মহাভারত · অধ্যায় 13.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.15.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मद्रराजस्य संवादं व्यासस्य च महात्मनः ॥ १३.१५.१ ॥
এখানেও মানুষ এই প্রাচীন ইতিহাসের উদাহরণ দেন — মদ্ররাজ ও মহাত্মা ব্যাসের সংবাদ।
13.15.2
वैताने कर्मणि तते कुन्तीपुत्र यथा पुरा ।
उक्तः स भगवान्यज्ञे तथा तत्राशृणोद्भवान् ॥ १३.१५.२ ॥
হে কুন্তীপুত্র, পূর্বে বিস্তৃত বৈতান যজ্ঞকর্মে ভগবান যেমন বলেছিলেন, তেমনই আপনি সেখানে শুনেছিলেন।
13.15.3
कानि तीर्थानि भगवन्फलार्थाश्चेह केऽऽश्रमाः ।
क इज्यते कश्च यज्ञः को यूपः क्रमते च कः ॥ १३.१५.३ ॥
হে ভগবান, কোন কোন তীর্থ? এখানে ফলের জন্য কোন আশ্রম? কাকে পূজা করা হয়, কোন যজ্ঞ, কোন যূপ, কে তা অতিক্রম করে?
13.15.4
कश्चाध्वरे शस्यते गीतिशब्दैः ।
कश्चाध्वरे गीयते वल्गुभाषैः।
को ब्रह्मशब्दैः स्तुतिभिः स्तूयते च ।
कस्येह वै हविरध्वर्यवः कल्पयन्ति ॥ १३.१५.४ ॥
যজ্ঞে গীতধ্বনিতে কাকে প্রশংসা করা হয়? যজ্ঞে মধুর বাক্যে কাকে গাওয়া হয়? ব্রহ্মশব্দ ও স্তুতিতে কাকে স্তব করা হয়? এখানে অধ্বর্যুরা কার জন্য হবি প্রস্তুত করেন?
13.15.5
वर्णाश्रमे गोफले कश्च सोमे ।
कश्चोंकारः कश्च वेदार्थमार्गः।
पृष्टस्तन्मे ब्रूहि सर्वं महर्षे ।
लोकज्येष्ठं कस्य विज्ञानमाहुः ॥ १३.१५.५ ॥
বর্ণাশ্রমে গোফল কী? সোমে কী? ওঁকার কী? বেদার্থের পথ কী? হে মহর্ষি, জিজ্ঞাসিত আমাকে সব বলুন — জগতে জ্যেষ্ঠ জ্ঞান কার বলে কথিত?
13.15.6
लोकज्येष्ठं यस्य विज्ञानमाहु ।
र्योनिज्येष्ठं यस्य वदन्ति जन्म।
पूतात्मानो ब्राह्मणा वेदमुख्या ।
अस्मिन्प्रश्नो दीयतां केशवाय ॥ १३.१५.६ ॥
যাঁর জ্ঞান লোকসমূহে জ্যেষ্ঠ বলা হয়, যাঁর জন্ম যোনিতে জ্যেষ্ঠ বলে কথিত হয় — পবিত্রাত্মা, বেদে প্রধান ব্রাহ্মণেরা এমনই বলেন। এই প্রশ্ন কেশবকে নিবেদন করা হোক।
13.15.7
बालो जात्या क्षत्रधर्मार्थशीलो ।
जातो देवक्यां शूरपुत्रेण वीर।
वेत्तुं वेदानर्हते क्षत्रियो वै ।
दाशार्हाणामुत्तमः पुष्कराक्षः ॥ १३.१५.७ ॥
এই বালক জন্মগতভাবে ক্ষাত্রধর্ম ও তার উদ্দেশ্যে নিষ্ঠাবান; শূরের পুত্র থেকে দেবকীর গর্ভে জাত এই বীর বেদ জানার যোগ্য নয়, কারণ সে ক্ষত্রিয় — দাশার্হদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ, পদ্মলোচন।
13.15.8
पाराशर्य ब्रूहि यद्ब्राह्मणेभ्यः ।
प्रीतात्मा वै ब्रह्मकल्पः सुमेधाः।
पृष्टो यज्ञार्थं पाण्डवस्यातितेजा ।
एतच्छ्रेयस्तस्य लोकस्य चैव ॥ १३.१५.८ ॥
হে পরাশরের পুত্র, ব্রাহ্মণদের যা বলার তা বলো; প্রসন্নচিত্ত, ব্রহ্মার সমান, সুবুদ্ধিসম্পন্ন তুমি পাণ্ডবের যজ্ঞের জন্য জিজ্ঞাসিত হয়েছ — এটাই তাঁর ও জগতের কল্যাণ।
13.15.9
उक्तं वाक्यं यद्भवान्मामवोच-
त्प्रश्नं चित्रं नाहमत्रोत्सहेऽद्य।
छेत्तुं विस्पष्टं तिष्ठति त्वद्विधे वै ।
लोकज्येष्ठे विश्वरूपे सुनाभे ॥ १३.१५.९ ॥
তুমি আমাকে যা বললে তা এক বিচিত্র প্রশ্ন; আজ তার মীমাংসা করতে আমি সাহসী নই। তোমার মতো ব্যক্তির কাছে তা স্পষ্ট। হে লোকজ্যেষ্ঠ, বিশ্বরূপ, সুনাভ!
13.15.10
तत्त्वं वाक्यं ब्रूहि यत्त्वं महर्षे ।
यस्मिन्कृष्णः प्रोच्यते वै यथावत्।
प्रीतस्तेऽहं ज्ञानशक्त्या यथाव-
त्तस्मान्निर्देशे कर्मणां ब्रूहि सिद्धिम् ॥ १३.१५.१० ॥
হে মহর্ষি, যে সত্য বাক্যে কৃষ্ণ যথাযথভাবে বর্ণিত হন, তা বলুন। আপনার জ্ঞানশক্তিতে আমি প্রীত; তাই কর্মের নির্দেশে সিদ্ধির কথা বলুন।
13.15.11
उक्तवाक्ये सत्तमे यादवानां ।
कृष्णो व्यासः प्राञ्जलिर्वासुदेवम्।
विप्रैः सार्धं पूजयन्देवदेवं ।
कृष्णं विष्णुं वासुदेवं बभाषे ॥ १३.१५.११ ॥
হে যাদবশ্রেষ্ঠ, সেই বাক্য উক্ত হলে কৃষ্ণ-ব্যাস করজোড়ে ব্রাহ্মণদের সঙ্গে দেবদেব বাসুদেবের পূজা করতে করতে কৃষ্ণ, বিষ্ণু, বাসুদেবকে বললেন।
13.15.12
आनन्त्यं ते विश्वकर्मंस्तवैवं ।
रूपं पौराणं शाश्वतं च ध्रुवं च।
कस्ते बुद्ध्येद्वेदवादेषु चैत-
ल्लोके ह्यस्मिञ्शासकस्त्वं पितेव ॥ १३.१५.१२ ॥
হে বিশ্বকর্মা, আপনার এই রূপ অনন্ত, পুরাতন, শাশ্বত ও স্থির। বেদবচনে কে আপনাকে বুঝতে পারে? এই লোকে আপনি পিতার মতো শাসক।