મહાભારત · અધ્યાય 13.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.111.1
विधिं गवां परं श्रोतुमिच्छामि नृप तत्त्वतः ।
येन ताञ्शाश्वताँल्लोकानर्थिनां प्राप्नुयादिह ॥ १३.१११.१ ॥
હે રાજા, ગોદાનની શ્રેષ્ઠ વિધિ હું તત્ત્વતઃ સાંભળવા ઇચ્છું છું; જેથી યાચકો અહીં તે શાશ્વત લોકો પામી શકે.
13.111.2
न गोदानात्परं किञ्चिद्विद्यते वसुधाधिप ।
गौर्हि न्यायागता दत्ता सद्यस्तारयते कुलम् ॥ १३.१११.२ ॥
હે પૃથ્વીપતિ, ગોદાન કરતાં શ્રેષ્ઠ કંઈ નથી; ન્યાયથી મેળવેલી ગાયનું દાન કરવાથી કુળ તરત જ તરી જાય છે.
13.111.3
सतामर्थे सम्यगुत्पादितो यः ।
स वै क्लृप्तः सम्यगाभ्यः प्रजाभ्यः।
तस्मात्पूर्वं ह्यादिकालप्रवृत्तं ।
गोदानार्थं शृणु राजन्विधिं मे ॥ १३.१११.३ ॥
સજ્જનોના હિત માટે જે સારી રીતે ઉત્પન્ન થયું, તે જ આ પ્રજાઓ માટે સારી રીતે વિધાન કરાયું છે. તેથી, હે રાજા, આદિકાળથી પ્રચલિત ગોદાનની વિધિ મારી પાસેથી સાંભળ.
13.111.4
पुरा गोष्ठे निलीनासु गोषु सन्दिग्धदर्शिना ।
मांधात्रा प्रकृतं प्रश्नं बृहस्पतिरभाषत ॥ १३.१११.४ ॥
પૂર્વે ગાયો ગૌશાળામાં છુપાયેલી હતી ત્યારે, સંદેહભરી નજરે જોનાર માંધાતાએ ઉઠાવેલા પ્રશ્નનો બૃહસ્પતિએ ઉત્તર આપ્યો.
13.111.5
द्विजानामन्त्र्य सत्कृत्य प्रोक्तं कालमुपोष्य च ।
गोदानार्थे प्रयुञ्जीत रोहिणीं नियतव्रतः ॥ १३.१११.५ ॥
દ્વિજોને આમંત્રિત કરી સત્કાર કરીને, કહેલા સમયે ઉપવાસ કરીને, નિયતવ્રતધારીએ ગોદાન માટે રોહિણી નક્ષત્રમાં આ કર્મ કરવું.
13.111.6
आह्वानं च प्रयुञ्जीत समङ्गे बहुलेति च ।
प्रविश्य च गवां मध्यमिमां श्रुतिमुदाहरेत् ॥ १३.१११.६ ॥
'સમંગે, બહુલે' એવું આહ્વાન પ્રયોજવું; ગાયોની મધ્યે પ્રવેશીને આ શ્રુતિનું ઉચ્ચારણ કરવું.
13.111.7
गौर्मे माता वृषभः पिता मे ।
दिवं गर्भं जगती मे प्रतिष्ठा।
प्रपद्यैवं शर्वरीमुष्य गोषु ।
पुनर्वाणीमुत्सृजेद्गोप्रदाने ॥ १३.१११.७ ॥
ગાય મારી માતા છે, બળદ મારા પિતા છે. સ્વર્ગ મારો ગર્ભ છે, જગતી છંદ મારો આધાર છે. આ રીતે ગાયોની વચ્ચે રાત્રિ વિતાવીને, ગોદાન સમયે ફરી વાણી ઉચ્ચારવી.
13.111.8
स तामेकां निशां गोभिः समसख्यः समव्रतः ।
ऐकात्म्यगमनात्सद्यः कलुषाद्विप्रमुच्यते ॥ १३.१११.८ ॥
તે તે એક રાત્રિ ગાયો સાથે વિતાવીને, સમાન મૈત્રી અને સમાન વ્રત ધારણ કરીને, એકાત્મતા પામવાથી બ્રાહ્મણ તરત જ દોષથી મુક્ત થાય છે.
13.111.9
उत्सृष्टवृषवत्सा हि प्रदेया सूर्यदर्शने ।
त्रिदिवं प्रतिपत्तव्यमर्थवादाशिषस्तव ॥ १३.१११.९ ॥
મુક્ત કરેલા બળદ અને વાછરડા સાથેની ગાય સૂર્યોદય સમયે આપવી જોઈએ. ત્રિદિવ (સ્વર્ગ) પ્રાપ્ત કરવું જોઈએ; આ તારા માટે પ્રશંસાવચન અને આશીર્વાદ છે.
13.111.10
ऊर्जस्विन्य ऊर्जमेधाश्च यज्ञे ।
गर्भोऽमृतस्य जगतश्च प्रतिष्ठा।
क्षिते रोहः प्रवहः शश्वदेव ।
प्राजापत्याः सर्वमित्यर्थवादाः ॥ १३.१११.१० ॥
ઊર્જસ્વિની અને ઊર્જમેધા ગાયો યજ્ઞમાં અમૃતનો ગર્ભ અને જગતનો આધાર છે. ધરતીની વૃદ્ધિ અને પ્રવાહ સદા રહે છે; પ્રાજાપત્ય સર્વ — આ પ્રશંસાવચન છે.
13.111.11
गावो ममैनः प्रणुदन्तु सौर्या-
स्तथा सौम्याः स्वर्गयानाय सन्तु।
आत्मानं मे मातृवच्चाश्रयन्तु ।
तथाऽनुक्ताः सन्तु सर्वाशिषो मे ॥ १३.१११.११ ॥
સૂર્ય-સંબંધી ગાયો મારું પાપ દૂર કરે; સૌમ્ય ગાયો સ્વર્ગયાત્રા માટે થાય. તેઓ મને માતા સમાન આશ્રય આપે. એ જ રીતે, જે કહેવાયું નથી તે મારા સર્વ આશીર્વાદ પૂર્ણ થાય.
13.111.12
शोषोत्सर्गे कर्मभिर्देहमोक्षे ।
सरस्वत्यः श्रेयसे सम्प्रवृत्ताः।
यूयं नित्यं सर्वपुण्योपवाह्यां ।
दिशध्वं मे गतिमिष्टां प्रसन्नाः ॥ १३.१११.१२ ॥
સૂકી ગાયોને છોડવાથી, કર્મો દ્વારા દેહમોક્ષમાં, સરસ્વતીની જેમ શ્રેય માટે પ્રવૃત્ત થયેલા તમે સદા સર્વ પુણ્યથી વહન કરવા યોગ્ય છો; પ્રસન્ન થઈને મને ઇષ્ટ ગતિ આપો.
13.111.13
या वै यूयं सोऽहमद्यैव भावो ।
युष्मान्दत्त्वा चाहमात्मप्रदाता।
मनश्च्युता मन एवोपपन्नाः ।
सन्धुक्षध्वं सौम्यरूपाग्र्यदेहाः ॥ १३.१११.१३ ॥
તમે જે છો, તે જ હું આજે છું; તમને દાન આપીને હું પણ આત્મદાતા છું. મનથી ચ્યુત થઈને પણ મનમાં જ પ્રાપ્ત થયેલા તમે સૌમ્ય રૂપ અને શ્રેષ્ઠ દેહવાળા થઈને પ્રજ્વલિત થાઓ.
13.111.14
दानस्याग्रे पूर्वमेतद्वदेत ।
गवां दाता विधिवत्पर्वदृष्टम्।
प्रतिब्रूयाच्छेषमर्धंद्विजातिः ।
प्रतिगृह्णन्वै गोप्रदाने विधिज्ञः ॥ १३.१११.१४ ॥
દાનની શરૂઆતમાં પહેલાં આ કહેવું જોઈએ: ગાયોનો દાતા વિધિપૂર્વક, પર્વમાં જોયેલા નિયમ અનુસાર; બાકીના અડધાનો ઉત્તર દ્વિજાતિ આપે, ગોદાનમાં વિધિ જાણનાર ગ્રહણ કરતાં.
13.111.15
गां ददानीति वक्तव्यमर्घ्यमुत्सृज्य सुव्रतः ।
ऊढव्या भरितव्या च वैष्णवीति च चोदयेत् ॥ १३.१११.१५ ॥
"હું ગાય આપું છું" એમ કહેવું જોઈએ; અર્ઘ્ય છોડીને, સુવ્રતે 'વૈષ્ણવી વહન અને પાલન કરવા યોગ્ય છે' એમ કહીને પ્રેરિત કરવું જોઈએ.
13.111.16
नाम सङ्कीर्तयेत्तस्या यथासंख्योत्तरं स वै ।
फलं षट्त्रिंशदष्टौ च सहस्राणि च विंशतिः ॥ १३.१११.१६ ॥
તેનું નામ, ક્રમાનુસાર સંખ્યાના ઉત્તર સાથે ઉચ્ચારવું જોઈએ; તેનું ફળ છત્રીસ, આઠ હજાર અને વીસ છે.
13.111.17
एवमेतान्गुणान्विद्याद्गवादीनां यथाक्रमम् ।
गोप्रदाता समाप्नोति समस्तानष्टमे क्रमे ॥ १३.१११.१७ ॥
આ રીતે ગાય વગેરેના આ ગુણો ક્રમશઃ જાણવા. ગોદાન કરનાર આઠમા ક્રમમાં આ બધું પ્રાપ્ત કરે છે.
13.111.18
गोदः शीली निर्भयश्चार्घदाता ।
न स्याद्दुःखी वसुदाता च कामम्।
उपस्योढा भारते यश्च विद्वा-
न्विख्यातास्ते वैष्णवाश्चन्द्रलोकाः ॥ १३.१११.१८ ॥
ગોદાન કરનાર શીલવાન, નિર્ભય અને અર્ઘ્ય આપનાર થાય છે; તે દુઃખી થતો નથી, ઇચ્છા મુજબ ધન આપનાર થાય છે. ભારતમાં જે વિવાહિત અને વિદ્વાન છે, તેઓ પ્રસિદ્ધ વૈષ્ણવ ચંદ્રલોક છે.
13.111.19
गा वै दत्त्वा गोव्रती स्यात्त्रिरात्रं ।
निशां चैकां संवसेतेह ताभिः।
काम्याष्टभ्यां वर्तितव्यं त्रिरात्रं ।
रसैर्वा गोः शकृता प्रश्नवैर्वा ॥ १३.१११.१९ ॥
ગાયો આપીને ગોવ્રતધારી ત્રણ રાત્રિ રહે; તેમાંથી એક રાત્રિ અહીં તેમની સાથે વસે. ઇચ્છિત અષ્ટમી તિથિઓમાં ત્રણ રાત્રિ ગોરસ, છાણ કે મૂત્રથી વ્રત કરવું.
13.111.20
देवव्रती स्याद्वृषभप्रदाने ।
वेदावाप्तिर्गोयुगस्य प्रदाने।
तथा गवां विधिमासाद्य यज्वा ।
लोकानग्र्यान्विन्दते गोविधिज्ञः ॥ १३.१११.२० ॥
બળદનું દાન કરવામાં દેવવ્રતી થવું. ગોયુગલ દાન કરવાથી વેદપ્રાપ્તિ થાય છે. તેમ જ ગોવિધિ અપનાવીને યજ્ઞ કરનાર અને ગોવિધિ જાણનાર શ્રેષ્ઠ લોકો પામે છે.
13.111.21
कामान्सर्वान्पार्थिवानेकसंस्था-
न्यो वै दद्यात्कामदुघां च धेनुम्।
सम्यक्ताः स्युर्हव्यकव्यौघवत्य ।
स्तासामुक्ष्णां ज्यायसां सम्प्रदानम् ॥ १३.१११.२१ ॥
બધી પાર્થિવ કામનાઓને એકમાં પૂર્ણ કરનારી કામધુક ધેનુ જે દાન કરે છે, તે હવ્ય-કવ્યના સમૂહથી સારી રીતે યુક્ત થાય. તે શ્રેષ્ઠ બળદોનું દાન પણ (ઉત્તમ ફળ આપે છે).
13.111.22
न चाशिष्यायाव्रतायोपकुर्या-
न्नाश्रद्दधानाय न वक्रबुद्धये।
गुह्यो ह्ययं सर्वलोकस्य धर्मो ।
नेमं धर्मं यत्र तत्र प्रजल्पेत् ॥ १३.१११.२२ ॥
જે શિષ્ય નથી, વ્રતહીન છે, શ્રદ્ધાહીન છે કે વક્રબુદ્ધિ છે, તેના પર ઉપકાર ન કરવો. આ ધર્મ સર્વ લોકો માટે ગુહ્ય છે; આ ધર્મ જ્યાં ત્યાં પ્રગટ ન કરવો.
13.111.23
सन्ति लोके श्रद्दधाना मनुष्याः ।
सन्ति क्षुद्रा राक्षसमानुषेषु।
एषामेतद्दीयमानं ह्यनिष्टं ।
ये नास्तिक्यं चाश्रयन्तेऽल्पपुण्याः ॥ १३.१११.२३ ॥
જગતમાં શ્રદ્ધાવાન માણસો છે; રાક્ષસો અને માણસોમાં ક્ષુદ્ર લોકો પણ છે. અલ્પપુણ્ય છતાં નાસ્તિકતાનો આશ્રય લેનારાઓને આ આપવું અનિષ્ટકારી છે.
13.111.24
बार्हस्पत्यं वाक्यमेतन्निशम्य ।
ये राजानो गोप्रदानानि दत्त्वा।
लोकान्प्राप्ताः पुण्यशीलाः प्रवृत्ता-
स्तान्मे राजन्कीर्त्यमानान्निबोध ॥ १३.१११.२४ ॥
બૃહસ્પતિનું આ વચન સાંભળીને જે રાજાઓએ ગોદાન આપ્યાં, તેઓ પુણ્યશીલ થઈને લોકોને પામ્યા. રાજન્, હું જેમનું કીર્તન કરું છું તેમને સાંભળો.
13.111.25
उशीनरो विश्वगश्वो नृगश्च ।
भगीरथो विश्रुतो यौवनाश्वः।
मान्धाता वै मुचुकुन्दश्च राजा ।
भूरिद्युम्नो नैषधः सोमकश्च ॥ १३.१११.२५ ॥
ઉશીનર, વિશ્વગશ્વ અને નૃગ, ભગીરથ, પ્રસિદ્ધ યૌવનાશ્વ, માંધાતા, રાજા મુચુકુંદ, ભૂરિદ્યુમ્ન, નૈષધ અને સોમક.
13.111.26
पुरूरवा भरतश्चक्रवर्ती ।
यस्यान्ववाये भरताः सर्व एव।
तथा वीरो दाशरथिश्च रामो ।
ये चाप्यन्ये विश्रुताः कीर्तिमन्तः ॥ १३.१११.२६ ॥
પુરૂરવા, ચક્રવર્તી ભરત, જેમના વંશમાં સર્વ ભરતો; એવી જ રીતે વીર દાશરથિ રામ; અને જે અન્ય વિખ્યાત અને કીર્તિમાન હતા.
13.111.27
तथा राजा पृथुकर्मा दिलीपो ।
दिवं प्राप्तो गोप्रदानैर्विधिज्ञः।
यज्ञैर्दानैस्तपसा राजधर्मै-
र्मांधाताऽभूद्गोप्रदानैश्च युक्तः ॥ १३.१११.२७ ॥
એ જ રીતે પૃથુકર્મા રાજા દિલીપ, વિધિજ્ઞ, ગોદાનથી સ્વર્ગ પામ્યા; યજ્ઞો, દાનો, તપ અને રાજધર્મોથી, ગોદાનથી યુક્ત થઈ માંધાતા બન્યા.
13.111.28
तस्मात्पार्थ त्वमपीमां मयोक्तां ।
बार्हस्पतीं भारतीं धारयस्व।
द्विजाग्र्येभ्यः सम्प्रयच्छस्व प्रीतो ।
गाः पुण्या वै प्राप्य राज्यं कुरूणाम् ॥ १३.१११.२८ ॥
તેથી હે પાર્થ, મેં કહેલી આ બાર્હસ્પત્ય ભારતી શિક્ષાને તું પણ ધારણ કર; કુરુઓનું રાજ્ય પામીને પ્રસન્ન થઈ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને પવિત્ર ગાયો દાન કર.
13.111.29
तथा सर्वं कृतवान्धर्मराजो ।
भीष्मेणोक्तो विधिवद्गोप्रदाने
स मान्धातुर्वेद देवोपदिष्टं ।
सम्यग्धर्मं धारयामास राजा ॥ १३.१११.२९ ॥
એ જ રીતે ધર્મરાજે ભીષ્મે વિધિપૂર્વક ગોદાન વિશે કહેલું સર્વ કર્યું; માંધાતાને દેવોએ ઉપદેશેલો ધર્મ તેમણે સમ્યક્ રીતે ધારણ કર્યો.
13.111.30
इति नृप सततं गवां प्रदाने ।
यवशकलान्सह गोमयैः पिबानः।
क्षितितलशयनः शिखी यतात्मा ।
वृष इव राजवृषस्तदा बभूव ॥ १३.१११.३० ॥
હે નૃપ, આ રીતે સતત ગોદાનમાં લાગી રહી, જવના ટુકડા અને છાણ સાથે પીતા, ભૂમિ પર શયન કરતા, શિખાધારી અને સંયમિત આત્મા થઈને તે રાજાઓમાં વૃષભ સમાન બન્યો.
13.111.31
नरपतिरभवत्सदैव ताभ्यः ।
प्रयतमनास्त्वभिसंस्तुवंश्च गा वै।
नृपतिधुरि च गामयुक्त भूप-
स्तुरगवरैरगमच्च यत्र तत्र ॥ १३.१११.३१ ॥
રાજા સદા એ ગાયો માટે તત્પર રહેતો; સંયમિત મનથી ગાયોની સ્તુતિ કરતો. રાજાએ ગાયને ધૂંસરીમાં જોતરી; ઉત્તમ ઘોડાઓ સાથે જ્યાં ત્યાં ગયો.