ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.147
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.147.1
क्षत्रा आरम्भयज्ञास्तु वीर्ययज्ञा विशः स्मृताः ।
शूद्रा परिचरायज्ञा जपयज्ञास्तु ब्राह्मणाः ॥ १३.१४७.१ ॥
କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭକର୍ମ, ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବୀର୍ଯ୍ୟ (ପରାକ୍ରମ), ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସେବା, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଜପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
13.147.2
शुश्रूषाजीविनः शूद्रा वैश्या विपणिजीविनः ।
अनिष्टनिग्रहः क्षत्रा विप्राः स्वाध्यायजीविनः ॥ १३.१४७.२ ॥
ସେବାରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ଶୂଦ୍ର, ବାଣିଜ୍ୟରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବୈଶ୍ୟ; ଅନିଷ୍ଟ ନିଗ୍ରହ କରୁଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ; ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବିପ୍ର।
13.147.3
तपसा शोभते विप्रो राजन्यः पालनादिभिः ।
आतिथ्येन तथा वैश्यः शूद्रो दास्येन शोभते ॥ १३.१४७.३ ॥
ତପସ୍ୟାରେ ବିପ୍ର ଶୋଭେ, ପାଳନ ଆଦିରେ ରାଜନ୍ୟ (କ୍ଷତ୍ରିୟ); ସେହିପରି ଆତିଥ୍ୟରେ ବୈଶ୍ୟ, ଓ ଦାସ୍ୟରେ ଶୂଦ୍ର ଶୋଭେ।
13.147.4
यतात्मना तु शूद्रेण शुश्रूषा नित्यमेव च ।
कर्तव्या त्रिषु वर्णेषु प्रायेणाश्रमवासिषु ॥ १३.१४७.४ ॥
ସଂଯତାତ୍ମା ଶୂଦ୍ର ସର୍ବଦା ସେବା କରିବା ଉଚିତ — ପ୍ରାୟ ଆଶ୍ରମରେ ବାସ କରୁଥିବା ତିନି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କର।
13.147.5
अशक्तेन त्रिवर्गस्य सेव्या ह्याश्रमवासिनः ।
यथाशक्यं यथाप्रज्ञं यथाधर्मं यथाश्रुतम् ॥ १३.१४७.५ ॥
ଅସମର୍ଥ ଲୋକ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣର ଆଶ୍ରମବାସୀଙ୍କର ସେବା କରିବା ଉଚିତ — ଯଥାଶକ୍ତି, ଯଥାପ୍ରଜ୍ଞା, ଯଥାଧର୍ମ, ଯଥାଶ୍ରୁତ।
13.147.6
विशेषेणैव कर्तव्या शुश्रूषा भिक्षुकाश्रमे ॥ १३.१४७.६ ॥
ଭିକ୍ଷୁକାଶ୍ରମରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
13.147.7
आश्रमाणां तु सर्वेषां चतुर्णां भिक्षुकाश्रमम् ।
प्रधानमिति वर्ण्यन्ते शिष्टाः शास्त्रविनिश्चये ॥ १३.१४७.७ ॥
ଚାରି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଭିକ୍ଷୁକ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରଧାନ, ଏହା ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ଶିଷ୍ଟମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।
13.147.8
यच्चोपदिश्यते शिष्टैः श्रुतिस्मृतिविधानतः ।
तथाऽऽस्थेयमशक्तेन स धर्म इति निश्चितः ॥ १३.१४७.८ ॥
ଶ୍ରୁତି ସ୍ମୃତି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଶିଷ୍ଟମାନେ ଯାହା ଉପଦେଶ କରନ୍ତି, ଅସମର୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ତାହା ସେହିପରି ପାଳିବ; ତାହାହିଁ ଧର୍ମ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ।
13.147.9
अतोऽन्यथा तु कुर्वाणः श्रेयो नाप्नोति मानवः ।
तस्माद्भिक्षुषु शूद्रेण कार्यमात्महितं सदा ॥ १३.१४७.९ ॥
ତେଣୁ ଏହାର ବିପରୀତ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ମଣିଷ କଲ୍ୟାଣ ପାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଶୂଦ୍ର ଭିକ୍ଷୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବଦା ନିଜର ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
13.147.10
इह यत्कुरुते श्रेयस्तत्प्रेत्य समुपाश्नुते ।
तच्चानसूयता कार्यं कर्तव्यं यद्धि मन्यते ॥ १३.१४७.१० ॥
ଇହଲୋକରେ ଯେ କଲ୍ୟାଣକର କର୍ମ କରେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ତାହାରି ଫଳ ପାଏ। ଯାହା ଠିକ୍ ମନେ ହୁଏ, ତାହା ଅସୂୟା ବିନା କରିବା ଉଚିତ।
13.147.11
असूयता तु तस्येह फलं दुःखादवाप्यते ।
प्रियवादी जितक्रोधो वीततन्द्रीरमत्सरः ॥ १३.१४७.११ ॥
କିନ୍ତୁ ଅସୂୟାଳୁ ଲୋକକୁ ଇହଲୋକରେ ତାହାର ଫଳ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ। ଯେ ପ୍ରିୟବାଦୀ, କ୍ରୋଧଜୟୀ, ଆଳସ୍ୟହୀନ ଓ ଅସୂୟାହୀନ।
13.147.12
क्षमावाञ्शीलसम्पन्नः सत्यधर्मपरायणः ।
आपद्भावेन कुर्याद्धि शुश्रूषां भिक्षुकाश्रमे ॥ १३.१४७.१२ ॥
କ୍ଷମାଶୀଳ, ଶୀଳସଂପନ୍ନ, ସତ୍ୟଧର୍ମପରାୟଣ ବ୍ୟକ୍ତି ବିପଦ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଭିକ୍ଷୁ ଆଶ୍ରମରେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
13.147.13
अयं मे परमो धर्मस्त्वनेनेदं सुदुष्करम् ।
संसारसागरं घोरं तरिष्यामि न संशयः ॥ १३.१४७.१३ ॥
ଏହା ମୋର ପରମ ଧର୍ମ; ଏଥିଦ୍ୱାରା, ଅତି ଦୁଷ୍କର ହେଲେ ବି, ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର-ସାଗର ପାର ହେବି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
13.147.14
विभयो देहमुत्सृज्य यास्यामि परमां गतिम् ।
नातः परं ममाप्यन्य एष धर्मः सनातनः ॥ १३.१४७.१४ ॥
ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁଁ ପରମ ଗତି ଲାଭ କରିବି; ଏଥିରୁ ଉଚ୍ଚ ମୋ ପାଇଁ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ଏହା ସନାତନ ଧର୍ମ।
13.147.15
एवं सञ्चिन्त्य मनसा शूद्रो बुद्धिसमाधिना ।
कुर्यादविमना नित्यं शुश्रूषाधर्ममुत्तमम् ॥ १३.१४७.१५ ॥
ଏହିପରି ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ବୁଦ୍ଧିର ଏକାଗ୍ରତାରେ, ଶୂଦ୍ର ସର୍ବଦା ଅବିଚଳ ମନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେବାଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
13.147.16
शुश्रूषानियमेनेह भाव्यं शिष्टाशिना सदा ।
शमान्वितेन दान्तेन कार्याकार्यविदा सदा ॥ १३.१४७.१६ ॥
ଏଠାରେ ସେବାର ନିୟମରେ ଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ; ସର୍ବଦା ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କର ଅବଶେଷ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ଶାନ୍ତ, ସଂଯମୀ ଏବଂ କରଣୀୟ-ଅକରଣୀୟ ଜାଣିଥିବା ହେବା ଉଚିତ।
13.147.17
सर्वकार्येषु कृत्यानि कृतान्येव तु दुर्शयेत् ।
यथा प्रियो भवेद्भिक्षुस्तथा कार्यं प्रसाधयेत् ॥ १३.१४७.१७ ॥
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ କରଣୀୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରାଯାଇଥିବା ହିଁ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ; ଭିକ୍ଷୁ ପ୍ରିୟ ହେବା ଭଳି, ସେହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ।
13.147.18
यदकल्प्यं भवेद्भिक्षोर्न तत्कार्यं समाचरेत् ।
यथाऽऽश्रमस्याविरुद्धं धर्ममात्राभिसंहितम् ॥ १३.१४७.१८ ॥
ଭିକ୍ଷୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଯାହା, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ; ଆଶ୍ରମ ବିରୁଦ୍ଧ ନହୋଇ କେବଳ ଧର୍ମସଙ୍ଗତ କାର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ଆଚରଣ କରିବ।
13.147.19
तत्कार्यमविचारेण नित्यमेव शुभार्थिना ।
मनसा कर्ममा वाचा नित्यमेव प्रसादयेत् ॥ १३.१४७.१९ ॥
ଶୁଭକାମୀ ଲୋକ ସେହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିନା ବିଚାରରେ ସର୍ବଦା କରିବା ଉଚିତ; ମନ, କର୍ମ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା (ଗୁରୁଙ୍କୁ) ପ୍ରସନ୍ନ ରଖିବା ଉଚିତ।
13.147.20
स्थातव्यं तिष्ठमानेषु गच्छमानाननुव्रजेत् ।
आसीनेष्वासितव्यं च नित्यमेवानुवर्तता ॥ १३.१४७.२० ॥
ସେମାନେ ଠିଆ ହେଲେ ଠିଆ ହେବା, ଗଲେ ପଛେ ଯିବା; ସେମାନେ ବସିଲେ ବସିବା; ସର୍ବଦା ସେମାନଙ୍କ ଅନୁକୂଳ ଆଚରଣ କରିବା।
13.147.21
धर्मलब्धेन स्नेहेन पादौ सम्पीडयेत्सदा ।
उद्वर्तनादींश्च तथा कुर्यादप्रतिचोदितः ॥ १३.१४७.२१ ॥
ଧର୍ମରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ସ୍ନେହ (ତେଲ) ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା (ଗୁରୁଙ୍କ) ପାଦ ମର୍ଦନ କରିବା ଉଚିତ; ସେହିପରି ଉଦ୍ବର୍ତନ ଆଦି ସେବା ମଧ୍ୟ ନକହି କରିବା ଉଚିତ।
13.147.22
नैजकार्याणि कृत्वा तु नित्यं चैवानुचोदितः ।
यथाविधिरुपस्पृश्य संन्यस्य जलभाजनम् ॥ १३.१४७.२२ ॥
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସାରି, ସର୍ବଦା (ଗୁରୁଙ୍କ) ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ, ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଆଚମନ କରି, ଜଳପାତ୍ର ରଖି (ସେବାରେ ଲାଗିବା ଉଚିତ)।
13.147.23
भिक्षूणां निलयं गत्वा प्रणम्य विधिपूर्वकम् ।
ब्रह्मपूर्वान्गुरूंस्तत्र प्रणम्यि नियतेन्द्रियः ॥ १३.१४७.२३ ॥
ଭିକ୍ଷୁମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଇ ବିଧି ଅନୁସାରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଆଦି ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯତ ରଖିବା ଉଚିତ।
13.147.24
तथाऽऽचार्यपुरोगाणामनुकुर्यान्नमस्क्रियाम् ।
स्वधर्मचारिणां चापि सुखं पृष्ट्वाऽभिवाद्य च ॥ १३.१४७.२४ ॥
ସେହିପରି ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଗରେ ଥିବା ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; ସ୍ୱଧର୍ମାଚରଣକାରୀଙ୍କ କୁଶଳ ପଚାରି ସେମାନଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରିବା ଉଚିତ।
13.147.25
यो भवेत्पूर्वसंसिद्धस्तुल्यकर्मा भवेत्सदा ।
तस्मै प्रणामः कर्तव्यो नेतरेषु कदाचन ॥ १३.१४७.२५ ॥
ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସର୍ବଦା ସମାନ କର୍ମ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କଦାପି ନୁହେଁ।
13.147.26
अनुक्त्वा तेषु चोत्थाय नित्यमेव यतव्रतः ।
सम्मार्जनमथो गत्वा कृत्वा चाप्युपलेपनम् ॥ १३.१४७.२६ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ କିଛି ନକହି, ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ହୋଇ ସର୍ବଦା ଉଠି, ଯାଇ ଝାଡ଼ୁ ଦେବା ଓ ଲିପିବା ଉଚିତ।
13.147.27
ततः पुष्पबलिं दद्यापुष्पाण्यादाय धर्मतः ।
निष्क्रम्यावसथात्तूर्णमन्यत्कर्म समाचरेत् ॥ १३.१४७.२७ ॥
ତା'ପରେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଫୁଲ ନେଇ ପୁଷ୍ପବଳି ଦେବା ଉଚିତ; ଆଶ୍ରମରୁ ଶୀଘ୍ର ବାହାରି ଅନ୍ୟ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।
13.147.28
यथोपघातो न भवेत्स्वाध्यायेऽऽश्रमिणां तथा ।
उपघातं तु कुर्वाण एनसा सम्प्रयुज्यते।
तथाऽऽत्मा प्रणिधातव्यो यथा ते प्रीतिमाप्नुयुः ॥ १३.१४७.२८ ॥
ଆଶ୍ରମବାସୀଙ୍କ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ବାଧା ନ ହେବା ପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ବାଧା ଦେଉଥିବା ଲୋକ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ। ତେଣୁ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପରି ନିଜକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
13.147.29
परिचारकोऽहं वर्णानां त्रयाणां धर्मतः स्मृतः ।
किमुताश्रमवृद्धानां यथालब्धोपजीविनाम् ॥ १३.१४७.२९ ॥
ତିନି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଧର୍ମତଃ ମୁଁ ସେବକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ତେବେ ଯଥାଲବ୍ଧ ଜୀବିକା କରୁଥିବା ଆଶ୍ରମର ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ କଥା ଆଉ କହିବା କଣ!
13.147.30
भिक्षूणां गतरागाणां केवलं ज्ञानदर्शिनम् ।
विशेषेण मया कार्या शुश्रूषा नियतात्मना ॥ १३.१४७.३० ॥
ଯେଉଁ ଭିକ୍ଷୁମାନେ ରାଗରହିତ ଓ କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମୁଁ ସଂଯତ ମନରେ ବିଶେଷଭାବେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
13.147.31
तेषां प्रसादात्तपसा प्राप्स्यामीष्टां शुभां गतिम् ।
एवमेतद्विनिश्चित्य यदि सेवेत भिक्षुकान्।
विधिना स्वोपदिष्टेन प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ १३.१४७.३१ ॥
ସେମାନଙ୍କ କୃପାରେ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ଇଚ୍ଛିତ ଶୁଭ ଗତି ପାଇବି। ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ଯିଏ ଭିକ୍ଷୁମାନଙ୍କ ସେବା କରେ, ସେ ନିଜେ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିବା ବିଧି ଅନୁସାରେ ପରମ ଗତି ପାଏ।