মহাভারত · অধ্যায় 13.134
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.134.1
चातुर्वर्ण्यस्य धर्मात्मन्धर्माः प्रोक्ता यथा त्वया ।
तथैव मे श्राद्धविधिं कृत्स्नं प्रब्रूहि पार्थिव ॥ १३.१३४.१ ॥
হে ধর্মাত্মা, আপনি যেমন চার বর্ণের ধর্ম বলেছেন, তেমনই আমাকে সম্পূর্ণ শ্রাদ্ধবিধি বলুন, হে রাজন।
13.134.2
युधिष्ठिरेणैवमुक्तो भीष्मः शान्तनवस्तदा ।
इमं श्राद्धविधिं कृत्स्नं वक्तुं समुपचक्रमे ॥ १३.१३४.२ ॥
যুধিষ্ঠির এইরূপ বললে শান্তনুপুত্র ভীষ্ম তখন এই সমগ্র শ্রাদ্ধবিধি বলতে আরম্ভ করলেন।
13.134.3
शृणुष्वावहितो राजञ्श्राद्धकर्मविधिं शुभम् ।
धन्यं यशस्यं पुत्रीयं पितृयज्ञं परन्तप ॥ १३.१३४.३ ॥
হে রাজন, মনোযোগ দিয়ে শোনো — এটি শুভ শ্রাদ্ধকর্মবিধি, যা ধন, যশ ও পুত্র দেয়; এটি পিতৃযজ্ঞ, হে শত্রুদমনকারী।
13.134.4
देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
पिशाचकिन्नराणां च पूज्या वै पितरः सदा ॥ १३.१३४.४ ॥
দেবতা, অসুর, মানুষ, গন্ধর্ব, নাগ, রাক্ষস, পিশাচ ও কিন্নরদের কাছেও পিতৃপুরুষেরা সর্বদা পূজনীয়।
13.134.5
पितॄन्पूज्यादितः पश्चाद्देवतास्तर्पयन्ति वै ।
तस्मात्तान्सर्वयत्नेन पुरुषः पूजयेत्सदा ॥ १३.१३४.५ ॥
প্রথমে পিতৃপুরুষদের পূজা করে তারপর দেবতাদের তৃপ্ত করা হয়; তাই মানুষের সর্বদা সর্বপ্রচেষ্টায় তাঁদের পূজা করা উচিত।
13.134.6
अन्वाहार्यं महाराज पितॄणां श्राद्धमुच्यते ।
तस्माद्विशेषविधिना विधिः प्रथमकल्पितः ॥ १३.१३४.६ ॥
হে মহারাজ, পিতৃপুরুষদের উদ্দেশে যে অন্বাহার্য করা হয়, তাকে শ্রাদ্ধ বলা হয়; তাই বিশেষ বিধি অনুসারে এই বিধি প্রথম নির্ধারিত হয়েছে।
13.134.7
सर्वेष्वहःसु प्रीयन्ते कृते श्राद्धे पितामहाः ।
पिण्डान्वाहार्यकं श्राद्धं कुर्यान्मासानुमासिकम्।
पितृयज्ञं तु निर्वर्त्य विप्रश्चन्द्रक्षयेऽग्निमान् ॥ १३.१३४.७ ॥
সকল দিনে শ্রাদ্ধ করলে পিতামহগণ প্রীত হন। পিণ্ডান্বাহার্যক শ্রাদ্ধ মাসে মাসে করা উচিত। পিতৃযজ্ঞ সম্পন্ন করে অগ্নিবান ব্রাহ্মণ চন্দ্রক্ষয়ে (তা করবেন)।
13.134.8
पिण्डानां मासिकश्राद्धमन्वाहार्यं विदुर्बुधाः ।
तदामिषेण कुर्वीत प्रयतः प्राञ्जलिः शुचिः ॥ १३.१३४.८ ॥
জ্ঞানীরা পিণ্ডসহ মাসিক শ্রাদ্ধকে অন্বাহার্য বলেন। তা মাংস দিয়ে করতে হবে; সংযতভাবে, করজোড়ে, শুচি হয়ে।
13.134.9
प्रवक्ष्यामि तु ते सर्वांस्तिथ्यांतिथ्यां दिने गुणान् ।
येष्वहःसु कृतैः श्राद्धैर्यत्फलं प्राप्यतेऽनघ।
तत्सर्वं कीर्तयिष्यामि यथावत्तन्निबोध मे ॥ १३.१३४.९ ॥
হে নিষ্পাপ, তিথি-অতিথি অনুসারে সকল দিনের গুণাবলি তোমাকে বলব। কোন কোন দিনে শ্রাদ্ধ করলে যে ফল লাভ হয়, তা সবই যথাযথ বর্ণনা করব; আমার কাছে তা শোনো।
13.134.10
पितॄनर्च्य प्रतिपदि प्राप्नुयात्स्वगृहे स्त्रियः ।
अभिरूपप्रजायिन्यो दर्शनीया बहुप्रजाः ॥ १३.१३४.१० ॥
প্রতিপদে পিতৃগণের পূজা করলে মানুষ নিজ গৃহে সুন্দর সন্তান প্রসবকারী, দর্শনীয়া, বহু সন্তানবতী স্ত্রী লাভ করে।
13.134.11
स्त्रियो द्वितीयां जायन्ते तृतीयायां तु वाजिनः ।
चतुर्थ्यां क्षुद्रपशवो भवन्ति बहवो गृहे ॥ १३.१३४.११ ॥
দ্বিতীয়ায় স্ত্রী লাভ হয়; তৃতীয়ায় অশ্ব লাভ হয়। চতুর্থীতে গৃহে ছোট পশু বহু হয়।
13.134.12
पञ्चम्यां बहवः पुत्रा जायन्ते कुर्वतां नृप ।
कुर्वाणास्तु नराः षष्ठ्यां भवन्ति द्युतिभागिनः ॥ १३.१३४.१२ ॥
হে রাজন, পঞ্চমীতে যারা শ্রাদ্ধ করে তাদের বহু পুত্র জন্মায়। ষষ্ঠীতে যারা করে, সেই মানুষেরা দীপ্তির অংশীদার হয়।
13.134.13
कृषिभागी भवेच्छ्राद्धं कुर्वाणः सप्तमीं नृप ।
अष्टम्यां तु प्रकुर्वाणो वाणिज्ये लाभमाप्नुयात् ॥ १३.१३४.१३ ॥
হে রাজন, সপ্তমীতে শ্রাদ্ধ করে যে, সে কৃষির অংশীদার হয়। অষ্টমীতে যে করে, সে বাণিজ্যে লাভ পায়।
13.134.14
नवम्यां कुर्वतः श्राद्धं भवत्येकशफं बहु ।
विवर्धन्ते तु दशमीं गावः श्राद्धानि कुर्वतः ॥ १३.१३४.१४ ॥
নবমীতে শ্রাদ্ধ করলে বহু একশফ (একখুরের) পশু হয়। দশমীতে শ্রাদ্ধ করলে গরু বৃদ্ধি পায়।
13.134.15
कुप्यभागी भवेन्मर्त्यः कुर्वन्नेकादशीं नृप ।
ब्रह्मवर्चस्विनः पुत्रा जायन्ते तस्य वेश्मनि ॥ १३.१३४.१५ ॥
হে রাজন, একাদশীতে শ্রাদ্ধ করে যে মানুষ, সে ধনসম্পদের অংশীদার হয়। তার গৃহে ব্রহ্মতেজসম্পন্ন পুত্রেরা জন্মায়।
13.134.16
द्वादश्यामीहमानस्य नित्यमेव प्रदृश्यते ।
रजतं बहुवित्तं च सुवर्णं च मनोरमम् ॥ १३.१३४.१६ ॥
দ্বাদশীতে যে চেষ্টা করে, তার কাছে সর্বদা রৌপ্য, প্রচুর ধন ও মনোরম সুবর্ণ দেখা যায়।
13.134.17
ज्ञातीनां तु भवेच्छ्रेष्ठः कुर्वञ्श्राद्धं त्रयोदशीम् ॥ १३.१३४.१७ ॥
ত্রয়োদশীতে শ্রাদ্ধ করে যে, সে জ্ঞাতিদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ হয়।
13.134.18
अवश्यं तु युवानोऽस्य प्रमीयन्ते नरा गृहे ।
युद्धभागी भवेन्मर्त्यः कुर्वञ्श्राद्धं चतुर्दशीम् ॥ १३.१३४.१८ ॥
এই গৃহে অবশ্যই যুবকেরা মারা যায়। চতুর্দশী তিথিতে শ্রাদ্ধ সম্পাদনকারী মানুষ যুদ্ধে অংশগ্রহণকারীর সমান হয়।
13.134.19
अमावास्यां तु निवपन्सर्वकामानवाप्नुयात् ॥ १३.१३४.१९ ॥
অমাবস্যায় নিবাপ (তর্পণ) দানকারী সমস্ত কামনা লাভ করে।
13.134.20
कृष्णपक्षे दशम्यादौ वर्जयित्वा चतुर्दशीम् ।
श्राद्धकर्मणि तिथ्यस्तु प्रशस्ता न तथेतराः ॥ १३.१३४.२० ॥
কৃষ্ণপক্ষে দশমী প্রভৃতি তিথি, চতুর্দশী বাদে, শ্রাদ্ধকর্মে প্রশস্ত; অন্যান্য তিথি সেরূপ নয়।
13.134.21
यथा चैवापरः पक्षः पूर्वपक्षाद्विशिष्यते ।
तथा श्राद्धस्य पूर्वाह्णादपराह्णो विशिष्यते ॥ १३.१३४.२१ ॥
যেমন অপরপক্ষ পূর্বপক্ষের চেয়ে শ্রেষ্ঠ, তেমনি শ্রাদ্ধে অপরাহ্ন পূর্বাহ্নের চেয়ে শ্রেষ্ঠ।