મહાભારત · અધ્યાય 13.154
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.154.1
गार्हस्थ्यं धर्ममखिलं प्रब्रूहि भरतर्षभ ।
ऋद्धिमाप्नोति किं कृत्वा मनुष्य इह पार्थिव ॥ १३.१५४.१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ગૃહસ્થનો સંપૂર્ણ ધર્મ કહો. હે રાજન્, આ લોકમાં મનુષ્ય શું કરીને સમૃદ્ધિ પામે છે?
13.154.2
अत्र ते वर्तयिष्यामि पुरावृत्तं जनाधिप ।
वासुदेवस्य संवादं पृथिव्याश्चैव भारत ॥ १३.१५४.२ ॥
હે જનાધિપ, આ વિષયમાં તને એક પ્રાચીન વૃત્તાંત કહીશ — વાસુદેવ અને પૃથ્વીનો સંવાદ, હે ભારત.
13.154.3
संस्तुत्य पृथिवीं देवीं वासुदेवः प्रतापवान् ।
पप्रच्छ भरतश्रेष्ठ मां त्वं यत्पृच्छसेऽद्य वै ॥ १३.१५४.३ ॥
પ્રતાપવાન વાસુદેવે દેવી પૃથ્વીની સ્તુતિ કરીને પૂછ્યું — હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આજે તું મને જે પૂછે છે તે જ.
13.154.4
गार्हस्थ्यं धर्ममाश्रित्य मया वा मद्विधेन वा ।
किमवश्यं धरे कार्यं किं वा कृत्वा सुखं भवेत् ॥ १३.१५४.४ ॥
ગૃહસ્થ ધર્મનો આશ્રય લઈને મારા જેવા કે બીજા કોઈએ, હે ધરિત્રી, અવશ્ય શું કરવું, અથવા શું કરવાથી સુખ થાય?
13.154.5
ऋषयः पितरो देवा मनुष्याश्चैव माधव ।
पूज्याश्चैवार्चनीयाश्च यथा चैव निबोध मे ॥ १३.१५४.५ ॥
હે માધવ, ઋષિઓ, પિતૃઓ, દેવો અને મનુષ્યો — એ પૂજનીય અને અર્ચનીય છે; તે કેવી રીતે, તે મારી પાસેથી સાંભળ.
13.154.6
सदा यज्ञेन देवांश्च सदाऽऽतिथ्येन मानुषान् ।
छन्दतस्तर्पणेनापि पितॄन्युञ्जन्ति नित्यशः ॥ १३.१५४.६ ॥
સદા યજ્ઞથી દેવોને, સદા અતિથિ-સત્કારથી મનુષ્યોને, અને ઇચ્છાનુસાર તર્પણથી પિતૃઓને પણ લોકો નિત્ય પ્રસન્ન કરે છે.
13.154.7
तेन ह्यृषिगणाः प्रीता ब्रह्मचयेणि चानघ ।
नित्यमग्निं परिचरेदभुक्त्वा बलिकर्म च ॥ १३.१५४.७ ॥
તેથી ઋષિગણો પ્રસન્ન થાય છે, હે નિષ્પાપ, બ્રહ્મચર્યથી પણ. નિત્ય અગ્નિની સેવા કરવી; જમ્યા વિના બલિકર્મ પણ કરવું.
13.154.8
कुर्यात्तथैव देवान्वै प्रियं मे मधुसूदन ।
कुर्यादहरहः श्राद्धमन्नाद्येनोदकेन च ॥ १३.१५४.८ ॥
એ જ રીતે દેવો માટે પણ કરવું; તે મને પ્રિય છે, હે મધુસૂદન. દરરોજ અન્ન વગેરે અને જળથી શ્રાદ્ધ કરવું.
13.154.9
पयोमूलफलैर्वाऽपि पितॄणां प्रीतिमावहेत् ।
सिद्धान्नाद्वैश्वदेवं वै कुर्यादग्नौ यथाविधि ॥ १३.१५४.९ ॥
દૂધ, મૂળ અને ફળોથી પણ પિતૃઓને પ્રીતિ આપવી. રાંધેલા અન્નથી યથાવિધિ અગ્નિમાં વૈશ્વદેવ કરવો.
13.154.10
आग्नीषोमं वैश्वदेवं धान्वन्तर्यमनन्तरम् ।
प्रजानां पतये चैव पृथग्घोमो विधीयते ॥ १३.१५४.१० ॥
અગ્નીષોમ, વૈશ્વદેવ, પછી ધન્વંતરિ; પ્રજાપતિ માટે પણ અલગ હોમ વિધાન છે.
13.154.11
तथैव चानुपूर्व्येण बलिकर्म प्रयोजयेत् ।
दक्षिणायां यमायेति प्रतीच्यां वरुणाय च ॥ १३.१५४.११ ॥
એ જ રીતે ક્રમપૂર્વક બલિકર્મ કરવું: દક્ષિણે 'યમાય' કહીને, અને પશ્ચિમે વરુણને.
13.154.12
सोमाय चाप्युदीच्यां वै वास्तुमध्ये प्रजापतेः ।
धन्वन्तरेः प्रागुदीच्यां प्राच्यां शक्राय माधव ॥ १३.१५४.१२ ॥
ઉત્તરે સોમને; ઘરના મધ્યમાં પ્રજાપતિને; ઈશાને ધન્વંતરિને; પૂર્વે શક્રને, હે માધવ.
13.154.13
मनुष्येभ्य इति प्राहुर्बलिं द्वारि गृहस्य वै ।
मरुद्भ्यो दैवतेभ्यश्च बलिमन्तर्गृहे हरेत् ॥ १३.१५४.१३ ॥
મનુષ્યો માટે ઘરના દરવાજે બલિ આપવો એમ કહેવાય છે. મરુતો અને દેવતાઓ માટે ઘરની અંદર બલિ અર્પવો.
13.154.14
तथैव विश्वेदेवेभ्यो बलिमाकाशतो हरेत् ।
निशाचरेभ्यो भूतेभ्यो बलिं नक्तं यथा हरेत् ॥ १३.१५४.१४ ॥
એ જ રીતે વિશ્વેદેવો માટે આકાશ તરફ બલિ આપવો. નિશાચરો અને ભૂતો માટે રાત્રે જે રીતે બલિ અપાય તે રીતે આપવો.
13.154.15
एवं कृत्वा बलिं सम्यग्दद्याद्भिक्षां द्विजाय वै ।
अलाभे ब्राह्मणस्याग्नावग्रमुद्धृत्य निक्षिपेत् ॥ १३.१५४.१५ ॥
આ રીતે બલિ યોગ્ય રીતે આપીને દ્વિજને ભિક્ષા આપવી. બ્રાહ્મણ ન મળે તો પ્રથમ ભાગ કાઢીને અગ્નિમાં નાખવો.
13.154.16
यदा श्राद्धं पितृभ्योपि दातुमिच्छेत मानवः ।
तदा पश्चात्प्रकुर्वीत निवृत्ते श्राद्धकर्मणि ॥ १३.१५४.१६ ॥
મનુષ્ય પિતૃઓને શ્રાદ્ધ આપવા ઇચ્છે ત્યારે, શ્રાદ્ધકર્મ પૂર્ણ થયા પછી તે પછીથી કરવું.
13.154.17
पितॄन्सन्तर्पयित्वा तु बलिं कुर्याद्विधानतः ।
वेश्वदैवं ततः कुर्यात्पश्चाद्ब्राह्म्णभोजनम् ॥ १३.१५४.१७ ॥
પિતૃઓને તૃપ્ત કરીને વિધિ પ્રમાણે બલિ આપવો. પછી વિશ્વેદેવ કર્મ કરવું, અને પછી બ્રાહ્મણ-ભોજન કરાવવું.
13.154.18
ततोऽन्नेनावशेषेण भोजयेदतिथीनपि ।
अर्घ्यपूर्वं महाराज ततः प्रीणाति मानवान्।
अनित्यं हि स्थितो यस्मात्तस्मादतिथिरुच्यते ॥ १३.१५४.१८ ॥
પછી બચેલા અન્નથી અતિથિઓને પણ ભોજન કરાવવું. હે મહારાજ, અર્ઘ્ય આપવાથી શરૂ કરીને તે મનુષ્યોને પ્રસન્ન કરે છે. અનિયત રીતે આવે છે તેથી તેને અતિથિ કહેવાય છે.
13.154.19
आचार्यस्य पितुश्चैव सख्युराप्तस्य चातिथेः ।
इदमस्ति गृहे मह्यमिति नित्यं निवेदयेत् ॥ १३.१५४.१९ ॥
આચાર્ય, પિતા, મિત્ર, વિશ્વાસુ સંબંધી અને અતિથિને "મારા ઘરમાં આ છે" એમ હંમેશાં જણાવવું જોઈએ.
13.154.20
ते यद्वदेयुस्तत्कुर्यादिति धर्मो विधीयते ।
गृहस्थः पुरुषः कृष्ण शिष्टाशी च सदा भवेत् ॥ १३.१५४.२० ॥
તેઓ જે કહે તે કરવું, એવો ધર્મ વિધાન કરાયો છે. હે કૃષ્ણ, ગૃહસ્થ પુરુષ હંમેશાં શિષ્ટોએ ખાધા પછી બચેલું ખાનારો હોવો જોઈએ.
13.154.21
राजर्त्विजं स्नातकं च गुरुं श्वशुरमेव च ।
अर्चयेन्मधुपर्केण परिसंवत्सरोषितान् ॥ १३.१५४.२१ ॥
રાજા, ઋત્વિજ, સ્નાતક, ગુરુ, સસરા અને એક વર્ષ પૂર્ણ રહેલા અતિથિઓને મધુપર્કથી સન્માનિત કરવા જોઈએ.
13.154.22
श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च वयोभ्यश्चावपेद्भुवि ॥ १३.१५४.२२ ॥
કૂતરા, ચાંડાળો અને પક્ષીઓ માટે પણ જમીન પર અન્ન વેરવું જોઈએ.
13.154.23
वैश्वदेवं हि नामैतत्सायं प्रातर्विधीयते ॥ १३.१५४.२३ ॥
આને વૈશ્વદેવ કહે છે; સવારે અને સાંજે તે વિધાન કરાયું છે.
13.154.24
एतांस्तु धर्मान्गार्हस्थ्यान्यः कुर्यादनसूयकः ।
स इहर्द्धिं परां प्राप्य प्रेत्य लोके महीयते ॥ १३.१५४.२४ ॥
જે અસૂયા રહિત થઈને આ ગૃહસ્થ ધર્મોનું પાલન કરે છે, તે અહીં પરમ સમૃદ્ધિ પામીને મૃત્યુ પછી લોકમાં સન્માનિત થાય છે.
13.154.25
इति भूमेर्वचः श्रुत्वा वासुदेवः प्रतापवान् ।
तथा चकार सततं त्वमप्येवं सदाऽऽचर ॥ १३.१५४.२५ ॥
પૃથ્વીનાં આ વચન સાંભળીને પ્રતાપી વાસુદેવે નિરંતર તેમ જ આચરણ કર્યું; તું પણ સદા આ રીતે આચરણ કર.
13.154.26
एतद्गृहस्थधर्मं त्वं चेष्टमानो जनाधिप ।
इह लोके यशः प्राप्य प्रेत्य स्वर्गमवाप्स्यसि ॥ १३.१५४.२६ ॥
હે જનાધિપ, આ ગૃહસ્થધર્મનું આચરણ કરીને તું આ લોકમાં યશ પામીને મૃત્યુ પછી સ્વર્ગ પામીશ.