महाभारत · अध्याय 13.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.102.1
श्रुतं दानफलं तात यत्त्वया परिकीर्तितम् ।
अन्नदानं विशेषेण प्रशस्तमिह भारत ॥ १३.१०२.१ ॥
हे तात, आपण सांगितलेले दानाचे फळ मी ऐकले. हे भरतवंशजा, येथे विशेषतः अन्नदानाची प्रशंसा केली आहे.
13.102.2
पानीयदानमेवैतत्कथं चेह महाफलम् ।
इत्येतच्छ्रोतुमिच्छामि विस्तरेण पितामह ॥ १३.१०२.२ ॥
पाण्याचे दानही येथे महाफळ कसे देते? हे पितामह, हे विस्ताराने ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
13.102.3
हन्त ते वर्तयिष्यामि यथावद्भरतर्षभ ।
गदतस्तन्ममाद्येह शृणु सत्यपराक्रम।
पानीयदानात्प्रभृति सर्वं वक्ष्यामि तेऽनघ ॥ १३.१०२.३ ॥
ठीक आहे, हे भरतश्रेष्ठा, मी तुला यथायोग्य सांगतो. मी येथे बोलत असताना ऐक, हे सत्यपराक्रमी. हे निष्पाप, पाण्याच्या दानापासून सुरुवात करून सर्व काही तुला सांगेन.
13.102.4
यदन्नं यच्च पानीयं सम्प्रदायाश्नुते फलम् ।
न ताभ्यां परमं दानं किञ्चिदस्तीति मे मनः ॥ १३.१०२.४ ॥
अन्न आणि पाणी दान करून फळ मिळते; या दोन्हींपेक्षा श्रेष्ठ दान काही आहे असे माझे मन मानत नाही.
13.102.5
अन्नात्प्राणभृतस्तात प्रवर्तन्ते हि सर्वशः ।
तस्मादन्नं परं लोके सर्वदानेषु कथ्यते ॥ १३.१०२.५ ॥
हे तात, अन्नापासूनच प्राणी सर्वप्रकारे जगतात. म्हणून जगात सर्व दानांमध्ये अन्नच श्रेष्ठ म्हटले जाते.
13.102.6
अन्नाद्बलं च तेजश्च प्राणिनां वर्धते सदा ।
अन्नादानमतस्तस्माच्छ्रेष्ठमाह प्रजापतिः ॥ १३.१०२.६ ॥
अन्नामुळे प्राण्यांचे बल आणि तेज सदैव वाढते. म्हणूनच प्रजापतीने अन्नदानाला श्रेष्ठ म्हटले आहे.
13.102.7
सावित्र्या ह्यपि कौन्तेय श्रूयते वचनं शुभम् ।
यच्चेदं नान्यथा चैतद्देव सत्रे महामखे ॥ १३.१०२.७ ॥
हे कौन्तेया, सावित्रीनेही हे शुभ वचन ऐकले गेले आहे; ते देवसत्रात आणि महामखात वेगळे नाही.
13.102.8
अन्ने दत्ते नरेणेह प्राणा दत्ता भवन्त्युत ।
प्राणदानाद्धि परमं न दानमिह विद्यते ॥ १३.१०२.८ ॥
येथे माणसाने अन्न दिले असता प्राणही दिले गेलेले होतात; प्राणदानापेक्षा श्रेष्ठ दान येथे नाही.
13.102.9
श्रुतं हि ते महाबाहो लोमशस्यापि तद्वचः ।
प्राणान्दत्त्वा कपोताय यत्प्राप्तं शिबिना पुरा ॥ १३.१०२.९ ॥
हे महाबाहो, लोमशांचे ते वचनही तू ऐकले आहेस; पूर्वी शिबीने कबुतरासाठी प्राण देऊन जे मिळवले.
13.102.10
यां गतिं लभते दत्त्वा द्विजस्यान्न विशाम्पते ।
ततो विशिष्टां गच्छन्ति प्राणदा इति नः श्रुतं ॥ १३.१०२.१० ॥
हे विशांपते, ब्राह्मणाला अन्न देऊन जी गती मिळते, तिच्याहूनही श्रेष्ठ गती प्राणदाते प्राप्त करतात, असे आम्ही ऐकले आहे.
13.102.11
अन्नं चापि प्रभवति पानीयात्कुरुसत्तम ।
नीरजातेन हि विना न किञ्चित्सम्प्रवर्तते ॥ १३.१०२.११ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, अन्नही पाण्यापासूनच उत्पन्न होते; पाण्यात जन्मलेल्याशिवाय काहीही घडत नाही.
13.102.12
नीरजातश्च भगवान्सोमो ग्रहगणेश्वरः ।
अमृतं च सुधा चैव सुधा चैवामृतं तथा ॥ १३.१०२.१२ ॥
पाण्यात जन्मलेला भगवान सोम हा ग्रहगणांचा ईश्वर आहे; अमृत आणि सुधा, सुधा आणि अमृत हेही तसेच.
13.102.13
अन्नौषध्यो महाराज वीरुधश्च जलोद्भवाः ।
यतः प्राणभृतां प्राणाः सम्भवन्ति विशाम्पते ॥ १३.१०२.१३ ॥
हे महाराजा, अन्न, औषधी आणि पाण्यापासून उत्पन्न झालेल्या वेली (निर्माण होतात). हे प्रजापते, ज्यांपासून प्राणधारी जीवांचे प्राण उत्पन्न होतात.
13.102.14
देवानाममृतं ह्यन्नं नागानां च सुधा तथा ।
पितॄणां च स्वधा प्रोक्ता पशूनां चापि वीरुधः ॥ १३.१०२.१४ ॥
देवांचे अन्न अमृत, आणि नागांचे सुधा; पितरांसाठी स्वधा सांगितली आहे, आणि पशूंसाठीही वेली (अन्न आहेत).
13.102.15
अन्नमेव मनुष्याणां प्राणानाहुर्मनीषिणः ।
तच्च सर्वं नरव्याघ्र पानीयात्सम्प्रवर्तते ॥ १३.१०२.१५ ॥
मनुष्यांचे प्राण अन्नच आहे, असे बुद्धिमान लोक म्हणतात. हे नरव्याघ्रा, ते सर्व पाण्यापासून निर्माण होते.
13.102.16
तस्मात्पानीयदानाद्वै न परं विद्यते क्वचित् ।
तच्च दद्यान्नरो नित्यं यदीच्छेद्भूतिमात्मनः ॥ १३.१०२.१६ ॥
म्हणूनच पाणीदानापेक्षा श्रेष्ठ असे कुठेही नाही. जो मनुष्य आपले कल्याण इच्छितो, त्याने ते नेहमी द्यावे.
13.102.17
धन्यं यशस्यमायुष्यं जलदानमिहोच्यते ।
शत्रूंश्चाप्यधि कौन्तेय सदा तिष्ठति तोयदः ॥ १३.१०२.१७ ॥
येथे पाणीदान धन्य, यशदायक आणि दीर्घायुष्य देणारे असे सांगितले आहे. हे कौन्तेया, मेघ नेहमी शत्रूंच्या वर उभा असतो.
13.102.18
सर्वकामानवाप्नोति कीर्तिं चैव हि शाश्वतीम् ।
प्रेत्य चानन्त्यमश्नाति पापेभ्यश्च प्रमुच्यते ॥ १३.१०२.१८ ॥
तो सर्व इच्छा प्राप्त करतो आणि शाश्वत कीर्तीही मिळवतो; मृत्यूनंतर अनंततेचा उपभोग घेतो आणि पापांपासून मुक्त होतो.
13.102.19
तोयदो मनुजव्याघ्र स्वर्गं गत्वा महाद्युते ।
अक्षयान्समवाप्नोति लोकानित्यब्रवीन्मनुः ॥ १३.१०२.१९ ॥
हे मनुजव्याघ्रा, हे महाद्युते, जो जल देतो तो स्वर्गात जाऊन अक्षय लोक प्राप्त करतो, असे मनु म्हणाले.