महाभारत · अध्याय 13.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.15.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मद्रराजस्य संवादं व्यासस्य च महात्मनः ॥ १३.१५.१ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास उदाहरण म्हणून सांगतात — मद्रराज आणि महात्मा व्यास यांचा संवाद.
13.15.2
वैताने कर्मणि तते कुन्तीपुत्र यथा पुरा ।
उक्तः स भगवान्यज्ञे तथा तत्राशृणोद्भवान् ॥ १३.१५.२ ॥
हे कुन्तीपुत्रा, पूर्वी विस्तृत वैतान यज्ञकर्मात भगवान जसे बोलले होते, तसे तुम्ही तेथे ऐकले.
13.15.3
कानि तीर्थानि भगवन्फलार्थाश्चेह केऽऽश्रमाः ।
क इज्यते कश्च यज्ञः को यूपः क्रमते च कः ॥ १३.१५.३ ॥
हे भगवन्, कोणती तीर्थे आहेत? येथे फलासाठी कोणते आश्रम आहेत? कोणाची पूजा होते, कोणता यज्ञ, कोणता यूप, आणि कोण तो ओलांडतो?
13.15.4
कश्चाध्वरे शस्यते गीतिशब्दैः ।
कश्चाध्वरे गीयते वल्गुभाषैः।
को ब्रह्मशब्दैः स्तुतिभिः स्तूयते च ।
कस्येह वै हविरध्वर्यवः कल्पयन्ति ॥ १३.१५.४ ॥
यज्ञात गीतध्वनींनी कोणाची स्तुती होते? यज्ञात मधुर वाणीने कोणाचे गायन होते? ब्रह्मशब्द व स्तुतींनी कोणाचे स्तवन होते? येथे अध्वर्यू कोणासाठी हविष्य तयार करतात?
13.15.5
वर्णाश्रमे गोफले कश्च सोमे ।
कश्चोंकारः कश्च वेदार्थमार्गः।
पृष्टस्तन्मे ब्रूहि सर्वं महर्षे ।
लोकज्येष्ठं कस्य विज्ञानमाहुः ॥ १३.१५.५ ॥
वर्ण-आश्रमात गोफल कोणते? सोमात काय? ओंकार कोणता? वेदार्थाचा मार्ग कोणता? हे महर्षे, विचारलेल्या मला सर्व सांगा — जगात ज्येष्ठ ज्ञान कोणाचे म्हटले जाते?
13.15.6
लोकज्येष्ठं यस्य विज्ञानमाहु ।
र्योनिज्येष्ठं यस्य वदन्ति जन्म।
पूतात्मानो ब्राह्मणा वेदमुख्या ।
अस्मिन्प्रश्नो दीयतां केशवाय ॥ १३.१५.६ ॥
ज्याचे ज्ञान लोकांत ज्येष्ठ म्हटले जाते, ज्याचा जन्म योनीत ज्येष्ठ म्हटला जातो — पवित्र आत्मा असलेले, वेदांत प्रमुख ब्राह्मण असे म्हणतात. हा प्रश्न केशवाला द्यावा.
13.15.7
बालो जात्या क्षत्रधर्मार्थशीलो ।
जातो देवक्यां शूरपुत्रेण वीर।
वेत्तुं वेदानर्हते क्षत्रियो वै ।
दाशार्हाणामुत्तमः पुष्कराक्षः ॥ १३.१५.७ ॥
हा बालक जन्मतः क्षत्रधर्म व त्याच्या उद्दिष्टांवर निष्ठ आहे; शूराच्या पुत्रापासून देवकीच्या गर्भी जन्मलेला हा वीर वेद जाणण्यास योग्य नाही, कारण तो क्षत्रिय आहे — दाशार्हांमध्ये श्रेष्ठ, कमलनयन.
13.15.8
पाराशर्य ब्रूहि यद्ब्राह्मणेभ्यः ।
प्रीतात्मा वै ब्रह्मकल्पः सुमेधाः।
पृष्टो यज्ञार्थं पाण्डवस्यातितेजा ।
एतच्छ्रेयस्तस्य लोकस्य चैव ॥ १३.१५.८ ॥
हे पराशरपुत्रा, ब्राह्मणांना जे सांगायचे आहे ते सांग; प्रसन्न मनाचा, ब्रह्मासमान, सुबुद्धी असलेला तू पांडवाच्या यज्ञासाठी विचारला गेला आहेस — हेच त्याचे आणि जगाचे कल्याण.
13.15.9
उक्तं वाक्यं यद्भवान्मामवोच-
त्प्रश्नं चित्रं नाहमत्रोत्सहेऽद्य।
छेत्तुं विस्पष्टं तिष्ठति त्वद्विधे वै ।
लोकज्येष्ठे विश्वरूपे सुनाभे ॥ १३.१५.९ ॥
तू मला जे वाक्य सांगितलेस तो विचित्र प्रश्न आहे; आज त्याचे उत्तर देण्याचे धैर्य माझ्यात नाही. तुझ्यासारख्यांना ते स्पष्ट आहे. हे लोकज्येष्ठा, विश्वरूपा, सुनाभा!
13.15.10
तत्त्वं वाक्यं ब्रूहि यत्त्वं महर्षे ।
यस्मिन्कृष्णः प्रोच्यते वै यथावत्।
प्रीतस्तेऽहं ज्ञानशक्त्या यथाव-
त्तस्मान्निर्देशे कर्मणां ब्रूहि सिद्धिम् ॥ १३.१५.१० ॥
हे महर्षी, ज्यात कृष्ण यथावत् सांगितला जातो ते सत्य वाक्य सांगा. तुमच्या ज्ञानशक्तीने मी प्रसन्न आहे, म्हणून कर्मांच्या निर्देशात सिद्धी सांगा.
13.15.11
उक्तवाक्ये सत्तमे यादवानां ।
कृष्णो व्यासः प्राञ्जलिर्वासुदेवम्।
विप्रैः सार्धं पूजयन्देवदेवं ।
कृष्णं विष्णुं वासुदेवं बभाषे ॥ १३.१५.११ ॥
हे यादवश्रेष्ठा, ते वाक्य सांगितल्यावर कृष्ण-व्यास हात जोडून ब्राह्मणांसह देवदेव वासुदेवाची पूजा करत कृष्ण, विष्णू, वासुदेव यांना म्हणाले.
13.15.12
आनन्त्यं ते विश्वकर्मंस्तवैवं ।
रूपं पौराणं शाश्वतं च ध्रुवं च।
कस्ते बुद्ध्येद्वेदवादेषु चैत-
ल्लोके ह्यस्मिञ्शासकस्त्वं पितेव ॥ १३.१५.१२ ॥
हे विश्वकर्मा, तुमचे हे रूप अनंत, पुरातन, शाश्वत आणि स्थिर आहे. वेदवचनांत तुम्हाला कोण जाणू शकेल? या लोकात तुम्ही पित्याप्रमाणे शासक आहात.