มหาภารตะ · อัธยายะ 13.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.111.1
विधिं गवां परं श्रोतुमिच्छामि नृप तत्त्वतः ।
येन ताञ्शाश्वताँल्लोकानर्थिनां प्राप्नुयादिह ॥ १३.१११.१ ॥
พระราชา ข้าพระองค์ปรารถนาจะฟังวิธีการถวายโคอันยิ่งโดยแท้จริง อันจะทำให้ผู้แสวงหาได้โลกอันนิรันดร์เหล่านั้นในโลกนี้
13.111.2
न गोदानात्परं किञ्चिद्विद्यते वसुधाधिप ।
गौर्हि न्यायागता दत्ता सद्यस्तारयते कुलम् ॥ १३.१११.२ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน ไม่มีสิ่งใดยิ่งกว่าการถวายโค โคที่ได้มาโดยชอบธรรมและถวายแล้ว ย่อมช่วยให้วงศ์ตระกูลข้ามพ้นได้ในทันที
13.111.3
सतामर्थे सम्यगुत्पादितो यः ।
स वै क्लृप्तः सम्यगाभ्यः प्रजाभ्यः।
तस्मात्पूर्वं ह्यादिकालप्रवृत्तं ।
गोदानार्थं शृणु राजन्विधिं मे ॥ १३.१११.३ ॥
สิ่งที่ถูกทำให้เกิดขึ้นโดยชอบเพื่อคนดีทั้งหลาย ก็ถูกกำหนดไว้โดยชอบเพื่อประชาสัตว์เหล่านี้เช่นกัน ฉะนั้น ข้าแต่พระราชา จงฟังวิธีการถวายโคจากข้าพเจ้า ซึ่งปฏิบัติกันมาตั้งแต่กาลดึกดำบรรพ์
13.111.4
पुरा गोष्ठे निलीनासु गोषु सन्दिग्धदर्शिना ।
मांधात्रा प्रकृतं प्रश्नं बृहस्पतिरभाषत ॥ १३.१११.४ ॥
ในอดีตกาล เมื่อโคซ่อนตัวอยู่ในคอก พระมานธาตฤผู้มีสายตาคลุมเครือด้วยความสงสัย ได้ตั้งคำถามขึ้น พระพฤหัสปติจึงตรัสตอบ
13.111.5
द्विजानामन्त्र्य सत्कृत्य प्रोक्तं कालमुपोष्य च ।
गोदानार्थे प्रयुञ्जीत रोहिणीं नियतव्रतः ॥ १३.१११.५ ॥
เชิญและให้เกียรติแก่ทวิชาติทั้งหลาย ถือศีลอดตามกาลที่กำหนด ผู้ที่มีวัตรอันสำรวมแล้วควรประกอบพิธีนี้เพื่อการถวายโคในฤกษ์โรหิณี
13.111.6
आह्वानं च प्रयुञ्जीत समङ्गे बहुलेति च ।
प्रविश्य च गवां मध्यमिमां श्रुतिमुदाहरेत् ॥ १३.१११.६ ॥
และพึงเรียกด้วยการเชิญว่า "ข้าแต่สมังคา ข้าแต่พหุลา" และเมื่อเข้าไปท่ามกลางฝูงโคแล้ว พึงกล่าวศรุติบทนี้
13.111.7
गौर्मे माता वृषभः पिता मे ।
दिवं गर्भं जगती मे प्रतिष्ठा।
प्रपद्यैवं शर्वरीमुष्य गोषु ।
पुनर्वाणीमुत्सृजेद्गोप्रदाने ॥ १३.१११.७ ॥
โคคือมารดาของข้าพเจ้า วัวตัวผู้คือบิดาของข้าพเจ้า สวรรค์คือครรภ์ของข้าพเจ้า ฉันทลักษณ์ชคตีคือที่พึ่งของข้าพเจ้า เมื่อประทับค้างคืนท่ามกลางฝูงโคดังนี้แล้ว พึงกล่าวถ้อยคำนั้นอีกครั้งในเวลาถวายโค
13.111.8
स तामेकां निशां गोभिः समसख्यः समव्रतः ।
ऐकात्म्यगमनात्सद्यः कलुषाद्विप्रमुच्यते ॥ १३.१११.८ ॥
ผู้ที่ใช้เวลาคืนหนึ่งนั้นอยู่กับฝูงโค มีมิตรภาพเสมอกันและมีวัตรเดียวกัน ย่อมบรรลุความเป็นหนึ่งเดียวและหลุดพ้นจากมลทินในทันที ผู้นั้นคือพราหมณ์
13.111.9
उत्सृष्टवृषवत्सा हि प्रदेया सूर्यदर्शने ।
त्रिदिवं प्रतिपत्तव्यमर्थवादाशिषस्तव ॥ १३.१११.९ ॥
โคที่ปล่อยวัวตัวผู้และลูกโคแล้ว ควรถวายในเวลาพระอาทิตย์ขึ้น จะได้บรรลุไตรทิพย์ นี่คือคำสรรเสริญและพรของท่าน
13.111.10
ऊर्जस्विन्य ऊर्जमेधाश्च यज्ञे ।
गर्भोऽमृतस्य जगतश्च प्रतिष्ठा।
क्षिते रोहः प्रवहः शश्वदेव ।
प्राजापत्याः सर्वमित्यर्थवादाः ॥ १३.१११.१० ॥
โคมีกำลังและมีปัญญา อยู่ในยัญ เป็นครรภ์แห่งอมฤตและเป็นที่พึ่งของโลก การเจริญและการไหลของแผ่นดินดำรงอยู่ตลอดไป ทั้งหมดนี้เป็นของพระประชาบดี ถ้อยคำเหล่านี้เป็นคำสรรเสริญ
13.111.11
गावो ममैनः प्रणुदन्तु सौर्या-
स्तथा सौम्याः स्वर्गयानाय सन्तु।
आत्मानं मे मातृवच्चाश्रयन्तु ।
तथाऽनुक्ताः सन्तु सर्वाशिषो मे ॥ १३.१११.११ ॥
ขอให้โคแห่งพระอาทิตย์ขับบาปของข้าพเจ้าออกไป และขอให้โคอันอ่อนโยนเป็นพาหนะสู่สวรรค์ ขอให้โคคุ้มครองข้าพเจ้าดุจมารดา ขอให้พรทั้งหมดของข้าพเจ้า แม้ที่มิได้เอ่ยไว้ จงสำเร็จลุล่วงเช่นนั้นเถิด
13.111.12
शोषोत्सर्गे कर्मभिर्देहमोक्षे ।
सरस्वत्यः श्रेयसे सम्प्रवृत्ताः।
यूयं नित्यं सर्वपुण्योपवाह्यां ।
दिशध्वं मे गतिमिष्टां प्रसन्नाः ॥ १३.१११.१२ ॥
ด้วยการปล่อยโคที่แห้งแล้ง และด้วยพิธีกรรมในเวลาละทิ้งร่างกาย แม่น้ำสรัสวตีทั้งหลายผู้มุ่งสู่ความดีสูงสุด พวกท่านทั้งหลายผู้ถูกนำไปด้วยบุญทั้งปวงเป็นนิตย์ ขอจงเป็นผู้พอพระทัย แล้วชี้นำข้าพเจ้าไปสู่คติอันปรารถนาเถิด
13.111.13
या वै यूयं सोऽहमद्यैव भावो ।
युष्मान्दत्त्वा चाहमात्मप्रदाता।
मनश्च्युता मन एवोपपन्नाः ।
सन्धुक्षध्वं सौम्यरूपाग्र्यदेहाः ॥ १३.१११.१३ ॥
สิ่งที่พวกท่านเป็นอยู่นั้น ข้าพเจ้าก็เป็นเช่นนั้นในวันนี้เอง เมื่อได้ถวายพวกท่านแล้ว ข้าพเจ้าก็เป็นผู้ให้ตนเองเช่นกัน แม้หลุดจากใจแต่ก็บรรลุได้ในใจ ขอให้พวกท่านผู้มีรูปอันอ่อนโยนและร่างกายอันประเสริฐสุดได้รับการจุดประกาย
13.111.14
दानस्याग्रे पूर्वमेतद्वदेत ।
गवां दाता विधिवत्पर्वदृष्टम्।
प्रतिब्रूयाच्छेषमर्धंद्विजातिः ।
प्रतिगृह्णन्वै गोप्रदाने विधिज्ञः ॥ १३.१११.१४ ॥
ก่อนอื่นในตอนต้นของการถวาย พึงกล่าวดังนี้ผู้ถวายโคตามวิธีที่เห็นในพิธีตามลำดับ ทวิชาติพึงตอบส่วนที่เหลือครึ่งหนึ่ง ส่วนผู้รู้วิธีย่อมรับในการถวายโค
13.111.15
गां ददानीति वक्तव्यमर्घ्यमुत्सृज्य सुव्रतः ।
ऊढव्या भरितव्या च वैष्णवीति च चोदयेत् ॥ १३.१११.१५ ॥
พึงกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายโค" ผู้มีวัตรดีพึงปล่อยอรฆ์แล้วกระตุ้นว่า "วิษณุผู้ควรแบกหามและควรเลี้ยงดู"
13.111.16
नाम सङ्कीर्तयेत्तस्या यथासंख्योत्तरं स वै ।
फलं षट्त्रिंशदष्टौ च सहस्राणि च विंशतिः ॥ १३.१११.१६ ॥
พึงสวดชื่อของโคนั้น พร้อมตัวเลขตอบรับตามลำดับ ผลของการนั้นคือสามสิบหก และแปดพัน และยี่สิบ
13.111.17
एवमेतान्गुणान्विद्याद्गवादीनां यथाक्रमम् ।
गोप्रदाता समाप्नोति समस्तानष्टमे क्रमे ॥ १३.१११.१७ ॥
พึงรู้คุณความดีเหล่านี้ของโคและสิ่งอื่นๆ ตามลำดับเช่นนี้ ผู้ถวายโคย่อมได้รับคุณทั้งหมดในขั้นที่แปด
13.111.18
गोदः शीली निर्भयश्चार्घदाता ।
न स्याद्दुःखी वसुदाता च कामम्।
उपस्योढा भारते यश्च विद्वा-
न्विख्यातास्ते वैष्णवाश्चन्द्रलोकाः ॥ १३.१११.१८ ॥
ผู้ถวายโคย่อมเป็นผู้มีศีลธรรม ไม่กลัวอะไร และเป็นผู้ถวายเครื่องบูชาเกียรติ ไม่ตกทุกข์ และให้ทรัพย์ตามที่ปรารถนา ผู้ที่ครองคู่และมีความรู้ในแผ่นดินภารตะ เหล่านั้นคือโลกแห่งจันทร์อันเลื่องชื่อของชาววัษณพ
13.111.19
गा वै दत्त्वा गोव्रती स्यात्त्रिरात्रं ।
निशां चैकां संवसेतेह ताभिः।
काम्याष्टभ्यां वर्तितव्यं त्रिरात्रं ।
रसैर्वा गोः शकृता प्रश्नवैर्वा ॥ १३.१११.१९ ॥
เมื่อถวายโคแล้ว ผู้ถือวัตรโคพึงรักษาวัตรสามราตรี และพึงอยู่กับโคเหล่านั้นหนึ่งราตรีในที่นี้ ในวันอัษฏมีที่ปรารถนา พึงถือวัตรสามราตรี โดยฉันน้ำนมโค หรือมูล หรือน้ำปัสสาวะ
13.111.20
देवव्रती स्याद्वृषभप्रदाने ।
वेदावाप्तिर्गोयुगस्य प्रदाने।
तथा गवां विधिमासाद्य यज्वा ।
लोकानग्र्यान्विन्दते गोविधिज्ञः ॥ १३.१११.२० ॥
พึงเป็นผู้อุทิศต่อเทวดาด้วยการถวายวัวตัวผู้ ได้ความรู้พระเวทด้วยการถวายโคคู่หนึ่ง เช่นเดียวกัน ผู้ประกอบยัญที่เข้าถึงวิธีโค และผู้รู้วิธีโค ย่อมได้โลกอันประเสริฐ
13.111.21
कामान्सर्वान्पार्थिवानेकसंस्था-
न्यो वै दद्यात्कामदुघां च धेनुम्।
सम्यक्ताः स्युर्हव्यकव्यौघवत्य ।
स्तासामुक्ष्णां ज्यायसां सम्प्रदानम् ॥ १३.१११.२१ ॥
ผู้ใดให้ความปรารถนาทั้งปวงของผู้ครองแผ่นดินทั้งหลายอันมีจุดหมายเดียว และให้โคกามธุก ขอให้โคเหล่านั้นอุดมด้วยเครื่องบูชาแด่เทวดาและบรรพบุรุษอย่างสมบูรณ์ การให้โคผู้จ่าฝูงผู้ประเสริฐเหล่านั้นก็เช่นเดียวกัน (ให้ผลสูงสุด)
13.111.22
न चाशिष्यायाव्रतायोपकुर्या-
न्नाश्रद्दधानाय न वक्रबुद्धये।
गुह्यो ह्ययं सर्वलोकस्य धर्मो ।
नेमं धर्मं यत्र तत्र प्रजल्पेत् ॥ १३.१११.२२ ॥
ไม่ควรทำคุณแก่ผู้ที่ไม่ใช่ศิษย์ ผู้ไม่ได้ปฏิบัติพรต ผู้ไม่มีศรัทธา หรือผู้มีจิตคดโกง ธรรมนี้เป็นความลับของโลกทั้งปวง ไม่ควรประกาศธรรมนี้ในที่ใดก็ตามที่ตนไปอยู่
13.111.23
सन्ति लोके श्रद्दधाना मनुष्याः ।
सन्ति क्षुद्रा राक्षसमानुषेषु।
एषामेतद्दीयमानं ह्यनिष्टं ।
ये नास्तिक्यं चाश्रयन्तेऽल्पपुण्याः ॥ १३.१११.२३ ॥
ในโลกมีมนุษย์ผู้มีศรัทธา และมีผู้ต่ำช้าในหมู่รากษสและมนุษย์ การให้ธรรมนี้แก่ผู้มีบุญน้อยที่ยึดถือความไม่เชื่อเป็นที่พึ่งเป็นสิ่งไม่เป็นมงคล
13.111.24
बार्हस्पत्यं वाक्यमेतन्निशम्य ।
ये राजानो गोप्रदानानि दत्त्वा।
लोकान्प्राप्ताः पुण्यशीलाः प्रवृत्ता-
स्तान्मे राजन्कीर्त्यमानान्निबोध ॥ १३.१११.२४ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของพระพฤหัสปตินี้แล้ว บรรดากษัตริย์ผู้ให้ทานโคและมีอุปนิสัยดีงาม ดำเนินชีวิตเพื่อบุญ ได้บรรลุโลกเหล่านั้น ข้าแต่พระราชา จงฟังเรื่องของท่านเหล่านั้นที่เราจะเล่าให้ฟัง
13.111.25
उशीनरो विश्वगश्वो नृगश्च ।
भगीरथो विश्रुतो यौवनाश्वः।
मान्धाता वै मुचुकुन्दश्च राजा ।
भूरिद्युम्नो नैषधः सोमकश्च ॥ १३.१११.२५ ॥
อุศีนระ วิศวคศวะ และนฤค ภคีรถ ยุวนาศวะผู้เลื่องชื่อ มาน ธาตฤ พระราชามุจุกุนทะ ภูริทยุมนะ ไนษธะ และโสมกะ
13.111.26
पुरूरवा भरतश्चक्रवर्ती ।
यस्यान्ववाये भरताः सर्व एव।
तथा वीरो दाशरथिश्च रामो ।
ये चाप्यन्ये विश्रुताः कीर्तिमन्तः ॥ १३.१११.२६ ॥
ปุรูรวัส ภรตจักรพรรดิ ผู้ซึ่งวงศ์ของพระองค์เกิดเป็นภรตะทั้งปวง รวมทั้งพระรามผู้กล้าหาญ พระโอรสของท้าวทศรถ และผู้อื่นที่มีชื่อเสียงและเกียรติยศ
13.111.27
तथा राजा पृथुकर्मा दिलीपो ।
दिवं प्राप्तो गोप्रदानैर्विधिज्ञः।
यज्ञैर्दानैस्तपसा राजधर्मै-
र्मांधाताऽभूद्गोप्रदानैश्च युक्तः ॥ १३.१११.२७ ॥
พระราชาทิลีปะผู้มีการกระทำอันยิ่งใหญ่ ผู้รู้วิธีการพิธี ได้ขึ้นสู่สวรรค์ด้วยการให้ทานโค และมานธาตฤก็ได้เป็นเช่นนั้น ด้วยการบูชายัญ การให้ทาน ตบะ และหน้าที่ของกษัตริย์ ประกอบกับการให้ทานโค
13.111.28
तस्मात्पार्थ त्वमपीमां मयोक्तां ।
बार्हस्पतीं भारतीं धारयस्व।
द्विजाग्र्येभ्यः सम्प्रयच्छस्व प्रीतो ।
गाः पुण्या वै प्राप्य राज्यं कुरूणाम् ॥ १३.१११.२८ ॥
ดังนั้น ข้าแต่ปารถะ แม้ท่านก็ควรยึดมั่นคำสอนพาร์หัสปัตยะ-ภารตีนี้ที่เราได้กล่าวแล้ว และด้วยความยินดีจงถวายโคอันศักดิ์สิทธิ์แก่พราหมณ์ผู้ประเสริฐ เมื่อได้ราชอาณาจักรของกุรุแล้ว
13.111.29
तथा सर्वं कृतवान्धर्मराजो ।
भीष्मेणोक्तो विधिवद्गोप्रदाने
स मान्धातुर्वेद देवोपदिष्टं ।
सम्यग्धर्मं धारयामास राजा ॥ १३.१११.२९ ॥
พระยุธิษฐิระผู้เป็นราชาแห่งธรรมก็ได้กระทำทุกสิ่งเช่นนั้น ตามที่ภีษมะได้สั่งไว้ตามวิธีเกี่ยวกับการให้ทานโค พระองค์ได้ทรงรักษาธรรมอย่างสมบูรณ์ ซึ่งเทวดาได้ทรงสั่งสอนแก่มานธาตฤ
13.111.30
इति नृप सततं गवां प्रदाने ।
यवशकलान्सह गोमयैः पिबानः।
क्षितितलशयनः शिखी यतात्मा ।
वृष इव राजवृषस्तदा बभूव ॥ १३.१११.३० ॥
ข้าแต่พระราชา ด้วยการอุทิศตนต่อการให้ทานโคอยู่เป็นนิตย์ ดื่มเศษข้าวบาร์เลย์ปนมูลโค นอนบนพื้นดินเปล่า มีมวยผมและควบคุมตน พระองค์จึงเป็นดั่งโคอุสภะในหมู่ราชาในครั้งนั้น
13.111.31
नरपतिरभवत्सदैव ताभ्यः ।
प्रयतमनास्त्वभिसंस्तुवंश्च गा वै।
नृपतिधुरि च गामयुक्त भूप-
स्तुरगवरैरगमच्च यत्र तत्र ॥ १३.१११.३१ ॥
พระองค์ทรงเป็นจอมกษัตริย์ผู้ตั้งอยู่เสมอต่อโคเหล่านั้น มีจิตสงบ สรรเสริญโคอยู่เสมอ พระราชาทรงผูกโคเข้ากับแอกของรถ และขับรถม้าอันประเสริฐไปยังที่นั้นและที่นี้