మహాభారతం · అధ్యాయం 13.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैवततो जयमुदीरयेत्
शरतल्पे महात्मानं शयानमपराजितम् ।
युधिष्ठिर उपागम्य प्रणिपत्येदमब्रवीत् ॥ १३.१.१ ॥
నారాయణునికి, నరులలో ఉత్తముడైన నరునికి, దేవి సరస్వతికి నమస్కరించి, తరువాత జయాన్ని ఉచ్చరించాలి. బాణశయ్యపై పడుకొని ఉన్న, అజేయుడైన మహాత్ముని సమీపించి, యుధిష్ఠిరుడు నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
13.1.2
शमो बहुविधाकारः सूक्ष्म उक्तः पितामह ।
न च मे हृदये शान्तिरस्ति श्रुत्वेदमीदृशम् ॥ १३.१.२ ॥
పితామహా, మీరు శమము యొక్క అనేక రకాలను, దాని సూక్ష్మ స్వరూపాన్ని వివరించారు. అయినా ఇలాంటివి విని కూడా నా హృదయంలో శాంతి లేదు.
13.1.3
अस्मिन्नर्थे बहुविधा शान्तिरुक्ता पितामह ।
स्वकृतात्का नु शान्ति स्याच्छमाद्बहुविधादपि ॥ १३.१.३ ॥
పితామహా, ఈ విషయంలో అనేక విధాల శాంతి చెప్పబడింది. కానీ తన స్వయంకృత కర్మల వల్ల ఏ శాంతి కలుగుతుంది, అనేక విధాల శమం ఉన్నా కూడానా?
13.1.4
शराचितं शरीरं हि तीव्रव्रणमुदीक्ष्य ते ।
शमं नोपलभे वीर दुष्कृतान्येव चिन्तयन् ॥ १३.१.४ ॥
వీరా, బాణాలతో కప్పబడిన మీ శరీరాన్ని, లోతైన గాయాలను చూసి, కేవలం నా దుష్కర్మలనే ఆలోచిస్తూ, నాకు శాంతి కనిపించడం లేదు.
13.1.5
रुधिरेणावसिक्ताङ्गं प्रस्रवन्तं यथाचलम् ।
त्वां दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्र सीदे वर्षास्विवाम्बुजम् ॥ १३.१.५ ॥
పురుషవ్యాఘ్రా, రక్తంతో తడిసిన అవయవాలతో, పర్వతంలా స్రవిస్తున్న మిమ్మల్ని చూసి, వర్షాకాలంలో తామరలా నేను వాడిపోతున్నాను.
13.1.6
अतः कष्टतरं किन्नु मत्कृते यत्पितामहः ।
इमामवस्थां गमितः प्रत्यमित्रै रणाजिरे ॥ १३.१.६ ॥
దీనికంటే బాధాకరమైనది ఏమిటి? నా కారణంగానే, పితామహా, శత్రువుల చేత యుద్ధభూమిలో మీరు ఈ స్థితికి చేరారు.
13.1.7
तथा चान्ये नृपतयः सहपुत्राः सबान्धवाः ।
मत्कृते निधनं प्राप्ताः किन्नु कष्टतरं ततः ॥ १३.१.७ ॥
అలాగే ఇతర రాజులు కూడా తమ కుమారులు, బంధువులతో కలిసి నా కారణంగా మరణించారు. దీనికంటే కష్టతరమైనది ఏముంటుంది?
13.1.8
वयं हि धार्तराष्ट्राश्च काममन्युवशं गताः ।
कृत्वेदं निन्दितं कर्म प्राप्स्यामः कां गतिं नृप ॥ १३.१.८ ॥
మేమూ ధృతరాష్ట్రుని కుమారులూ కామక్రోధాలకు వశులమై ఈ నిందనీయమైన కర్మను చేసి, ఓ రాజా, ఏ గతిని పొందుతాము?
13.1.9
इदं तु धार्तराष्ट्रास्य श्रेयो मन्ये जनाधिप ।
इमामवस्थां संप्राप्तं यदसौ त्वां न पश्यति ॥ १३.१.९ ॥
ఓ జనాధిపా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారునికి ఇంతటి దుస్థితి పొంది నిన్ను చూడకపోవడమే మంచిదని నేను భావిస్తున్నాను.
13.1.10
सोऽहमार्तिकरो राजन्सुहृद्वधकरस्तथा ।
न शान्तिमधिगच्छामि पश्यंस्त्वां दुःखितं क्षितौ ॥ १३.१.१० ॥
ఓ రాజా, నేనే దుఃఖానికి కారణుడను, మిత్రుల వధకూ కారణుడను. నీవు దుఃఖంతో నేలపై పడి ఉండటం చూసి నాకు శాంతి లభించడం లేదు.
13.1.11
दुर्योधनो हि समरे सहसैन्यः सहानुजः ।
निहतः क्षत्रधर्मेऽस्मिन्दुसत्मा कुलपांसनः ॥ १३.१.११ ॥
దుర్యోధనుడు యుద్ధంలో తన సైన్యంతో, తమ్ముళ్లతో కలిసి హతుడయ్యాడు. ఈ క్షత్రధర్మంలో అతడు దుష్టబుద్ధి గలవాడు, కులానికి మచ్చ తెచ్చినవాడు.
13.1.12
न स पश्यति दुष्टात्मा त्वामद्य पतितं क्षितौ ।
अतः श्रेयो मृतं मन्ये नेह जीवितमात्मनः ॥ १३.१.१२ ॥
ఆ దుష్టుడు ఇప్పుడు నీవు నేలపై పడి ఉండటం చూడలేదు. కాబట్టి ఇక్కడ బ్రతికి ఉండటం కంటే చనిపోవడమే అతనికి మేలు అని నేను భావిస్తున్నాను.
13.1.13
अहं हि समरे वीर गमितः शत्रुभिः क्षयम् ।
अभविष्यं यदि पुरा सह भ्रातृभिरच्युत।
न त्वामेवं सुदुःखार्तमद्राक्षं सायकार्दितम् ॥ १३.१.१३ ॥
ఓ వీరా, నేను యుద్ధంలో శత్రువుల చేత నాశనం చేయబడి ఉంటే, పూర్వమే సోదరులతో కలిసి ఉండేవాడిని; ఓ అచ్యుతా, బాణాలతో బాధింపబడి ఇంత దుఃఖార్తుడిగా నిన్ను నేను చూసి ఉండేవాడిని కాదు.
13.1.14
नूनं हि पापकर्माणो धात्रा सृष्टाः स्म हे नृप ॥ १३.१.१४ ॥
ఓ రాజా, నిశ్చయంగా మనం పాపకర్మలు చేసినవారం; బ్రహ్మచేత ఇలా సృష్టించబడ్డాము.
13.1.15
अन्यस्मिन्नपि लोके वै यथा मुच्येम किल्बिषात् ।
तथा प्रशाधि मां राजन्मम चेदिच्छसि प्रियम् ॥ १३.१.१५ ॥
ఓ రాజా, పరలోకంలోనైనా మనం పాపం నుండి విముక్తి పొందేలా, నా మేలు నీవు కోరితే అలా నాకు బోధించు.
13.1.16
परतन्त्रं कथं हेतुमात्मानमनु पश्यसि ।
कर्मणां हि महाभाग सूक्ष्मं ह्येतदतीन्द्रियम् ॥ १३.१.१६ ॥
నిన్ను పరాధీనుడిగా, కారణంగా ఎలా చూస్తున్నావు? ఓ మహాభాగా, కర్మల ఈ సూక్ష్మత ఇంద్రియాలకు అతీతమైనది.
13.1.17
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं मृत्युगौतम्योः काललुब्धकपन्नगैः ॥ १३.१.१७ ॥
ఈ విషయంలో ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు: మృత్యువు మరియు గౌతమి మధ్య సంవాదం, కాలం, వేటగాడు మరియు పాముతో.
13.1.18
गौतमी नाम काऽप्यासीत्स्थविरा शमसंयुता ।
सर्पेण दष्टं स्वं पुत्रमपश्यद्गतचेतनम् ॥ १३.१.१८ ॥
గౌతమి అనే ఒక వృద్ధురాలు ఉండేది; ఆమె శాంతస్వభావంతో కూడినది. సర్పం కాటువేసిన తన కుమారుడు ప్రాణం లేకుండా పడి ఉండటాన్ని ఆమె చూసింది.
13.1.19
अथ तं स्नायुपाशेन बद्ध्वा सर्पममर्षितः ।
लुब्धकोऽर्जुनको नाम नाम गौतम्याः समुपानयत् ॥ १३.१.१९ ॥
అప్పుడు కోపోద్రిక్తుడైన అర్జునకుడనే వేటగాడు ఆ పామును నరాల తాడుతో బంధించి గౌతమి వద్దకు తీసుకువచ్చాడు.
13.1.20
तां चाब्रवीदयं ते स पुत्रहा पन्नगाधमः ।
ब्रहि क्षिप्रं महाभागे वध्यतां केन हेतुना ॥ १३.१.२० ॥
అతడు ఆమెతో ఇలా అన్నాడు: 'మహాభాగ్యవతీ, నీ కుమారుని చంపిన ఈ సర్పాధముడిని ఏ కారణంతో వధించాలో వెంటనే చెప్పు.'
13.1.21
अग्नौ प्रक्षिप्यतामेष च्छिद्यतां खण्डशोपि वा ।
न ह्यं बालहा पापश्चिरं जीवितुमर्हति ॥ १३.१.२१ ॥
ఇతడిని అగ్నిలో వేయండి, లేదా ముక్కలుగా నరకండి. ఈ బాలహంతకుడు, పాపాత్ముడు, చిరకాలం జీవించడానికి అర్హుడు కాడు.
13.1.22
विसृजैनमबुद्धिस्त्वमवध्योऽर्जुनक त्वया ।
को ह्यात्मानं गुरुं कुर्यात्प्राप्तव्ये सति चिन्तयन् ॥ १३.१.२२ ॥
అర్జునకా, అవివేకీ, ఇతడిని విడిచిపెట్టు, ఇతడు వధార్హుడు కాడు. ఫలం చేరువైనప్పుడు ఆలోచించేవాడు ఎవడు తనను గురువుగా చేసుకోడు?
13.1.23
प्लवन्ते धर्मलघवो लोकेऽम्भसि यथा प्लवाः ।
मज्जन्ति पापगुरवः शस्त्रं स्कन्नमिवोदके ॥ १३.१.२३ ॥
లోకంలో ధర్మంలో తేలికైనవారు నీటిలో తేలే వస్తువుల వలె తేలుతారు; పాపభారం మోసేవారు నీటిలో పడిన ఆయుధంలా మునిగిపోతారు.
13.1.24
नास्यामृतत्वं भवितैवं हतेऽस्मि-
ञ्जीवत्यस्मिन्कोऽत्ययः स्यादयं ते।
अस्योत्सर्गे प्राणयुक्तस्य जन्तो-
र्मृत्युं लोके को न गच्छेदनन्ते ॥ १३.१.२४ ॥
ఇతడు చంపబడితే ఇతనికి అమరత్వం రాదు; ఇతడు బ్రతికి ఉంటే నీకేం నష్టం? ప్రాణమున్న ఈ జీవిని విడిచిపెట్టడంలో లోకంలో అనంత మరణాన్ని ఎవరు పొందరు?
13.1.25
जानाम्यहं नेह गुणागुणज्ञाः ।
सदायुक्ता गुरवो वै भवन्ति।
स्वर्गस्य ते सूपदेशा भवन्ति ।
तस्मात्क्षुद्रं सर्पमेनं हनिष्ये ॥ १३.१.२५ ॥
ఇక్కడ మంచిచెడ్డలను తెలిసినవారు, ఎల్లప్పుడూ నియమబద్ధులైన గురువులు ఉంటారని నాకు తెలుసు; స్వర్గం గురించి నీ మంచి ఉపదేశాలు కూడా వారివే. కాబట్టి ఈ చిన్న పామును నేను చంపుతాను.
13.1.26
शममीप्सन्तः कालयोगं त्यजन्ति ।
सद्यः शुचं त्वर्थविदस्त्यजन्ति।
श्रियः क्षयः शोचतां नित्यशो हि ।
तस्माच्छुचं मुञ्च हते भुजङ्गे ॥ १३.१.२६ ॥
శాంతిని కోరేవారు కాలగమనాన్ని అంగీకరిస్తారు; అర్థం తెలిసినవారు వెంటనే శోకాన్ని విడిచిపెడతారు. శోకించేవారి సంపద నిత్యం క్షీణిస్తుంది. కాబట్టి పాము చంపబడినందుకు శోకాన్ని వదులు.
13.1.27
न चैवार्तिर्विद्यतेऽस्मद्विधानां ।
धर्मात्मानः सर्वदा सञ्जना हि।
नित्यायस्तो बालजनो न चाहं ।
धर्मोपैति प्रभवाम्यस्य नाहम् ॥ १३.१.२७ ॥
మనలాంటి ధర్మాత్ములైన సజ్జనులకు బాధ ఎప్పుడూ ఉండదు. బాలుర వంటివారే నిత్యం వ్యథ చెందుతారు; నేను అలా కాను. నేను ధర్మాన్ని అనుసరిస్తాను; దీనికి నేను కారణం కాను.
13.1.28
न ब्राह्मणानां कोपोऽस्ति कुतः कोपाच्च यातना ।
मार्दवात्क्षम्यतां साधो मुच्यतामेष पन्नगः ॥ १३.१.२८ ॥
బ్రాహ్మణులకు కోపం ఉండదు; కోపం నుంచి వేదన ఎక్కడిది? ఓ సాధూ, మృదుత్వంతో క్షమించు; ఈ పామును విడిచిపెట్టు.
13.1.29
हत्वा लाभः श्रेय एवाव्ययः स्या-
त्सद्योलाभःस्याद्बलिभ्यः प्रशस्तः।
कालाल्लाभो यस्तु सद्यो भवेत ।
श्रेयोलाभः कुत्सिते त्वीदृशि स्यात् ॥ १३.१.२९ ॥
చంపడం వల్ల వచ్చే లాభమే శ్రేయస్కరమైనదీ, నాశనం లేనిదీ కావచ్చు; బలవంతుల నుండి తక్షణ లాభం ప్రశంసనీయం. కానీ కాలానుగుణంగా తక్షణంగా వచ్చే లాభం, ఇంత నిందనీయమైన పనిలో పుణ్యలాభంగా ఎలా ఉంటుంది?
13.1.30
काऽर्थप्राप्तिर्गृह्य शत्रुं निहत्य ।
का कामाप्तिः प्राप्य शत्रुं न मुक्त्वा।
कस्मात्सौम्याहं न क्षमे नो भुजङ्गे ।
मोक्षार्थं वा कस्य हेतोर्न कुर्याम् ॥ १३.१.३० ॥
శత్రువును పట్టి చంపడం వల్ల ఏ ధనప్రాప్తి కలుగుతుంది? శత్రువును పొంది విడిచిపెడితే ఏ కోరిక తీరుతుంది? ఓ సౌమ్యుడా, ఈ సర్పంపై నేను ఎందుకు క్షమ చూపలేను? లేదా ముక్తి కోసం ఏ కారణంతో నేను అలా చేయకూడదు?
13.1.31
अस्मादेकाद्बहवो रक्षितव्या ।
नैको बहुभ्यो गौतमि रक्षितव्यः।
कृतागसं धर्महेतोस्त्यजन्ति ।
सरीसृपं पापमिमं त्यज त्वम् ॥ १३.१.३१ ॥
ఒకరి కోసం అనేకులను రక్షించాలి; ఓ గౌతమీ, ఒకడి కోసం అనేకులను విడిచిపెట్టకూడదు. అపరాధం చేసినవాడిని ధర్మం కోసం ప్రజలు వదిలివేస్తారు. ఈ పాపపు పాకే ప్రాణిని నువ్వు వదిలివేయి.
13.1.32
नास्मिन्हते पन्नगे पुत्रको मे ।
सम्प्राप्स्यते लुब्धक जीवितं वै।
गुणं चान्यं नास्य वधे प्रपश्ये ।
तस्मात्सर्पं लुब्धक मुञ्च जीवम् ॥ १३.१.३२ ॥
ఈ సర్పం చంపబడితే నా కొడుకు ప్రాణం తిరిగి రాదు, వేటగాడా. దీని వధలో మరే పుణ్యమూ నాకు కనిపించదు. కాబట్టి, వేటగాడా, సర్పాన్ని బతికిస్తూ విడిచిపెట్టు.
13.1.33
वृत्रं हत्वा देवराट् श्रेष्ठभाग्वै ।
यज्ञं हत्वा भागमवाप चैव।
शूली देवो देववृत्तं चर त्वं ।
क्षिप्रं सर्पं जहि मा भूत्ते विशङ्का ॥ १३.१.३३ ॥
దేవరాజు వృత్రుడిని చంపి శ్రేష్ఠ భాగాన్ని పొందాడు; యజ్ఞాన్ని నాశనం చేసి కూడా భాగం పొందాడు. శూలధారి దేవుడిలా దేవతల ఆచారాన్ని అనుసరించు. వెంటనే సర్పాన్ని సంహరించు, నీకు సందేహం వద్దు.
13.1.34
असकृत्प्रोच्यमानाऽपि गौतमी भुजगं प्रति ।
लुब्धकेन महाभागा सा पापे नाकरोन्मतिम् ॥ १३.१.३४ ॥
వేటగాడు సర్పం గురించి పదే పదే చెప్పినా, ఆ మహాభాగ గౌతమి ఆ పాపిష్ఠి విషయంలో తన మనసును మార్చుకోలేదు.
13.1.35
ईषदुच्छ्वसमानस्तु कृच्छ्रात्संस्तभ्य पन्नगः ।
उत्ससर्ज गिरं मन्दां मानुषीं पाशपीडितः ॥ १३.१.३५ ॥
ఊపిరి మెల్లగా తీసుకుంటూ, కష్టంగా తనను నిలబెట్టుకుని, పాశంతో బాధపడుతున్న ఆ సర్పం మందమైన మానుష వాణిని పలికింది.
13.1.36
को न्वर्जुनक दोषोऽत्र विद्यते मम बालिश ।
अस्वतन्त्रं हि मां मृत्युर्विवशं यदचूचुदत् ॥ १३.१.३६ ॥
ఓ అర్జునకా, ఓ మూర్ఖుడా, ఇందులో నా దోషం ఏముంది? స్వతంత్రుడు కాని, అశక్తుడనైన నన్ను మృత్యువు ప్రేరేపించింది.
13.1.37
तस्यायं वचनाद्दष्टो न कोपेन न काम्यया ।
तस्य तत्किल्बिषं लुब्ध विद्यते यदि किञ्चन। ॥ १३.१.३७ ॥
ఇతడు అతని ఆజ్ఞవల్లనే కరిచాడు; కోపంతో కాదు, కామంతో కాదు. ఓ లోభీ, అతనిలో ఏదైనా దోషం ఉంటే అది అతనిదే.
13.1.38
यद्यन्यवशगेनेदं कृतं ते पन्नगाशुभम् ।
कारणं वै त्वमप्यत्र तस्मात्त्वमपि किल्बिषी ॥ १३.१.३८ ॥
నువ్వు మరొకరి వశంలో ఈ అశుభ కార్యం చేసినా, ఇక్కడ నువ్వు కూడా కారణమే; అందువల్ల నువ్వు కూడా దోషివే.
13.1.39
मृत्पात्रस्य क्रियायां हि दण्डचक्रादयो यथा ।
कारणत्वे प्रकल्प्यन्ते तथा त्वमपि पन्नग ॥ १३.१.३९ ॥
మట్టి కుండ తయారీలో కర్ర, చక్రం మొదలైనవి కారణాలుగా భావించబడినట్లే, ఓ సర్పమా, నువ్వు కూడా కారణమే.
13.1.40
किल्बिषी चापि मे वध्यः किल्बिषी चासि पन्नग ।
आत्मानं कारणं ह्यत्र त्वमाख्यासि भुजङ्गम ॥ १३.१.४० ॥
ఓ సర్పమా, నువ్వు దోషివి; నా చేత చంపబడటానికి అర్హుడివీ. ఇక్కడ నువ్వే నిన్ను కారణంగా చెబుతున్నావు, ఓ భుజంగా.
13.1.41
सर्व एते ह्यस्ववशा दण्डचक्रादयो यथा ।
तथाहमपि तस्मान्मे नैष दोषो मतस्तव ॥ १३.१.४१ ॥
ఇవన్నీ స్వతంత్రం కానివి, దండం, చక్రం మొదలైనవి వలె; అలాగే నేను కూడా. కాబట్టి నీ అభిప్రాయంలో ఇందులో నా దోషం లేదు.
13.1.42
अथवा मतमेतत्ते तेप्यन्योऽन्यप्रयोजकाः ।
कार्यकारणसन्देहो भवत्यन्योन्यचोदनात् ॥ १३.१.४२ ॥
లేదా ఇదే నీ అభిప్రాయమైతే, వారు కూడా ఒకరినొకరు ప్రేరేపించేవారే; ఒకరి ప్రేరణ వల్ల కార్యకారణ సందేహం కలుగుతుంది.
13.1.43
एवं सति न दोषो मे नास्मि वध्यो न किल्बिषी ।
किल्बिषं समवाये स्यान्मन्यसे यदि किल्बिषम् ॥ १३.१.४३ ॥
అలాగైతే నాలో దోషం లేదు; నేను వధ్యుడను కాను, అపరాధిని కూడా కాను. దోషం ఉందని నీవు భావిస్తే, అది అందరి కలయికలోనే ఉంటుంది.
13.1.44
कारणं यदि स्याद्वै न कर्ता स्यास्त्वमप्युत ।
विनाशे कारणं त्वं च तस्माद्वध्योऽसि मे मतः ॥ १३.१.४४ ॥
కారణం అయితే నీవు కూడా కర్త కాజాలవు కదా? వినాశనానికి నీవే కారణం. కాబట్టి నా అభిప్రాయంలో నీవు వధ్యుడవు.
13.1.45
असत्यपि कृते कार्ये नेह पन्नग लिप्यते ।
तस्मान्नात्रैव हेतुः स्याद्वध्यः किं बहु भाषसे ॥ १३.१.४५ ॥
ఓ సర్పమా, కార్యం జరగకపోయినా ఇక్కడ ఎవరూ లిప్తులు కారు. కాబట్టి ఇక్కడ కారణమూ కాదు. నీవు వధ్యుడవు; ఇంత ఎక్కువగా ఎందుకు మాట్లాడుతావు?
13.1.46
कार्याभावे क्रिया न स्यात्सत्यसत्यपि कारणे ।
तस्मात्समेऽस्मिन्हेतौ मे वाच्यो हेतुर्विशेषतः ॥ १३.१.४६ ॥
కార్యం లేనప్పుడు క్రియ ఉండదు, కారణం ఉన్నా లేకపోయినా. కాబట్టి ఈ సమాన కారణంలో, నాకు ప్రత్యేకంగా కారణాన్ని చెప్పాలి.
13.1.47
यद्यहं कारणत्वेन मतो लुब्धक तत्त्वतः ।
अन्यः प्रयोक्तास्यादत्र किन्नु जन्तुविनाशने ॥ १३.१.४७ ॥
ఓ వేటగాడా, నిజంగా నేనే కారణమని భావిస్తే, ఈ ప్రాణి వినాశనంలో మరెవరో ప్రేరేపకుడై ఉండాలి.
13.1.48
वध्यस्त्वं मम दुर्बुद्धे बालघाती नृशंसकृत् ।
भाषसे किं बहु पुनर्वध्यः सन्पन्नगाधम ॥ १३.१.४८ ॥
దుర్బుద్ధీ, బాలఘాతకా, క్రూరకర్మీ, నువ్వు నా చేత చంపబడదగినవాడివి. అధమ సర్పమా, ఇంత ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు? నువ్వు వధ్యుడివే.
13.1.49
यथा हवींषि जुह्वाना मखे वै लुब्धकर्त्विजः ।
न फलं प्राप्नुवन्त्यत्र फलयोगे तथा ह्यहम् ॥ १३.१.४९ ॥
యజ్ఞంలో హవిస్సులను ఆహుతి చేసే ఋత్విజులు, వేటగాడి-ఋత్విజులు, ఇక్కడ ఫలాన్ని పొందరు; ఫల సంబంధంలో నేనూ అలాగే.
13.1.50
तथा ब्रुवति तस्मिंस्तु पन्नगे मृत्युचोदिते ।
आजगाम ततो मृत्युः पन्नगं चाब्रवीदिदम् ॥ १३.१.५० ॥
ఆ సర్పం ఇలా మాట్లాడుతుండగా, మృత్యువుచే ప్రేరేపించబడిన మృత్యువు వచ్చి, ఆ సర్పంతో ఇలా అన్నది.
13.1.51
प्रचोदितोऽहं कालेन पन्नग त्वामचूचुदम् ।
विनाशहेतुर्नास्य त्वमहं न प्राणिनः शिशोः ॥ १३.१.५१ ॥
సర్పమా, కాలంచే ప్రేరేపించబడి నేను నిన్ను ప్రేరేపించాను. నువ్వు ఈ శిశువు వినాశానికి కారణం కావు; నేనూ కాదు, ఈ ప్రాణి కూడా కాదు.
13.1.52
यथा वायुर्जलधरान्विकर्षति ततस्ततः ।
तद्वज्जलदवत्सर्प कालस्याहं वशानुगः ॥ १३.१.५२ ॥
గాలి మేఘాలను ఇటు అటు లాగినట్లు, సర్పమా, నేను కాలం వశానికి అనుసరించేవాడిని.
13.1.53
सात्विका राजसाश्चैव तामसा ये च केचन ।
भावाः कालात्मकाः सर्वे प्रवर्तन्तेह जन्तुषु ॥ १३.१.५३ ॥
సాత్త్విక, రాజస, తామస భావాలు ఏవైనా, అవన్నీ కాలస్వరూపమైనవే; అవి ఇక్కడ ప్రాణులలో ప్రవర్తిస్తాయి.
13.1.54
जङ्गमाः स्थावराश्चैव दिवि वा यदि वा भुवि ।
सर्वे कालात्मकाः सर्प कालात्मकमिदं जगत् ॥ १३.१.५४ ॥
చరమైనవీ అచరమైనవీ, ఆకాశంలో ఉన్నవైనా భూమిపై ఉన్నవైనా, అన్నీ కాలస్వరూపాలే. ఓ సర్పమా, ఈ జగత్తు కాలస్వరూపమే.
13.1.55
प्रवृत्तयश्च लोके या तथैव च निवृत्तयः ।
तासां विकृतयो याश्च सर्वं कालात्मकं स्मृतम् ॥ १३.१.५५ ॥
లోకంలో ఉన్న ప్రవృత్తులు, అలాగే నివృత్తులు, వాటి వికారాలు — ఇవన్నీ కాలస్వరూపమని స్మరించబడ్డాయి.
13.1.56
आदित्यश्चन्द्रमा विष्णुरापो वायुः शतक्रतुः ।
अग्निः खं पृथिवी मित्रः पर्जन्यो वसवोऽदितिः ॥ १३.१.५६ ॥
ఆదిత్యుడు, చంద్రుడు, విష్ణువు, జలం, వాయువు, శతక్రతువు (ఇంద్రుడు), అగ్ని, ఆకాశం, పృథ్వి, మిత్రుడు, పర్జన్యుడు, వసువులు, అదితి.
13.1.57
सरितः सागराश्चैव भावाभावौ च पन्नग ।
सर्वे कालेन सृज्यन्ते ह्रियन्ते च पुनःपुनः ॥ १३.१.५७ ॥
నదులు, సముద్రాలు, భావాభావాలు కూడా, ఓ సర్పమా, అన్నీ కాలం చేత మళ్ళీ మళ్ళీ సృష్టించబడతాయి, హరించబడతాయి.
13.1.58
एवं ज्ञात्वा कथं मां सदोषं सर्प मन्यसे ।
अथ चैवं गते दोषे मयि त्वमपि दोषवान् ॥ १३.१.५८ ॥
ఇది తెలిసి కూడా, ఓ సర్పమా, నన్ను దోషిగా ఎందుకు భావిస్తున్నావు? అలాగే దోషం నాలో ఉన్నట్లయితే, నువ్వూ దోషివే.
13.1.59
निर्दोषं दोषवन्तं वा न त्वां मृत्यो ब्रवीम्यहम् ।
त्वयाऽहं चोदित इति ब्रवीम्येतावदेव तु ॥ १३.१.५९ ॥
ఓ మృత్యువా, నిన్ను నిర్దోషి అనో దోషి అనో నేను అనను. నీచేత ప్రేరితుడనై ఇలా చేశాను అన్నదే నా మాట.
13.1.60
यदि काले तु दोषोऽस्ति यदि तत्रापि नेष्यते ।
दोषो नैव परीक्ष्यो मे न ह्यत्राधिकृता वयम् ॥ १३.१.६० ॥
కాలవశాత్తు ఏదైనా దోషం ఉంటే, లేదా అక్కడ కూడా దోషం అంగీకరించబడకపోతే, నాలో దోషాన్ని పరీక్షించకూడదు; ఎందుకంటే ఇక్కడ మేము అధికారులం కాము.
13.1.61
निर्मोक्षस्त्वस्य दोषस्य मया कार्यो यथा तथा ।
मृत्योरपि न दोषः स्यादिति मेऽत्र प्रयोजनम् ॥ १३.१.६१ ॥
అయితే ఈ దోషం నుండి నేను విముక్తి పొందాలి; మృత్యువుపై కూడా దోషం పడకుండా అలా చేయాలి — ఇదే ఇక్కడ నా ఉద్దేశ్యం.
13.1.62
सर्पोऽथार्जुनकं प्राह श्रुतं ते मृत्युभाषितम् ।
नानागसं मां पाशेन सन्तापयितुमर्हसि। ॥ १३.१.६२ ॥
అప్పుడు సర్పం అర్జునకునితో ఇలా అంది: "మృత్యువు పలికిన మాటలు నీవు విన్నావు. నేను నిర్దోషిని; కాబట్టి పాశంతో నన్ను బాధించడం నీకు తగదు."
13.1.63
मृत्योः श्रुतं मे वचनं तव चैव भुजङ्गम ।
नैव तावददोषत्वं भवति त्वयि पन्नग ॥ १३.१.६३ ॥
ఓ భుజంగమా, మృత్యువు మాటను, నీ మాటను కూడా నేను విన్నాను; కానీ ఇప్పటికీ నీలో నిర్దోషత్వం రుజువు కావడం లేదు, ఓ పన్నగా.
13.1.64
मृत्युस्त्वं चैव हेतुर्हि बालस्यास्य विनाशने ।
उभयं कारणं मन्ये न कारणमकारणम् ॥ १३.१.६४ ॥
మృత్యువూ నువ్వూ ఈ బాలుని వినాశనానికి కారణమే; ఇద్దరూ కారణమే అని నేను భావిస్తున్నాను, అకారణం కాదు.
13.1.65
धिङ्भृत्युं च दुरात्मानं क्रूरं दुःखकरं सताम् ।
त्वां चैवाहं वधिष्यामि परपापस्य कारणम् ॥ १३.१.६५ ॥
మృత్యువుకు ధిక్కారం! దురాత్మా, క్రూరుడా, సజ్జనులకు దుఃఖం కలిగించేవాడా! ఇతరుల పాపానికి కారణమైన నిన్నే నేను చంపుతాను.
13.1.66
विवशौ कालवशगावावां निर्दिष्टकारिणौ ।
नावां दोषेण गन्तव्यौ यदि सम्यक्प्रपश्यसि ॥ १३.१.६६ ॥
మేమిద్దరం నిస్సహాయులం, కాలవశులం, నియమించబడినదాన్నే చేసేవారం. నీవు సరిగా చూస్తే మమ్మల్ని దోషులుగా భావించలేవు.
13.1.67
युवामुभौ कालवशौ यदि मे मृत्युपन्नगौ ।
हर्षक्रोधौ यथा स्यातामेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १३.१.६७ ॥
మీ ఇద్దరూ, మృత్యువు మరియు సర్పం, కాలవశులైతే, మీలో హర్షం, క్రోధం ఎలా కలుగుతాయో తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
13.1.68
या काचिदेव चेष्टा स्यान्सर्वा कालप्रचोदिता ।
पूर्वमेवैतदुक्तं हि मया लुब्धक तत्वतः ॥ १३.१.६८ ॥
ఏ చర్య జరిగినా అదంతా కాలప్రేరితమే. వేటగాడా, ఇది నేను ముందే యథార్థంగా చెప్పాను.
13.1.69
तस्मादुभौ कालवशावावां निर्दिष्टकारिणौ ।
नावां दोपेण गन्तव्यौ त्वया लुब्धक कर्हिचित् ॥ १३.१.६९ ॥
కాబట్టి మేమిద్దరం కాలవశులం, నియమించబడినదాన్నే చేసేవారం. వేటగాడా, నీవు మమ్మల్ని ఎప్పుడూ దోషులుగా భావించకూడదు.
13.1.70
अथोपगम्य कालस्तु तस्मिन्धर्मार्थसंशये ।
अब्रवीत्पन्नगं मृत्युं लुब्धं चार्जुनकं तथा ॥ १३.१.७० ॥
అప్పుడు ధర్మార్థ సందేహంలో కాలం దగ్గరకు వచ్చి, సర్పానికి, మృత్యువుకు, వేటగాడికి, అర్జునకునికీ ఇలా చెప్పింది.
13.1.71
न ह्यहं नाप्ययं मृत्युर्नायं लुब्धक पन्नगः ।
किल्बिषी जन्तुमरणे न वयं हि प्रयोजकाः ॥ १३.१.७१ ॥
నేను కాదు, ఈ మృత్యువు కాదు, ఈ సర్పం కాదు, ఓ వేటగాడా. ప్రాణి మరణంలో ఎవరూ దోషులు కారు; మేము నిజంగా ప్రేరకులం కాము.
13.1.72
अकरोद्यदयं कर्म तन्नोऽर्जुनक चोदकम् ।
विनाशहेतुर्नान्योऽस्य वध्यतेऽयं स्वकर्मणा ॥ १३.१.७२ ॥
ఇతడు చేసిన కర్మే, ఓ అర్జునకా, మమ్మల్ని ప్రేరేపించింది. ఇతని వినాశానికి కారణం మరెవరో కాదు; ఇతడు తన స్వకర్మ వల్లనే చంపబడుతున్నాడు.
13.1.73
यदनेन कृतं कर्म तेनायं निधनं गतः ।
विनाशहेतुः कर्मास्य सर्वे कर्मवशा वयम् ॥ १३.१.७३ ॥
ఇతడు చేసిన కర్మ వల్లనే ఇతడు మరణాన్ని పొందాడు. ఇతని వినాశానికి కారణం ఇతని కర్మే; మనమంతా కర్మకు వశులమే.
13.1.74
कर्मदायादवाँल्लोकः कर्मसम्बन्धलक्षणः ।
कर्माणि चोदयन्तीह यथान्योन्यं तथावयम् ॥ १३.१.७४ ॥
ఈ లోకం కర్మకు వారసుడు; కర్మ సంబంధమే దీని లక్షణం. ఇక్కడ కర్మలు ఒకదానినొకటి ప్రేరేపించినట్లుగానే, మనమూ అలాగే ఉన్నాము.
13.1.75
यथा मृत्पिण्डतः कर्ता कुरुते यद्यदिच्छति ।
एवमात्मकृतं कर्म मानवः प्रतिपद्यते ॥ १३.१.७५ ॥
కుమ్మరి మట్టి ముద్దతో తాను కోరినదల్లా చేసినట్లు, మానవుడు తన స్వయంకృత కర్మనే పొందుతాడు.
13.1.76
यथा च्छायातपौ नित्यं सुसम्बद्धौ निरन्तरम् ।
तथा कर्म च कर्ता च सम्बद्धावात्मकर्मभिः ॥ १३.१.७६ ॥
నీడ, ఎండ ఎల్లప్పుడూ ఎడతెగకుండా దగ్గరగా కలిసి ఉన్నట్లు, కర్మ, కర్త కూడా తమ స్వకర్మలతో బంధించబడి ఉన్నారు.
13.1.77
एवं नाहं न वै मृत्युर्न सर्पो न तथा भव न् ।
न चेयं ब्राह्मणी वृद्धा शिशुरेवात्र कारणम् ॥ १३.१.७७ ॥
ఈ విధంగా నేనూ కాదు, మృత్యువూ కాదు, పాము కాదు, ఆ విధమైన జన్మ కాదు; ఈ వృద్ధ బ్రాహ్మణి కూడా కాదు; ఇక్కడ కారణం బిడ్డే.
13.1.78
तस्मिंस्तथा ब्रुवाणे तु ब्राह्मणी गौतमी नृप ।
स्वकर्मप्रत्ययाँल्लोकान्मत्वाऽर्जुनकमब्रवीत् ॥ १३.१.७८ ॥
ఓ రాజా, అతడు ఈ విధంగా మాట్లాడుతుండగా, గౌతమి అనే బ్రాహ్మణి లోకాలు తమ తమ కర్మలపై ఆధారపడి ఉన్నాయని భావించి అర్జునకుడితో ఇలా అన్నది.
13.1.79
नैव कालो न भुजगो न मृत्युरिह कारणम् ।
स्वकर्मभिरयं बालः कालेन निधं गतः ॥ १३.१.७९ ॥
ఇక్కడ కాలం కాదు, పాము కాదు, మృత్యువు కూడా కాదు; ఈ బిడ్డ తన స్వకర్మలవల్ల కాలంచేత మరణాన్ని పొందాడు.
13.1.80
मया च तत्कृतं कर्म येनायं मे मृतः सुतः ।
यातु कालस्तथा मृत्युर्मुञ्चार्जुनक पन्नगम् ॥ १३.१.८० ॥
నేను చేసిన ఆ కర్మవల్లనే నా కుమారుడు మరణించాడు. కాలం, మృత్యువు వెళ్లిపోనివ్వు; అర్జునకా, సర్పాన్ని విడిచిపెట్టు.
13.1.81
ततो यथागतं जग्मुर्मृत्युः कालोऽथ पन्नगः ।
अभूद्विशोकोऽर्जुनको विशोका चैव गौतमी ॥ १३.१.८१ ॥
అప్పుడు మృత్యువు, కాలం, పాము వచ్చిన దారినే వెళ్లిపోయారు; అర్జునకుడు శోకరహితుడయ్యాడు, గౌతమీ కూడా శోకరహితురాలైంది.
13.1.82
एतच्छ्रुत्वा शमं गच्छ मा भूः शोकपरो नृप ।
स्वकर्मप्रत्ययाँल्लोकांस्त्रीन्विद्धि समितिंजय ॥ १३.१.८२ ॥
ఇది విని శాంతిని పొందు; ఓ రాజా, శోకంలో మునిగిపోకు. ఓ సమితింజయా, మూడు లోకాలు తమ తమ కర్మలపై ఆధారపడి ఉన్నాయని తెలుసుకో.
13.1.83
नैव त्वया कृतं कर्म नापि दुर्योधनेन वै ।
कालेनैतत्कृतं विद्धि निहता येन पार्थिवाः ॥ १३.१.८३ ॥
ఈ కార్యాన్ని నువ్వు చేయలేదు, దుర్యోధనుడూ చేయలేదు. దీనిని కాలమే చేసింది అని తెలుసుకో; దాని వల్లనే రాజులు హతులయ్యారు.
13.1.84
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा बभूव विगतज्वरः ।
युधिष्ठरो महातेजाः पप्रच्छेदं च धर्मवित् ॥ १३.१.८४ ॥
ఈ మాటలు విని, ధర్మజ్ఞుడు మహాతేజస్వి అయిన యుధిష్ఠిరుడు శోకజ్వరం తొలగినవాడై ఇది అడిగాడు.