महाभारत · अध्याय 13.107

13.107.1

उक्तं ते गोप्रदानं वै नाचिकेतमृषिं प्रति ।
माहात्म्यमपि चैवोक्तमुद्देशेन गवां प्रभो ॥ १३.१०७.१ ॥

हे प्रभो, नाचिकेत ऋषींविषयी गोदानाचे वर्णन आपण केले; गाईंचे माहात्म्यही थोडक्यात सांगितले.

नृगेण च महद्दुःखमनुभूतं महात्मना ।
एकापराधादज्ञानात्पितामह महामते ॥ १३.१०७.२ ॥

हे पितामह, हे महामते, महात्मा नृगाने एकाच अपराधामुळे, अज्ञानाने, मोठे दुःख भोगले.

द्वारवत्यां यथा चासौ निविशन्त्यां समुद्धृतः ।
मोक्षहेतुरभूत्कृष्णस्तदप्यवधृतं मया ॥ १३.१०७.३ ॥

द्वारकेत प्रवेश करत असताना तो कसा उद्धृत झाला आणि कृष्ण त्याच्या मोक्षाचे कारण कसा झाला, हेही मी निश्चितपणे जाणले आहे.

किं त्वस्ति मम संदेहो गवां लोकं प्रति प्रभो ।
तत्त्वतः श्रोतुमिच्छामि गोदा यत्र वसन्त्युत ॥ १३.१०७.४ ॥

हे प्रभो, परंतु गोलोकाविषयी माझ्या मनात एक शंका आहे. गोदान करणारे कोठे राहतात, हे मी तत्त्वतः ऐकू इच्छितो.

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
यथाऽपृच्छत्पद्मयोनिमेतदेव शतक्रतुः ॥ १३.१०७.५ ॥

येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात; शतक्रतु इंद्राने पद्मयोनी (ब्रह्मदेव) यांना हेच विचारले होते.

स्वर्लोकवासिनां लक्ष्मीमभिभूय स्वयाऽर्चिषा ।
गोलोकवासिनः पश्ये वदतां संशयोऽत्र मे ॥ १३.१०७.६ ॥

स्वर्गवासींचे वैभव आपल्या तेजाने मागे टाकणारे गोलोकवासी मला दिसतात; येथे बोलणाऱ्यांविषयी माझ्या मनात शंका आहे.

कीदृशा भगवँल्लोका गवां तद्बूहि मेऽनघ ।
यानावसन्ति दातार एतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १३.१०७.७ ॥

हे भगवन्, हे निष्पाप, गाईंचे ते लोक कसे आहेत? मला सांगा. दाते जेथे राहतात ते लोक मला जाणून घ्यायचे आहेत.

कीदृशाः किंफलाः किंस्वित्परमस्तत्र को गुणः ।
कथं च पुरुषास्तत्र गच्छन्ति विगतज्वराः ॥ १३.१०७.८ ॥

ते कसे आहेत, त्यांचे फळ काय, तेथील परम गुण कोणता, आणि तेथे मनुष्य दुःखरहित होऊन कसे जातात?

कियत्कालं प्रदानस्य दाता च फलमश्नुते ।
कथं बहुविधं दानं स्यादल्पमपि वा कथम् ॥ १३.१०७.९ ॥

दानाचे फळ दाता किती काळ भोगतो? बहुविध दान कसे असते, आणि अल्प दानही कसे असते?

बह्वीनां कीदृशं दानमल्पानां वाऽपि दीदृशम् ।
अदत्त्वा गोप्रदाः सन्ति केन वा तच्च शंस मे ॥ १३.१०७.१० ॥

पुष्कळांचे दान कसे असते, किंवा थोड्यांचेही तसेच कसे असते? न देताच गोदान करणारे कोण आहेत, किंवा कशामुळे? ते मला सांगा.

कथं वा बहुदाता स्यादल्पदात्रा समः प्रभो ।
अल्पप्रदाता बहुदः कथं स्वित्स्यादिहेश्वर ॥ १३.१०७.११ ॥

हे प्रभो, अधिक दान करणारा अल्प दान करणाऱ्यासारखा कसा होईल? अल्प दान करणारा अधिक फळ देणारा कसा होईल, हे ईश्वरा?

कीदृशी दक्षिणा चैव गोप्रदाने विशिष्यते ।
एतत्तथ्येन भगवन्मम शंसितुमर्हसि ॥ १३.१०७.१२ ॥

गोदानात दक्षिणा कशी असते, आणि ती कशी विशिष्ट ठरते? हे भगवन्, हे यथार्थपणे मला सांगणे योग्य आहे.