महाभारत · अध्याय 13.105
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.105.1
अत्रैव कीर्त्यते सद्भिर्ब्राह्मणस्वाभिमर्शने ।
नृगेण सुमहत्कृच्छ्रुं यदवाप्तं कुरूद्वह ॥ १३.१०५.१ ॥
येथे सज्जन लोक ब्राह्मणाच्या स्वामित्वाला स्पर्श करण्याबाबत हेच सांगतात; नृगाला अत्यंत मोठे कष्ट प्राप्त झाले, हे कुरुश्रेष्ठा.
13.105.2
निविशन्त्यां पुरा पार्थ द्वारवत्यामिति श्रुतिः ।
अदृश्यत महाकूपस्तृणवीरुत्समावृतः। ॥ १३.१०५.२ ॥
पूर्वी द्वारका वसवली जात असताना, हे पार्था, असे ऐकले आहे; गवत आणि झुडपांनी झाकलेली एक मोठी विहीर दिसली.
13.105.3
प्रयत्नं तत्र कुर्वाणास्तस्मात्कूपाज्जलार्थिनः ।
श्रमेण महता युक्तास्तस्मिंस्तोये सुसंवृते ॥ १३.१०५.३ ॥
तेथे पाणी इच्छिणारे लोक त्या विहिरीतून, ज्यातील पाणी चांगले झाकलेले होते, मोठ्या श्रमाने प्रयत्न करीत होते.
13.105.4
ददृशुस्ते महाकायं कृकलासमवस्थितम् ।
तस्य चोद्धरणे यत्नमकुर्वंस्ते सहस्रशः ॥ १३.१०५.४ ॥
त्यांना तेथे एक प्रचंड शरीराची सरडा दिसला; त्याला वर उचलण्यासाठी हजारो लोकांनी प्रयत्न केले.
13.105.5
प्रग्रहैश्चर्मपट्टैश्च तं बद्ध्वा पर्वतोपमम् ।
नाशक्नुवन्समुद्धर्तुं ततो जग्मुर्जनार्दनम् ॥ १३.१०५.५ ॥
दोरखंड आणि चामड्याच्या पट्ट्यांनी पर्वतासारख्या त्याला बांधूनही ते वर उचलू शकले नाहीत; मग ते जनार्दनाकडे गेले.
13.105.6
खमावृत्योदपानस्य कृकलासः स्थितो महान् ।
तस्य नास्ति समुद्धर्तेत्येतत्कृष्णे न्यवेदयन् ॥ १३.१०५.६ ॥
आकाश झाकून त्या विहिरीवर एक प्रचंड सरडा उभा होता; 'त्याला वर उचलणारा कोणी नाही' हे त्यांनी कृष्णाला सांगितले.
13.105.7
स वासुदेवेन समुद्धृतश्च ।
पृष्टश्च कामान्निजगाद राजा।
नृगस्तदाऽऽत्मानमथो न्यवेदय-
त्पुरातनं यज्ञसहस्रयाजिनम् ॥ १३.१०५.७ ॥
वासुदेवाने त्याला वर काढले; विचारल्यावर राजाने इच्छेनुसार सांगितले. तेव्हा नृगाने आपले पूर्वीचे रूप, सहस्र यज्ञ करणारा तो, प्रकट केले.
13.105.8
तथा ब्रुवाणं तु तमाह माधवः ।
शुभं त्वया कर्म कृतं न पापकम्।
कथं भवान्दुर्गतिमीदृशीं गतो ।
नरेन्द्र तद्ब्रूहि किमेतदीदृशम् ॥ १३.१०५.८ ॥
असे बोलणाऱ्या त्याला माधव म्हणाला: तू शुभ कर्म केलेस, पापकर्म नाही. अशी दुर्गती तुला कशी प्राप्त झाली? हे नरेंद्रा, ते सांग, हे असे का झाले?
13.105.9
शतं सहस्राणि गवां शतं पुनः ।
पुनः शतान्यष्टशतायुतानि।
नृप द्विजेभ्यः क्व नु तद्गतं तव ॥ १३.१०५.९ ॥
हजारो गायी, पुन्हा शंभर, पुन्हा शेकडो, आठशे लाख — हे राजा, ब्राह्मणांना दिलेल्या त्या (गायी) तुझ्यापासून कुठे गेल्या?
13.105.10
नृगस्ततोऽब्रवीत्कृष्णं ब्राह्मणस्याग्निहोत्रिणः ।
प्रोषितस्य परिभ्रष्टा गौरेका मम गोधने ॥ १३.१०५.१० ॥
तेव्हा नृग कृष्णाला म्हणाला: अग्निहोत्री ब्राह्मणाची, जो बाहेर गेला होता त्याची, एक गाय माझ्या गोधनातून चुकून गेली.
13.105.11
गवां सहस्रे संख्याता तदा सा पशुपैर्मम ।
सा ब्राह्मणाय मे दत्ता प्रेत्यार्थमभिकाङ्क्षता ॥ १३.१०५.११ ॥
हजार गायींमध्ये ती मोजली गेली होती; तेव्हा माझ्या गुराख्यांनी तिला पाहिले. परलोकासाठी इच्छा धरून मी ती (गाय) ब्राह्मणाला दान दिली.
13.105.12
अपश्यत्परिमार्गंश्च तां गां परगृहे द्विजः ।
ममेयमिति चोवाच ब्राह्मणो यस्य साऽभवत् ॥ १३.१०५.१२ ॥
त्या द्विजाने शोधताना ती गाय दुसऱ्याच्या घरात पाहिली; ज्या ब्राह्मणाची ती (गाय) होती तो म्हणाला: ही माझी आहे.
13.105.13
तावुभौ समनुप्राप्तौ विवदन्तौ भृशज्वरौ ।
भवान्दाता भवान्हर्तेत्यथ तौ मामवोचताम् ॥ १३.१०५.१३ ॥
ते दोघे वाद घालत अत्यंत संतप्त होऊन माझ्याकडे आले आणि म्हणाले — 'आपण दाता आहात', 'आपण हर्ता आहात'।
13.105.14
शतेन शतसङ्ख्येन गवां विनिमयेन वै ।
याचे प्रतिग्रहीतारं स तु मामब्रवीदिदम् ॥ १३.१०५.१४ ॥
शंभर गायींच्या बदल्यात, शंभर संख्येच्या देवाणघेवाणीने, मी त्या प्रतिग्रहीत्याला याचना केली; पण तो मला असे म्हणाला.
13.105.15
देशकालोपसम्पन्ना दोग्ध्री शान्ताऽतिवत्सला ।
स्वादुक्षीरप्रदा धन्या मम नित्यं निवेशने ॥ १३.१०५.१५ ॥
योग्य देश-काळी लाभलेली, शांत, वासराविषयी अतिशय वत्सल, गोड दूध देणारी, धन्य अशी गाय माझ्या घरी नेहमी होती.
13.105.16
कृशं च भरते सा गौर्मम पुत्रमपस्तनम् ।
न सा शक्या मया दातुमित्युक्त्वा स जगाम ह ॥ १३.१०५.१६ ॥
"माझे वासरू कृश आहे, त्याच्या आईच्या गायीची कासे दोषयुक्त आहेत; तिला मला देता येणार नाही" असे म्हणून तो निघून गेला.
13.105.17
ततस्तमपरं विप्रं याचे विनिमयेन वै ।
गवां शतसहस्रं हि तत्कृते गृह्यतामिति ॥ १३.१०५.१७ ॥
नंतर मी दुसऱ्या एका ब्राह्मणाला, तिच्या बदल्यात लाख गायी घेण्याची विनंती केली.
13.105.18
न राज्ञां प्रतिगृह्णामि शक्तोऽहं स्वस्य मार्गणे ।
सैव गौर्दीयतां शीघ्रं ममेति मधुसूदन ॥ १३.१०५.१८ ॥
"राजांचे दान मी स्वीकारत नाही; माझे स्वतःचे शोधण्यास मी समर्थ आहे. हे मधुसूदना, तीच गाय मला लवकर द्यावी."
13.105.19
रुक्ममश्वांश्च ददतो रजतस्यन्दनांस्तथा ।
न जग्राह ययौ चापि तदा स ब्राह्मणर्षभः ॥ १३.१०५.१९ ॥
सोने, घोडे आणि चांदीचे रथ दिले तरी त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने काही घेतले नाही; तो निघून गेला.
13.105.20
एतस्मिन्नेव काले तु चोदितः कालधर्मणा ।
पितृलोकमहं प्राप्य धर्मराजमुपागमम् ॥ १३.१०५.२० ॥
त्याच वेळी कालधर्माने बोलावल्याने मी पितृलोकात पोहोचलो आणि धर्मराजाजवळ गेलो.
13.105.21
यमस्तु पूजयित्वा मां ततो वचनमब्रवीत् ।
नान्तः सङ्ख्यायते राजंस्तव पुण्यस्य कर्मणः ॥ १३.१०५.२१ ॥
यमाने माझा सत्कार करून मग असे म्हटले: हे राजा, तुझ्या पुण्यकर्मांची मर्यादा मोजता येत नाही.
13.105.22
अस्ति चैव कृतं पापमज्ञानात्तदपि त्वया ।
चरस्व पापं पश्चाद्वा पूर्वं वा त्वं यथेच्छसि ॥ १३.१०५.२२ ॥
पण अज्ञानाने तूही एक पाप केले आहेस. तुला हवे तसे आधी किंवा नंतर प्रायश्चित्त घे.
13.105.23
रक्षितास्मीति चोक्तं ते प्रतिज्ञा चानृता तव ।
ब्राह्मणस्वस्य चादानं द्विविधस्ते व्यतिक्रमः ॥ १३.१०५.२३ ॥
'मी रक्षण करीन' असे तू म्हणाला होतास; पण तुझी प्रतिज्ञा खोटी ठरली. ब्राह्मणाचे धन घेणे हा तुझा दुहेरी अपराध आहे.
13.105.24
पूर्वं कृच्छं चरिष्येऽहं पश्चाच्छुभमिति प्रभो ।
धर्मराजं ब्रुवन्नेवं पतितोस्मि महीतले ॥ १३.१०५.२४ ॥
'हे प्रभो, आधी मी कृच्छ्र व्रत करीन, नंतर शुभ कर्म करीन' असे धर्मराजाला सांगताना मी जमिनीवर कोसळलो.
13.105.25
अश्रौषं पतितश्चाहं यमस्योच्चैः प्रभाषतः ।
वासुदेवः समुद्धर्ता भविता ते जनार्दनः ॥ १३.१०५.२५ ॥
पडलेल्या अवस्थेत मी यमाला मोठ्याने बोलताना ऐकले की जनार्दन वासुदेव तुझा उद्धार करतील.
13.105.26
पूर्णे वर्षसहस्रान्ते क्षीणे कर्मणि दुष्कृते ।
प्राप्लस्यसे शाश्वताँल्लोकाञ्जितान्स्वेनैव कर्मणा ॥ १३.१०५.२६ ॥
हजार वर्षे पूर्ण झाल्यावर, दुष्कर्म क्षीण झाल्यावर, तू स्वकर्माने जिंकलेले शाश्वत लोक प्राप्त करशील.
13.105.27
कूपेऽऽत्मानमधःशीर्षमपश्यं पतितं च ह ।
तिर्यग्योनिमनुप्राप्तं न च मामजहात्स्मृतिः ॥ १३.१०५.२७ ॥
विहिरीत डोके खाली करून पडलेला मी स्वतःला पाहिले, तिर्यग्योनी प्राप्त होऊनही स्मृतीने मला सोडले नाही.
13.105.28
त्वया तु तारितोऽस्म्यद्य किमन्यत्र तपोबलात् ।
अनुजानीहि मां कृष्ण गच्छेयं दिवमद्य वै ॥ १३.१०५.२८ ॥
आज तूच मला तारलेस; तपोबलाशिवाय आणखी काय? हे कृष्णा, मला परवानगी दे, आजच मी स्वर्गाला जातो.
13.105.29
अनुज्ञातः स कृष्णेन नमस्कृत्य जनार्दनम् ।
विमानं दिव्यमास्थाय ययौ दिवमरिन्दमः ॥ १३.१०५.२९ ॥
कृष्णाची अनुमती मिळवून त्या शत्रुदमनाने जनार्दनाला नमस्कार केला आणि दिव्य विमानात बसून स्वर्गाला गेला.
13.105.30
ततस्तस्मिन्दिवं याते नृगे भरतसत्तम ।
वासुदेव इमाञ्श्लोकाञ्जगाद कुरुनन्दन ॥ १३.१०५.३० ॥
हे भरतश्रेष्ठा, नृग स्वर्गाला गेल्यावर वासुदेवाने, हे कुरुनंदना, हे श्लोक सांगितले.
13.105.31
ब्राह्मणस्वं न हर्तव्यं पुरुषेण विजानता ।
ब्राह्मणस्वं हृतं हन्ति नृगं ब्राह्मणगौरिव ॥ १३.१०५.३१ ॥
धर्म जाणणाऱ्या माणसाने ब्राह्मणाचे धन हरण करू नये. हरण केलेले ब्राह्मणधन नृगाचा नाश करते, ब्राह्मणाच्या गाईप्रमाणे.
13.105.32
सतां समागमः सद्भिर्नाफलः पार्थ विद्यते ।
विमुक्तं नरकात्पश्य नृगं साधुसमागमात् ॥ १३.१०५.३२ ॥
हे पार्था, सज्जनांचा सज्जनांशी समागम निष्फळ नसतो. पाहा, साधूंच्या समागमाने नृग नरकातून मुक्त झाला.
13.105.33
प्रदानं फलवत्तत्र द्रोहस्तत्र तथाऽफलः ।
अपहारं गवां तस्माद्वर्जयेत युधिष्ठिर ॥ १३.१०५.३३ ॥
तेथे दान फलदायी आहे, आणि तेथे द्रोह तसाच निष्फळ आहे. म्हणून, हे युधिष्ठिरा, गाईंचे अपहरण टाळावे.