महाभारत · अध्याय 13.127
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.127.1
केन वर्णविभागेन विज्ञेया कपिला भवेत् ।
कति वा लक्षणान्यस्या दृष्टानि मुनिभिः पुरा ॥ १३.१२७.१ ॥
कोणत्या वर्णविभागाने कपिला ओळखावी? पूर्वी मुनींनी तिची किती लक्षणे पाहिली होती?
13.127.2
शृणु तात यथा गोषु विज्ञेया कपिला भवेत् ।
नेत्रयोः शृङ्गयोश्चैव खुरेषु वृषणेषु च।
कर्णतो घ्राणतश्चापि षड्विधाः कपिलाः स्मृताः ॥ १३.१२७.२ ॥
हे तात, ऐक; गायींमध्ये कपिला कशी ओळखावी: डोळ्यांत, शिंगांत, खुरांत, वृषणांत आणि कान व नाकापासूनही—अशा प्रकारे कपिला सहा प्रकारची मानली गेली आहे.
13.127.3
एतेषां लक्षणानां तु यद्येकमपि दृश्यते ।
कपिलां तां विजानीयादेवमाहुर्मनीषिणः ॥ १३.१२७.३ ॥
या लक्षणांपैकी एकही दिसले तरी तिला कपिला समजावे—असे ज्ञानी म्हणतात.
13.127.4
आग्नेयी नेत्रकपिला खुरैर्माहेश्वरी भवेत् ।
ग्रीवायां वैष्णवी ज्ञेया पूष्णो घ्राणादजायत ॥ १३.१२७.४ ॥
डोळ्यांत कपिल असलेली ती आग्नेयी; खुरांद्वारे ओळखली जाणारी ती माहेश्वरी; मानेवरून वैष्णवी जाणावी; पूषनच्या नाकातून ती जन्मली.
13.127.5
कर्णतस्तु वसन्तेन स्वयोनिमभिजायते ।
गायत्र्याश्च वृषणयोरुत्पत्तिः षड्गुणा स्मृता ॥ १३.१२७.५ ॥
कानांमधून वसंताद्वारे ती आपल्या योनीतूनच जन्मते; वृषणांपासून गायत्रीची उत्पत्ती सहापट सांगितली आहे.
13.127.6
एवं गावश्च विप्राश्च गायत्री सत्यमेव च ।
वसन्तश्च सुवर्णश्च एकतः समजायत ॥ १३.१२७.६ ॥
अशा प्रकारे गायी व ब्राह्मण, गायत्री व सत्य, वसंत व सुवर्ण—एकाच स्रोतापासून एकत्र जन्मले.
13.127.7
नेत्रयोः कपिलां यस्तु वाहयेत दुहेत वा ।
स पापकर्मा नरकं प्रतिष्ठां प्रतिपद्यते ॥ १३.१२७.७ ॥
जो मनुष्य कपिला गायीच्या डोळ्यांत दोर घालून तिच्याकडून ओझे वाहवतो किंवा तिचे दूध काढतो, तो पापकर्मी नरकाला आणि अधोगतीला जातो.
13.127.8
नरकाद्विप्रमुक्तस्तु तिर्यग्योनिं निषेवते ।
यदा लभेत मानुष्यं जात्यन्धो जायते नरः ॥ १३.१२७.८ ॥
नरकातून सुटला तरी तो तिर्यग्योनीत जातो; मनुष्यजन्म मिळाल्यावर जन्मतःच आंधळा होऊन जन्मतो.
13.127.9
शृङ्गयोः कपिलां यस्तु वाहयेत दुहेत वा ।
तिर्यग्योनिं स लभते जायमानः पुनः पुनः ॥ १३.१२७.९ ॥
जो कपिला गायीची शिंगे धरून तिच्याकडून ओझे वाहवतो किंवा तिचे दूध काढतो, तो वारंवार जन्मताना तिर्यग्योनीच प्राप्त करतो.
13.127.10
खुरेषु कपिलां यस्तु वाहयेत दुहेत वा ।
तमस्यपारे मज्जेत धनहीनो नराधमः ॥ १३.१२७.१० ॥
जो कपिला गायीच्या खुरांनी तिच्याकडून ओझे वाहवतो किंवा तिचे दूध काढतो, तो धनहीन नीच मनुष्य अपार अंधारात बुडतो.
13.127.11
कपिलां वालधानेषु वाहयेत दुहेत वा ।
निराश्रयः सदा चैव जायते यदि चेत्कृमिः ॥ १३.१२७.११ ॥
जो कपिला गायीच्या शेपटीला धरून तिच्याकडून ओझे वाहवतो किंवा तिचे दूध काढतो, तो सदैव निराश्रय होऊन जन्मतो; जर तो कृमी झाला तर कृमी म्हणून जन्मतो.
13.127.12
कर्णेन कपिलां यस्तु जानन्नप्युपजीवति ।
सहस्रशः शुचिर्भुत्वा मानुष्यं प्राप्नुयादथ।
चण्डालः पापयोनिश्च जायते स नराधमः ॥ १३.१२७.१२ ॥
जो कपिला गायीचा कान धरून जाणूनबुजून तिचा उपयोग करून उपजीविका करतो, तो हजारो वेळा शुद्ध होऊन मनुष्यजन्म मिळवला तरी चांडाळ, पापयोनी आणि नीच मनुष्य म्हणून जन्मतो.
13.127.13
घ्राणेन कपिलां यस्तु प्रमादादुपजीवति ।
सोऽपि वर्षसहस्राणि तिर्यग्योनौ प्रजायते ॥ १३.१२७.१३ ॥
जो प्रमादाने वासाने कपिला गायीचा उपभोग घेतो, तोही हजारो वर्षे तिर्यक् योनीत जन्म घेतो.
13.127.14
व्याधिग्रस्तो जडो रोगी भवेन्मानुष्यमागतः ॥ १३.१२७.१४ ॥
मनुष्यजन्म मिळाला तरी तो व्याधिग्रस्त, जड आणि रोगी होतो.
13.127.15
मधुसर्पिस्सुगन्धास्तु कपिलाः शास्त्रतः स्मृताः ।
एताः समुपजीवेत सोऽपि तिर्यक्षु जायते ॥ १३.१२७.१५ ॥
शास्त्रानुसार कपिला गायी मध आणि तुपाच्या सुगंधाच्या मानल्या आहेत; त्यांचा उपभोग घेणारा तोही तिर्यक् योनींमध्ये जन्म घेतो.
13.127.16
स्थावरत्वमनुप्राप्तो यदि मानुष्यतां लभेत् ।
अल्पायुः स भवेज्जातो हीनवर्णकुलोद्भवः ॥ १३.१२७.१६ ॥
स्थावरत्व प्राप्त झालेला जर पुन्हा मनुष्यत्व मिळवतो, तर तो अल्पायुषी होऊन हीन वर्ण व कुलात जन्मतो.
13.127.17
ये तु पापा ह्यसूयन्ते कपिलां वाहयन्ति च ।
निरयेषु प्रतिष्ठन्ते यावदाभूतसम्प्लवम् ॥ १३.१२७.१७ ॥
जे पापी लोक कपिला गायीचा द्वेष करतात आणि तिला ओझी वाहायला लावतात; ते भूतांच्या प्रलयापर्यंत नरकांत राहतात.