาลเวลา หรือหากแม้ในที่นั้นก็ไม่ยอมรับ ก็ไม่ควรตรวจสอบหาความผิดในข้าพเจ้า เพราะที่นี่พวกเราไม่ใช่ผู้มีอำนาจ
13.1.61
निर्मोक्षस्त्वस्य दोषस्य मया कार्यो यथा तथा ।
मृत्योरपि न दोषः स्यादिति मेऽत्र प्रयोजनम् ॥ १३.१.६१ ॥
แต่ข้าพเจ้าต้องให้โทษนี้หลุดพ้นไป และต้องทำเช่นนั้นให้ได้ โดยที่โทษจะไม่ตกแม้แก่ความตาย นี่คือจุดประสงค์ของข้าพเจ้าที่นี่
13.1.62
सर्पोऽथार्जुनकं प्राह श्रुतं ते मृत्युभाषितम् ।
नानागसं मां पाशेन सन्तापयितुमर्हसि। ॥ १३.१.६२ ॥
งูนั้นจึงกล่าวกับอรชุนกะว่า เจ้าได้ยินถ้อยคำของความตายแล้ว ข้าพเจ้าไม่มีความผิด เจ้าไม่สมควรจะทรมานข้าพเจ้าด้วยบ่วง
13.1.63
मृत्योः श्रुतं मे वचनं तव चैव भुजङ्गम ।
नैव तावददोषत्वं भवति त्वयि पन्नग ॥ १३.१.६३ ॥
ข้าแต่งู ข้าพเจ้าได้ยินถ้อยคำของความตายและถ้อยคำของท่านแล้ว แต่ความไม่มีโทษยังไม่ปรากฏในตัวท่าน ข้าแต่งู
13.1.64
मृत्युस्त्वं चैव हेतुर्हि बालस्यास्य विनाशने ।
उभयं कारणं मन्ये न कारणमकारणम् ॥ १३.१.६४ ॥
ทั้งท่านและความตายต่างเป็นเหตุของการทำลายเด็กคนนี้ ข้าพเจ้าเห็นว่าทั้งสองเป็นเหตุ มิใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุ
13.1.65
धिङ्भृत्युं च दुरात्मानं क्रूरं दुःखकरं सताम् ।
त्वां चैवाहं वधिष्यामि परपापस्य कारणम् ॥ १३.१.६५ ॥
ความตายผู้ชั่วร้ายและโหดร้าย ผู้นำทุกข์มาสู่คนดี จงต้องถูกประณาม! ข้าพเจ้าจะฆ่าท่าน เพราะท่านเป็นเหตุของบาปของผู้อื่น
13.1.66
विवशौ कालवशगावावां निर्दिष्टकारिणौ ।
नावां दोषेण गन्तव्यौ यदि सम्यक्प्रपश्यसि ॥ १३.१.६६ ॥
เราทั้งสองไร้อำนาจ ตกอยู่ใต้อำนาจของกาลเวลา ทำตามที่ถูกกำหนดไว้ ถ้าท่านเห็นอย่างถูกต้อง เราทั้งสองก็ไม่ควรถูกตำหนิ
13.1.67
युवामुभौ कालवशौ यदि मे मृत्युपन्नगौ ।
हर्षक्रोधौ यथा स्यातामेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १३.१.६७ ॥
ถ้าท่านทั้งสองคือความตายและงู ต่างตกอยู่ใต้อำนาจของกาลเวลา ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้ว่าความยินดีและความโกรธเกิดขึ้นในท่านได้อย่างไร
13.1.68
या काचिदेव चेष्टा स्यान्सर्वा कालप्रचोदिता ।
पूर्वमेवैतदुक्तं हि मया लुब्धक तत्वतः ॥ १३.१.६८ ॥
การกระทำใดๆ ที่มีอยู่ ทั้งหมดนั้นถูกกาลเวลาผลักดัน พรานป่าเอ๋ย ข้าพเจ้าได้กล่าวเรื่องนี้ไว้ก่อนแล้วโดยแท้จริง
13.1.69
तस्मादुभौ कालवशावावां निर्दिष्टकारिणौ ।
नावां दोपेण गन्तव्यौ त्वया लुब्धक कर्हिचित् ॥ १३.१.६९ ॥
เพราะฉะนั้น เราทั้งสองตกอยู่ใต้อำนาจของกาลเวลา ทำตามที่ถูกกำหนดไว้ พรานป่าเอ๋ย ท่านไม่ควรตำหนิเราเลยสักครั้ง
13.1.70
अथोपगम्य कालस्तु तस्मिन्धर्मार्थसंशये ।
अब्रवीत्पन्नगं मृत्युं लुब्धं चार्जुनकं तथा ॥ १३.१.७० ॥
ครั้งนั้น กาลเวลาได้มาใกล้ ในความสงสัยเรื่องธรรมและทรัพย์นั้น จึงตรัสกับงู กับความตาย และกับพรานป่ากับอรชุนกะเช่นกันว่า
13.1.71
न ह्यहं नाप्ययं मृत्युर्नायं लुब्धक पन्नगः ।
किल्बिषी जन्तुमरणे न वयं हि प्रयोजकाः ॥ १३.१.७१ ॥
ทั้งข้าพเจ้า ทั้งความตายนี้ ทั้งงูนี้ไม่ใช่ผู้ก่อ พรานป่าเอ๋ย ในการตายของสัตว์ใดๆ ไม่มีผู้ใดมีความผิด เราทั้งหลายแท้จริงไม่ใช่ผู้ยุยง
13.1.72
अकरोद्यदयं कर्म तन्नोऽर्जुनक चोदकम् ।
विनाशहेतुर्नान्योऽस्य वध्यतेऽयं स्वकर्मणा ॥ १३.१.७२ ॥
การกระทำที่คนนี้ได้ทำ อรชุนกะเอ๋ย นั่นแหละคือสิ่งที่ยุยงเรา เหตุแห่งการทำลายของเขาไม่ใช่สิ่งอื่น เขาถูกโค่นลงด้วยการกระทำของตนเอง
13.1.73
यदनेन कृतं कर्म तेनायं निधनं गतः ।
विनाशहेतुः कर्मास्य सर्वे कर्मवशा वयम् ॥ १३.१.७३ ॥
เพราะการกระทำที่คนนี้ได้ทำ เขาจึงไปสู่ความตาย เหตุแห่งการทำลายของเขาคือการกระทำของตนเอง พวกเราทั้งหมดตกอยู่ใต้อำนาจของการกระทำ
13.1.74
कर्मदायादवाँल्लोकः कर्मसम्बन्धलक्षणः ।
कर्माणि चोदयन्तीह यथान्योन्यं तथावयम् ॥ १३.१.७४ ॥
โลกเป็นผู้รับมรดกของการกระทำ มีลักษณะผูกพันกับการกระทำ การกระทำทั้งหลายในโลกนี้ย่อมผลักดันกันและกันฉันใด พวกเราก็เป็นเช่นนั้นฉันนั้น
13.1.75
यथा मृत्पिण्डतः कर्ता कुरुते यद्यदिच्छति ।
एवमात्मकृतं कर्म मानवः प्रतिपद्यते ॥ १३.१.७५ ॥
ดังช่างปั้นที่ทำจากก้อนดินเหนียวตามที่ตนปรารถนาทุกอย่างฉันใด มนุษย์ก็ได้รับการกระทำที่ตนเองได้ทำฉันนั้น
13.1.76
यथा च्छायातपौ नित्यं सुसम्बद्धौ निरन्तरम् ।
तथा कर्म च कर्ता च सम्बद्धावात्मकर्मभिः ॥ १३.१.७६ ॥
ดังเงาและแสงแดดที่ผูกพันกันอย่างแน่นแฟ้นเสมอ ไม่มีช่องว่างเลยฉันใด การกระทำและผู้กระทำก็ผูกพันกันด้วยการกระทำของตนเองฉันนั้น
13.1.77
एवं नाहं न वै मृत्युर्न सर्पो न तथा भव न् ।
न चेयं ब्राह्मणी वृद्धा शिशुरेवात्र कारणम् ॥ १३.१.७७ ॥
ดังนี้ ไม่ใช่ข้าพเจ้า ไม่ใช่ความตาย ไม่ใช่งู ไม่ใช่การเกิดเช่นนั้น และไม่ใช่พราหมณีชราผู้นี้ที่เป็นเหตุที่นี่ เพียงเด็กเท่านั้นเป็นเหตุ
13.1.78
तस्मिंस्तथा ब्रुवाणे तु ब्राह्मणी गौतमी नृप ।
स्वकर्मप्रत्ययाँल्लोकान्मत्वाऽर्जुनकमब्रवीत् ॥ १३.१.७८ ॥
ข้าแต่พระราชา ขณะที่เขากล่าวเช่นนั้น พราหมณีโคตมีเห็นว่าโลกทั้งหลายตั้งอยู่บนการกระทำของตน จึงกล่าวกับอรชุนกะ
13.1.79
नैव कालो न भुजगो न मृत्युरिह कारणम् ।
स्वकर्मभिरयं बालः कालेन निधं गतः ॥ १३.१.७९ ॥
ที่นี่ไม่ใช่กาลเวลา ไม่ใช่งู และไม่ใช่ความตายที่เป็นเหตุ เด็กคนนี้ด้วยการกระทำของตนเอง ได้ไปสู่ความตายโดยผ่านกาลเวลา
13.1.80
मया च तत्कृतं कर्म येनायं मे मृतः सुतः ।
यातु कालस्तथा मृत्युर्मुञ्चार्जुनक पन्नगम् ॥ १३.१.८० ॥
การกระทำที่ข้าพเจ้าได้ทำไว้ เป็นเหตุให้บุตรของข้าพเจ้าคนนี้ตาย ขอให้กาลเวลาและความตายจากไปเถิด อรชุนกะเอ๋ย จงปล่อยงูไปเถิด
13.1.81
ततो यथागतं जग्मुर्मृत्युः कालोऽथ पन्नगः ।
अभूद्विशोकोऽर्जुनको विशोका चैव गौतमी ॥ १३.१.८१ ॥
จากนั้น มฤตยู กาล และนาคนั้นก็กลับไปตามทางที่มา อรรชุนกะหายจากความโศก และเคาตมีก็หายจากความโศกเช่นกัน
13.1.82
एतच्छ्रुत्वा शमं गच्छ मा भूः शोकपरो नृप ।
स्वकर्मप्रत्ययाँल्लोकांस्त्रीन्विद्धि समितिंजय ॥ १३.१.८२ ॥
เมื่อได้ฟังเช่นนี้แล้ว จงสงบลงเถิด ข้าแต่พระราชา อย่าได้จมอยู่กับความโศกเลย ข้าแต่ผู้ชนะในการสงคราม จงรู้ไว้ว่าโลกทั้งสามตั้งอยู่บนกรรมของตนเอง
13.1.83
नैव त्वया कृतं कर्म नापि दुर्योधनेन वै ।
कालेनैतत्कृतं विद्धि निहता येन पार्थिवाः ॥ १३.१.८३ ॥
ไม่ใช่ท่านหรือทุรโยธน์ที่ได้ทำการนี้ จงรู้ไว้ว่ากาลเป็นผู้ทำสิ่งนี้ ด้วยกาลนั้นเหล่ากษัตริย์จึงถูกสังหาร
13.1.84
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा बभूव विगतज्वरः ।
युधिष्ठरो महातेजाः पप्रच्छेदं च धर्मवित् ॥ १३.१.८४ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำเหล่านี้แล้ว ยุธิษฐิระผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่และรู้ธรรม ก็หายจากไข้แห่งความโศก และได้ทูลถามเรื่องนี้