महाभारत · अध्याय 13.129
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.129.1
ये च गाः सम्प्रयच्छन्ति हुतशिष्टाशिनश्च ये ।
तेषां सत्राणि यज्ञाश्च नित्यमेव युधिष्ठिर ॥ १३.१२९.१ ॥
जे गायी दान करतात आणि होमशेष भक्षण करतात, त्यांचे सत्र व यज्ञ नेहमीच (फलदायी होतात), हे युधिष्ठिरा.
13.129.2
ऋते दधिघृतेनेह न यज्ञः सम्प्रवर्तते ।
तेन यज्ञस्य यज्ञत्वमतो मूलं च लक्ष्यते ॥ १३.१२९.२ ॥
येथे दही व तूप वाचून यज्ञ चालत नाही; त्यामुळेच यज्ञाचे यज्ञत्व आहे, म्हणून त्याचे मूळ (गाय) दिसते.
13.129.3
दानानामपि सर्वेषां गवां दानं प्रशस्यते ।
गावः श्रेष्ठाः पवित्राश्च पावनं ह्येतदुत्तमम् ॥ १३.१२९.३ ॥
सर्व दानांमध्येही गोदानाची प्रशंसा केली जाते; गायी श्रेष्ठ व पवित्र आहेत; हे दान पावन व उत्तम आहे.
13.129.4
पुष्ट्यर्थमेताः सेवेत शान्त्यर्थमपि चैव ह ।
पयो दधि घृतं चासां सर्वपापप्रमोचनम् ॥ १३.१२९.४ ॥
पोषणासाठी यांची सेवा करावी, आणि शांतीसाठीही; यांचे दूध, दही, तूप सर्व पापांपासून मुक्त करते.
13.129.5
गावस्तेजः परं प्रोक्तमिह लोके परत्र च ।
न गोभ्यः परमं किञ्चित्पवित्रं भरतर्षभ ॥ १३.१२९.५ ॥
गायी हेच आणि परलोकीही परम तेज म्हणून सांगितल्या आहेत; गायींपेक्षा पवित्र काहीही नाही, हे भरतर्षभा.
13.129.6
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पितामहस्य संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥ १३.१२९.६ ॥
येथेही लोक हा पुरातन इतिहास सांगतात — पितामह (ब्रह्मा) आणि इंद्र यांचा संवाद, हे युधिष्ठिरा.
13.129.7
पराभूतेषु दैत्येषु शक्रस्त्रिभुवनेश्वरः ।
प्रजाः समुदिताः सर्वाः सत्यधर्मपरायणाः ॥ १३.१२९.७ ॥
दैत्य पराभूत झाले तेव्हा त्रिभुवनाचा स्वामी शक्र (इंद्र) याच्या राज्यात सर्व प्रजा समृद्ध झाली आणि सत्य व धर्मात तत्पर राहिली.
13.129.8
अथर्षयः सगन्धर्वाः किन्नरोरगराक्षसाः ।
देवासुरसुपर्णाश्च प्रजानां पतयस्तथा।
पर्युपासत कौन्तेय कदाचिद्वै पितामहम् ॥ १३.१२९.८ ॥
हे कौन्तेया, ऋषी, गंधर्व, किन्नर, उरग, राक्षस, देव, असुर, सुपर्ण आणि प्रजांचे स्वामी हे सुद्धा एकदा पितामहाची उपासना करीत होते.
13.129.9
नारदः पर्वतश्चैव विश्वावसुहहाहुहूः ।
दिव्यतानेषु गायन्तः पर्युपासत तं प्रभुम् ॥ १३.१२९.९ ॥
नारद, पर्वत, विश्वावसु, हाहा आणि हुहू दिव्य रागांत गात त्या प्रभूची उपासना करीत होते.
13.129.10
तत्र दिव्यानि पुष्पाणि प्रावहत्पवनस्तदा ।
आजह्रुर्ऋतवश्चापि सुगन्धीनि पृथक्पृथक् ॥ १३.१२९.१० ॥
तेथे तेव्हा वाऱ्याने दिव्य फुले वाहून आणली; आणि ऋतूंनीही निरनिराळी सुगंधी फुले आणली.
13.129.11
तस्मिन्देवसमावाये सर्वभूतसमागमे ।
दिव्यवादित्रसंघुष्टे दिव्यस्त्रीचारणावृते।
इन्द्रः पप्रच्छ देवेशमभिवाद्य प्रणम्य च ॥ १३.१२९.११ ॥
त्या देवसभेत, सर्व भूतांच्या समागमात, दिव्य वाद्यांच्या निनादात, दिव्य स्त्रिया आणि चारणांनी वेढलेला इंद्र देवेशाला अभिवादन करून आणि नमस्कार करून विचारता झाला.
13.129.12
देवानां भगवन्कस्माल्लोकेशानां पितामह ।
उपरिष्ठाद्गवां लोक एतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १३.१२९.१२ ॥
हे भगवन्, हे पितामहा, देव आणि लोकेश्वरांमध्ये हे कसे? गोलोक वर आहे, हे जाणण्याची माझी इच्छा आहे.
13.129.13
किं तपो ब्रह्मचर्यं वा गोभिः कृतमिहेश्वर ।
देवानामुपरिष्टाद्यद्वसन्त्यरजसः सुखम् ॥ १३.१२९.१३ ॥
हे ईश्वरा, येथे गायींनी कोणते तप किंवा ब्रह्मचर्य केले, ज्यामुळे त्या देवांच्याही वर रजोगुणरहित होऊन सुखाने राहतात?
13.129.14
ततः प्रोवाच ब्रह्मा तं शक्रं बलनिषूदनम् ।
अवज्ञातास्त्वया नित्यं गावो बलनिषूदन ॥ १३.१२९.१४ ॥
मग ब्रह्मदेव बलनिषूदन इंद्राला म्हणाले: हे बलनिषूदना, तू गायींचा नेहमी अपमान केला आहेस.
13.129.15
तेन त्वमासां माहात्म्यं न वेत्सि शृणु यत्प्रभो ।
गवां प्रभावं परमं माहात्म्यं च सुरर्षभ ॥ १३.१२९.१५ ॥
म्हणून तुला त्यांचे माहात्म्य माहीत नाही. हे प्रभो, ऐक: गायींचा परम प्रभाव आणि माहात्म्य काय आहे, हे सुरश्रेष्ठा.
13.129.16
यज्ञाङ्गं कथिता गावो यज्ञ एव च वासव ।
एताभिश्च विना विज्ञो न वर्तेत कथञ्चन ॥ १३.१२९.१६ ॥
हे वासवा, गायींना यज्ञाचे अंग म्हटले आहे आणि यज्ञही त्याच आहेत. यांच्याशिवाय विज्ञ पुरुष कोणत्याही प्रकारे राहू शकत नाही.
13.129.17
धारयन्ति प्रजाश्चैताः पयसा हविषा तथा ।
एतासां तनयाश्चापि कृषियोगमुपासते ॥ १३.१२९.१७ ॥
या गायी दूध आणि हविषाने प्रजांचे पालन करतात; त्यांचे पुत्रही शेतीचा आश्रय घेतात.
13.129.18
जनयन्ति च धान्यानि बीजानि विविधानि च ।
ततो यज्ञाः प्रवर्तन्ते हव्यं कव्यं च सर्वशः ॥ १३.१२९.१८ ॥
त्या विविध धान्ये आणि बीजे उत्पन्न करतात; त्यातूनच यज्ञ प्रवृत्त होतात — देवांना हव्य आणि पितरांना कव्य सर्व प्रकारे अर्पण होते.
13.129.19
पयो दधि घृतं चैव पुण्याश्चैताः सुराधिप ।
वहन्ति विविधान्भोगान्क्षुत्तृष्णापरिपीडिताः ॥ १३.१२९.१९ ॥
दूध, दही आणि तूप — हे सुराधिपा, या पवित्र गाई भूक-तहानेने पीडित प्राण्यांना विविध भोग देतात.
13.129.20
मुनींश्च धारयन्तीह प्रजाश्चैवापि कर्मणा ।
वासवाऽकूटवाहिन्यः कर्मणा सुकृतेन च ॥ १३.१२९.२० ॥
येथे या गाई आपल्या कर्माने मुनींना आणि प्रजेलाही धारण करतात; हे वासवा, कपटाशिवाय वाहणाऱ्या या आपल्या कर्माने आणि सुकृताने तसे करतात.
13.129.21
उपरिष्टात्ततोऽस्माकं वसन्त्येताः सदैव हि ।
एतत्ते कारणं शक्र निवासकृतमध्य वै।
गावो देवोपरिष्टाद्धि समाख्याताः शतक्रतो ॥ १३.१२९.२१ ॥
मग हे आमच्यावर सदैव वास करतात; हे शक्रा, हेच तुझे कारण आहे. हे शतक्रतो, गाई देवांच्याही वर राहणाऱ्या म्हणून सांगितल्या आहेत.
13.129.22
एता हि वरदत्ताश्च वरदाश्चापि वासव ।
सुरभ्यः पुण्यकर्मिण्यः पावनाः शुभलक्षणाः ॥ १३.१२९.२२ ॥
या गाई वराने दिलेल्या आहेत आणि वर देणाऱ्याही आहेत; हे वासवा, सुरभी गाई पुण्यकर्म करणाऱ्या, पावन आणि शुभलक्षणी आहेत.
13.129.23
यदर्थं गां गताश्चैव सुरभ्यः सुरसत्तम ।
तच्च मे शृणु कार्स्न्येन वदतो बलसूदन ॥ १३.१२९.२३ ॥
हे सुरश्रेष्ठा, ज्या कारणाने सुरभी गाई पृथ्वीवर आल्या, हे बलसूदना, ते मी पूर्णपणे सांगत असताना ऐक.
13.129.24
पुरा देवयुगे तात दैत्येन्द्रेषु महात्मसु ।
त्रीँल्लोकाननुशासत्सु विष्णौ गर्भत्वमागते ॥ १३.१२९.२४ ॥
हे वत्सा, पूर्वी देवयुगात, महात्मे दैत्येंद्र त्रिलोकावर राज्य करीत असताना, विष्णू गर्भत्वाला आले असता…
13.129.25
अदित्यां तप्यमानायां तपो घोरं सुदुश्चरम् ।
पुत्रार्थममरश्रेष्ठ पादेनैकेन नित्यदा ॥ १३.१२९.२५ ॥
हे अमरश्रेष्ठा, पुत्रप्राप्तीसाठी अदिती घोर आणि अत्यंत दुष्कर तपश्चर्या करत होती, सदैव एका पायावर उभी राहून.
13.129.26
तां तु दृष्ट्वा महादेवीं तप्यमानां महत्तपः ।
दक्षस्य दुहिता देवी सुरभिर्नाम नामतः ॥ १३.१२९.२६ ॥
ती महादेवी महान तपश्चर्या करत असलेली पाहून, दक्षाची कन्या देवी सुरभी नावाची…
13.129.27
अतप्यत तपो घोरं हृष्टा धर्मपरायणा ।
कैलासशिखरे रम्ये देवगन्धर्वसेविते ॥ १३.१२९.२७ ॥
धर्मपरायण असलेली ती आनंदाने, देव-गंधर्वांनी सेवित केलेल्या रमणीय कैलास शिखरावर घोर तपश्चर्या करू लागली.
13.129.28
व्यतिष्ठदेकपादेन परमं योगमास्थिता ।
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ॥ १३.१२९.२८ ॥
परम योगाचा आश्रय घेऊन ती एका पायावर उभी राहिली, दहा हजार वर्षे आणि दहा शे वर्षे.
13.129.29
सन्तप्तास्तपसा तस्या देवाः सर्षिमहोरगाः ।
तत्र गत्वा मया सार्धं पर्युपासत तां शुभां ॥ १३.१२९.२९ ॥
तिच्या तपामुळे संतप्त झालेले देव, ऋषी आणि महोरग माझ्यासह तेथे जाऊन त्या शुभ देवीची उपासना करू लागले.
13.129.30
अथाहमब्रवं तत्र देवीं तां तपसाऽन्विताम् ।
किमर्थं तप्यसे देवि तपो घोरमनिन्दिते ॥ १३.१२९.३० ॥
तेव्हा मी तेथे त्या तपात मग्न असलेल्या देवीला म्हणालो: हे देवी, हे निर्दोष स्त्री, कशासाठी तू हे घोर तप करीत आहेस?
13.129.31
प्रीतस्तेऽहं महाभागो तपसाऽनेन शोभने ।
वरयस्व वरं देवि दातास्मीति पुरन्दर ॥ १३.१२९.३१ ॥
हे महाभागे, हे शोभने, या तपामुळे मी तुझ्यावर प्रसन्न झालो आहे. हे देवी, वर माग; मी वर देणारा आहे, असे पुरंदर म्हणाला.
13.129.32
वरेण भगवन्मह्यं कृतं लोकपितामह ।
एष एव वरो मेऽद्य यत्प्रीतोसि ममानघ ॥ १३.१२९.३२ ॥
हे भगवन्, लोकपितामहा, तुमच्या वराने माझे कार्य सिद्ध झाले. हे निष्पापा, आज माझ्यासाठी हाच वर आहे की तू माझ्यावर प्रसन्न आहेस.
13.129.33
तामेव ब्रुवतीं देवीं सुरभिं त्रिदशेश्वर ।
प्रत्यब्रवं यद्देवेन्द्र तन्निबोध शचीपते ॥ १३.१२९.३३ ॥
हे त्रिदशेश्वरा, ती देवी सुरभी असे बोलत असताना मी जे उत्तर दिले ते ऐक, हे देवेंद्रा, शचीपती.
13.129.34
अलोभकाम्यया देवि तपसा शुचिना च ते ।
प्रसन्नोऽहं वरं तस्मादमरत्वं दादामि ते ॥ १३.१२९.३४ ॥
हे देवी, तुझ्या निर्लोभ इच्छेने आणि तुझ्या शुचि तपाने मी प्रसन्न झालो आहे; म्हणून मी तुला अमरत्वाचा वर देतो.
13.129.35
त्रयाणामपि लोकानामुपरिष्टान्निवत्स्यसि ।
मत्प्रसादाच्च विख्यातो गोलोकः सम्भविष्यति ॥ १३.१२९.३५ ॥
तू तिन्ही लोकांच्याही वर राहशील; आणि माझ्या प्रसादाने गोलोक नावाचा प्रसिद्ध लोक निर्माण होईल.
13.129.36
मानुषेषु च कुर्वाणाः प्रजाः कर्म शुभास्तव ।
निवत्स्यन्ति महाभागो सर्वा दुहितरश्च ते ॥ १३.१२९.३६ ॥
हे महाभागे, मानवांमध्ये शुभ कर्म करणारी तुझी प्रजा आणि तुझ्या सर्व कन्या तेथे निवास करतील.
13.129.37
मनसा चिन्तिता भोगास्त्वया वै दिव्यमानुषाः ।
यच्च स्वर्गसुखं देवि तत्ते सम्पत्स्यते शुभे ॥ १३.१२९.३७ ॥
हे शुभे, देवी, तू मनात चिंतिलेले दिव्य आणि मानुष भोग, तसेच स्वर्गसुख तुला प्राप्त होईल.
13.129.38
तस्या लोकाः सहस्राक्ष सर्वकामसमन्विताः ।
न तत्र क्रमते मृत्युर्न जरा न च पावकः।
न दैन्यं नाशुभं किञ्चिद्विद्यते तत्र वासव ॥ १३.१२९.३८ ॥
हे सहस्राक्षा, ते लोक सर्वकामांनी युक्त आहेत. तेथे मृत्यू प्रवेश करत नाही, वृद्धापकाळ नाही, अग्नीही नाही; तेथे दैन्य किंवा कोणतेही अशुभ नाही, हे वासवा.
13.129.39
तत्र दिव्यान्यरण्यानि दिव्यानि भवनानि च ।
विमानानि सुयुक्तानि कामगानि च वासव ॥ १३.१२९.३९ ॥
तेथे दिव्य अरण्ये आणि दिव्य भवने आहेत, आणि सुसज्ज, इच्छेनुसार जाणारी विमानेही आहेत, हे वासवा.
13.129.40
ब्रह्मचर्येण तपसा सत्येन च दमेन च ।
दानैश्च विविधैः पुण्यैस्तथा तीर्थानुसेवनात् ॥ १३.१२९.४० ॥
ब्रह्मचर्य, तप, सत्य आणि दम यांनी, विविध दानांनी व पुण्यकर्मांनी, तसेच तीर्थसेवनाने (ते प्राप्त होते).
13.129.41
तपसा महता चैव सुकृतेन च कर्मणा ।
शक्यः समासादयितुं गोलोकः पुष्करेक्षण ॥ १३.१२९.४१ ॥
महान तप आणि सत्कर्म यांनीच गोलोक प्राप्त करणे शक्य आहे, हे पुष्करेक्षण.
13.129.42
एतत्ते सर्वमाख्यातं मया शक्रानुपृच्छते ।
न ते परिभवः कार्यो गवामसुरसूदन ॥ १३.१२९.४२ ॥
हे शक्रा, तू विचारलेले सर्व मी तुला सांगितले आहे. हे असुरसूदना, गायींचा तू अपमान करू नये.
13.129.43
एतच्छ्रुत्वा सहस्राक्षः पूजयामास नित्यदा ।
गाश्चक्रे बहुमानं च तासु नित्यं युधिष्ठिर ॥ १३.१२९.४३ ॥
हे ऐकून सहस्राक्ष (इंद्र) नेहमी त्यांची पूजा करीत असे; युधिष्ठिरा, त्या गायींचा तो नेहमी फार मान राखीत असे.
13.129.44
एतत्ते सर्वमाख्यातं पावनं च महाद्युते ।
पवित्रं परमं चापि गवां माहात्म्यमुत्तमम्। ॥ १३.१२९.४४ ॥
हे महाद्युते, हे सर्व मी तुला सांगितले; गायींचे हे माहात्म्य पावन, पवित्र, परम आणि उत्तम आहे.
13.129.45
कीर्तितं पुरुषव्याघ्र सर्वपापविमोचनम् ।
य इदं कथयेन्नित्यं ब्राह्मणेभ्यः समाहितः ॥ १३.१२९.४५ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, हे सर्व पापांपासून मुक्त करणारे असे कीर्तित आहे; जो हे नेहमी एकाग्र मनाने ब्राह्मणांना सांगतो.
13.129.46
हव्यकव्येषु यज्ञेषु पितृकार्येषु चैव ह ।
सार्वकामिकमक्षय्यं पितॄंस्तस्योपतिष्ठते ॥ १३.१२९.४६ ॥
हव्य-कव्यांमध्ये, यज्ञांमध्ये आणि पितृकार्यांमध्येही सर्व इच्छा पूर्ण करणारे अक्षय फळ मिळते; त्याचे पितर त्याच्याजवळ उपस्थित राहतात.
13.129.47
गोषु भक्तश्च लभते यद्यदिच्छति मानवः ।
स्त्रियोपि भक्ता या गोषु ताश्च काममवाप्नुयुः ॥ १३.१२९.४७ ॥
गायींविषयी भक्ती असलेला मनुष्य जे जे इच्छितो ते ते मिळवतो; गायींविषयी भक्ती असलेल्या स्त्रियाही आपली इच्छा पूर्ण करू शकतात.
13.129.48
पुत्रार्थीं लभते पुत्रं कन्यार्थी तामवाप्नुयात् ।
धनार्थी लभते वित्तं धर्मार्थी धर्ममाप्नुयात् ॥ १३.१२९.४८ ॥
पुत्राची इच्छा करणारा पुत्र मिळवतो; कन्येची इच्छा करणारा ती कन्या मिळवू शकतो; धनाची इच्छा करणारा धन मिळवतो; धर्माची इच्छा करणारा धर्म मिळवू शकतो.
13.129.49
विद्यार्थी चाप्नुयाद्विद्यां सुखार्थी प्राप्नुयात्सुखम् ।
न किञ्चिद्दुर्लभं चैव गवां भक्तस्य भारत ॥ १३.१२९.४९ ॥
विद्येची इच्छा करणारा विद्या मिळवतो, सुखाची इच्छा करणारा सुख मिळवतो. हे भारता, गोभक्तासाठी काहीही दुर्लभ नाही.