মহাভারত · অধ্যায় 13.148
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.148.1
न तथा सम्प्रदानेन नोपवासादिभिस्तथा ।
इष्टां गतिमवाप्नोति यथा शुश्रूषकर्मणा ॥ १३.१४८.१ ॥
দান দ্বারা বা উপবাসাদি দ্বারা মানুষ সেবাকর্মের মতো ইষ্ট গতি লাভ করে না।
13.148.2
यादृशेन तु तोयेन शुद्धिं प्रकुरुते नरः ।
तादृग्भवति तद्धौतमुदकस्य प्रभावतः ॥ १३.१४८.२ ॥
মানুষ যেরূপ জলে শুদ্ধি করে, জলের প্রভাবে ধৌত বস্তুও তেমন হয়।
13.148.3
शूद्रोप्येतेन मार्गेण यादृशं सेवते जनम् ।
तादृग्भवति संसर्गादचिरेण न संशयः ॥ १३.१४८.३ ॥
শূদ্রও এই পথে যেমন মানুষের সেবা করে, সংসর্গে অচিরেই তেমনই হয়ে ওঠে; এতে সন্দেহ নেই।
13.148.4
तस्मात्प्रयत्नतः सेव्या भिक्षवो नियतात्मना ।
उदकग्राहणाद्येन स्नपनोद्वर्तनैस्तथा ॥ १३.१४८.४ ॥
অতএব সংযতচিত্ত মানুষ যত্নসহকারে ভিক্ষুদের সেবা করবে—জল আনা প্রভৃতির দ্বারা, এবং স্নান করানো ও গা মর্দনের দ্বারাও তেমনই।
13.148.5
अध्वना कर्शितानां च व्याधितानां तथैव च ।
शुश्रूषां नियतं कुर्यात्तेषामापदि यत्नतः ॥ १३.१४८.५ ॥
পথশ্রমে ক্লান্ত ও রোগীদেরও তেমনই নিয়মিত সেবা করা উচিত; বিপদে তাদের যত্নসহকারে সেবা করা উচিত।
13.148.6
दर्भाजिनान्यवेक्षेत भैक्षभाजनमेव च ।
यथाकामं च कार्याणि सर्वाण्येवोपसाधयेत्।
प्रायश्चित्तं यता न स्यात्तथा सर्वं समाचरेत् ॥ १३.१४८.६ ॥
কুশ ও মৃগচর্ম এবং ভিক্ষাপাত্রেরও যত্ন নেওয়া উচিত; ইচ্ছামতো সমস্ত কাজ সম্পন্ন করা উচিত। প্রায়শ্চিত্তের প্রয়োজন যেন না হয়, এমনভাবে সবকিছু আচরণ করা উচিত।
13.148.7
व्याधितानां तु भिक्षूणां चेलप्रक्षालनादिभिः ।
प्रतिकर्मक्रिया कार्या भेषजानयनैस्तथा ॥ १३.१४८.७ ॥
রোগাক্রান্ত ভিক্ষুদের জন্য বস্ত্র ধোয়া প্রভৃতি এবং ওষুধ আনয়ন দ্বারা প্রতিকারমূলক কাজ করতে হবে।
13.148.8
पिंषणालेपनं चूर्णं कषायमथ साधनम् ।
नान्यस्य प्रतिचारेषु सुखार्थमुपपादयेत् ॥ १३.१४८.८ ॥
পেষণ, প্রলেপ, চূর্ণ, কাথ এবং অন্যান্য প্রস্তুতি—সেবায় অন্যের উপর না রেখে সুখের জন্য নিজেই প্রস্তুত করবে।
13.148.9
भिक्षाटनोऽभिगच्छेत भिषजश्च विपश्चितः ।
ततो विनिष्क्रियार्थानि द्रव्याणि समुपार्जयेत् ॥ १३.१४८.९ ॥
ভিক্ষা করে বিজ্ঞ বৈদ্যদের কাছে যাবে; তারপর চিকিৎসার জন্য প্রয়োজনীয় দ্রব্য সংগ্রহ করবে।
13.148.10
यश्च प्रीतमना दद्यादादद्याद्भेषजं नरः ।
अश्रद्धया हि दत्तानि तान्यभोक्ष्याणि भिक्षुभिः ॥ १३.१४८.१० ॥
যে মানুষ প্রসন্ন মনে ওষুধ দেয় এবং যে তা গ্রহণ করে—শ্রদ্ধা ছাড়া দেওয়া জিনিস ভিক্ষুদের ভোগ্য নয়।
13.148.11
श्रद्धया यदुपादत्तं श्रद्धया चोपपादितम् ।
तस्योपभोगाद्धर्मः स्याद्व्याधिभिश्च निवर्त्यते ॥ १३.१४८.११ ॥
শ্রদ্ধায় গৃহীত ও শ্রদ্ধায় নিবেদিত যা—তার ভোগে ধর্ম হয় এবং ব্যাধিও নিবৃত্ত হয়।
13.148.12
आदेहपतनादेवं शुश्रूषेद्विधिपूर्वकम् ।
न त्वेवं धर्ममुत्सृज्य कुर्यात्तेषां प्रतिक्रियाम् ॥ १३.१४८.१२ ॥
দেহপতন পর্যন্ত বিধি অনুযায়ী সেবা করবে; কিন্তু এভাবে ধর্ম ত্যাগ করে তাদের প্রতিকার করবে না।
13.148.13
स्वभावतो हि द्वन्द्वानि विप्रयान्त्युपयान्ति च ।
स्वभावतः सर्वभावा भवन्ति नभवन्ति च।
सागरस्योर्मिसदृशा विज्ञातव्या गुणात्मकाः ॥ १३.१४८.१३ ॥
স্বভাব থেকেই দ্বন্দ্বগুলি আসে ও যায়। স্বভাব থেকেই সমস্ত ভাব উৎপন্ন হয় এবং হয় না। সাগরের তরঙ্গের মতো গুণাত্মক বলে এগুলি জানা উচিত।
13.148.14
विद्यादेवं हि यो धीमांस्तत्ववित्तत्वदर्शनः ।
न स लिप्येत पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥ १३.१४८.१४ ॥
যে জ্ঞানী, তত্ত্বজ্ঞ ও তত্ত্বদর্শী এইভাবে জানেন, তিনি পাপে লিপ্ত হন না, যেমন পদ্মপাতা জলে ভেজে না।