મહાભારત · અધ્યાય 13.107

13.107.1

उक्तं ते गोप्रदानं वै नाचिकेतमृषिं प्रति ।
माहात्म्यमपि चैवोक्तमुद्देशेन गवां प्रभो ॥ १३.१०७.१ ॥

હે પ્રભુ, નાચિકેત ઋષિ વિશે ગોદાનની વાત આપે કહી; ગાયોનો મહિમા પણ સંક્ષેપમાં કહ્યો.

नृगेण च महद्दुःखमनुभूतं महात्मना ।
एकापराधादज्ञानात्पितामह महामते ॥ १३.१०७.२ ॥

હે પિતામહ, હે મહામતિ, મહાત્મા નૃગે એક જ અપરાધને કારણે, અજ્ઞાનથી, મોટું દુઃખ ભોગવ્યું.

द्वारवत्यां यथा चासौ निविशन्त्यां समुद्धृतः ।
मोक्षहेतुरभूत्कृष्णस्तदप्यवधृतं मया ॥ १३.१०७.३ ॥

દ્વારકામાં પ્રવેશ કરતી વખતે તે કેવી રીતે ઉદ્ધાર પામ્યો અને કૃષ્ણ તેના મોક્ષનું કારણ બન્યા, તે પણ મેં નિશ્ચિત રીતે જાણ્યું છે.

किं त्वस्ति मम संदेहो गवां लोकं प्रति प्रभो ।
तत्त्वतः श्रोतुमिच्छामि गोदा यत्र वसन्त्युत ॥ १३.१०७.४ ॥

હે પ્રભુ, પરંતુ ગોલોક વિશે મને એક શંકા છે. ગોદાન કરનારા ક્યાં વસે છે, તે હું યથાર્થ રીતે સાંભળવા ઇચ્છું છું.

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
यथाऽपृच्छत्पद्मयोनिमेतदेव शतक्रतुः ॥ १३.१०७.५ ॥

અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે; શતક્રતુ ઇન્દ્રે પદ્મયોનિ (બ્રહ્મા)ને આ જ પૂછ્યું હતું.

स्वर्लोकवासिनां लक्ष्मीमभिभूय स्वयाऽर्चिषा ।
गोलोकवासिनः पश्ये वदतां संशयोऽत्र मे ॥ १३.१०७.६ ॥

સ્વર્ગવાસીઓની શોભાને પોતાના તેજથી પાછળ છોડી દેનારા ગોલોકવાસીઓને હું જોઉં છું; અહીં બોલનારાઓ વિશે મને શંકા છે.

कीदृशा भगवँल्लोका गवां तद्बूहि मेऽनघ ।
यानावसन्ति दातार एतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १३.१०७.७ ॥

હે ભગવન્, હે નિષ્પાપ, ગાયોના તે લોક કેવા છે? મને કહો. દાતાઓ જ્યાં વસે છે તે લોક જાણવા હું ઇચ્છું છું.

कीदृशाः किंफलाः किंस्वित्परमस्तत्र को गुणः ।
कथं च पुरुषास्तत्र गच्छन्ति विगतज्वराः ॥ १३.१०७.८ ॥

તે કેવા છે, તેનું ફળ શું છે, ત્યાંનો પરમ ગુણ કયો છે, અને ત્યાં મનુષ્યો દુઃખરહિત થઈ કેવી રીતે જાય છે?

कियत्कालं प्रदानस्य दाता च फलमश्नुते ।
कथं बहुविधं दानं स्यादल्पमपि वा कथम् ॥ १३.१०७.९ ॥

દાનનું ફળ દાતા કેટલા સમય સુધી ભોગવે છે? બહુવિધ દાન કેવું હોય છે, અને અલ્પ દાન પણ કેવું હોય છે?

बह्वीनां कीदृशं दानमल्पानां वाऽपि दीदृशम् ।
अदत्त्वा गोप्रदाः सन्ति केन वा तच्च शंस मे ॥ १३.१०७.१० ॥

ઘણાનું દાન કેવું હોય છે, અથવા થોડાનું પણ તેવું કેવું હોય છે? આપ્યા વિના ગોદાન કરનારા કોણ છે, કે કયા કારણથી? તે મને કહો.

कथं वा बहुदाता स्यादल्पदात्रा समः प्रभो ।
अल्पप्रदाता बहुदः कथं स्वित्स्यादिहेश्वर ॥ १३.१०७.११ ॥

હે પ્રભુ, ઘણું દાન કરનાર અલ્પ દાન કરનાર સમાન કેવી રીતે થાય? અલ્પ દાન કરનાર ઘણું ફળ આપનાર કેવી રીતે થાય, હે ઈશ્વર?

कीदृशी दक्षिणा चैव गोप्रदाने विशिष्यते ।
एतत्तथ्येन भगवन्मम शंसितुमर्हसि ॥ १३.१०७.१२ ॥

ગોદાનમાં દક્ષિણા કેવી હોય છે, અને તે કેવી રીતે વિશિષ્ટ બને છે? હે ભગવન્, આ મને યથાર્થપણે કહેવું યોગ્ય છે.