মহাভারত · অধ্যায় 13.107

13.107.1

उक्तं ते गोप्रदानं वै नाचिकेतमृषिं प्रति ।
माहात्म्यमपि चैवोक्तमुद्देशेन गवां प्रभो ॥ १३.१०७.१ ॥

হে প্রভু, নাচিকেত ঋষির প্রতি গোদানের কথা আপনি বলেছেন; গাভীদের মাহাত্ম্যও সংক্ষেপে বলেছেন।

नृगेण च महद्दुःखमनुभूतं महात्मना ।
एकापराधादज्ञानात्पितामह महामते ॥ १३.१०७.२ ॥

হে পিতামহ, হে মহামতি, মহাত্মা নৃগ একটিমাত্র অপরাধের কারণে, অজ্ঞানবশত মহা দুঃখ ভোগ করেছিলেন।

द्वारवत्यां यथा चासौ निविशन्त्यां समुद्धृतः ।
मोक्षहेतुरभूत्कृष्णस्तदप्यवधृतं मया ॥ १३.१०७.३ ॥

দ্বারকায় প্রবেশকালে তিনি যেভাবে উদ্ধৃত হলেন এবং কৃষ্ণ তাঁর মুক্তির কারণ হলেন, তাও আমি নিশ্চিতভাবে জেনেছি।

किं त्वस्ति मम संदेहो गवां लोकं प्रति प्रभो ।
तत्त्वतः श्रोतुमिच्छामि गोदा यत्र वसन्त्युत ॥ १३.१०७.४ ॥

হে প্রভু, তবে গোলোক সম্পর্কে আমার একটি সন্দেহ আছে। গোদানকারীরা কোথায় বাস করেন, তা যথার্থভাবে শুনতে আমি ইচ্ছুক।

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
यथाऽपृच्छत्पद्मयोनिमेतदेव शतक्रतुः ॥ १३.१०७.५ ॥

এখানেও মানুষ এই প্রাচীন ইতিহাস বলে; শতক্রতু ইন্দ্র পদ্মযোনি (ব্রহ্মা)-কে ঠিক এটিই জিজ্ঞাসা করেছিলেন।

स्वर्लोकवासिनां लक्ष्मीमभिभूय स्वयाऽर्चिषा ।
गोलोकवासिनः पश्ये वदतां संशयोऽत्र मे ॥ १३.१०७.६ ॥

স্বর্গবাসীদের শোভাকে নিজের তেজে ছাড়িয়ে যাওয়া গোলোকবাসীদের আমি দেখছি; এখানে বক্তাদের মধ্যে আমার সংশয় আছে।

कीदृशा भगवँल्लोका गवां तद्बूहि मेऽनघ ।
यानावसन्ति दातार एतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १३.१०७.७ ॥

হে ভগবান, হে নিষ্পাপ, গরুদের সেই লোকগুলি কেমন? আমাকে বলুন। যে লোকে দাতারা বাস করেন, তা জানতে ইচ্ছা করি।

कीदृशाः किंफलाः किंस्वित्परमस्तत्र को गुणः ।
कथं च पुरुषास्तत्र गच्छन्ति विगतज्वराः ॥ १३.१०७.८ ॥

তারা কেমন, তাদের ফল কী, সেখানে পরম গুণ কী, আর সেখানে মানুষেরা কীভাবে শোকমুক্ত হয়ে যায়?

कियत्कालं प्रदानस्य दाता च फलमश्नुते ।
कथं बहुविधं दानं स्यादल्पमपि वा कथम् ॥ १३.१०७.९ ॥

দানের ফল দাতা কতকাল ভোগ করে? বহুবিধ দান কেমন হয়, আর অল্প দানই বা কেমন হয়?

बह्वीनां कीदृशं दानमल्पानां वाऽपि दीदृशम् ।
अदत्त्वा गोप्रदाः सन्ति केन वा तच्च शंस मे ॥ १३.१०७.१० ॥

বহুজনের দান কেমন, অথবা অল্পজনের দানও কেমন? না দিয়েও কারা গোদান করেন, বা কীভাবে? তা আমাকে বলুন।

कथं वा बहुदाता स्यादल्पदात्रा समः प्रभो ।
अल्पप्रदाता बहुदः कथं स्वित्स्यादिहेश्वर ॥ १३.१०७.११ ॥

হে প্রভু, যে বহু দান করে সে কীভাবে অল্প দানকারীর সমান হতে পারে? অল্প দানকারী কীভাবে বহু ফল দাতা হতে পারে, হে ঈশ্বর?

कीदृशी दक्षिणा चैव गोप्रदाने विशिष्यते ।
एतत्तथ्येन भगवन्मम शंसितुमर्हसि ॥ १३.१०७.१२ ॥

গোদানে দক্ষিণা কেমন, এবং তা কীভাবে বিশিষ্ট হয়? হে ভগবান, এটি যথার্থভাবে আমাকে বলা আপনার উচিত।