มหาภารตะ · อัธยายะ 13.154
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.154.1
गार्हस्थ्यं धर्ममखिलं प्रब्रूहि भरतर्षभ ।
ऋद्धिमाप्नोति किं कृत्वा मनुष्य इह पार्थिव ॥ १३.१५४.१ ॥
ข้าแต่วีรบุรุษแห่งภรตวงศ์ ขอทรงโปรดตรัสหน้าที่ของคฤหัสถ์ทั้งหมดแก่ข้าพระองค์ ข้าแต่พระราชา มนุษย์ในโลกนี้ทำสิ่งใดจึงจะได้รับความเจริญรุ่งเรือง
13.154.2
अत्र ते वर्तयिष्यामि पुरावृत्तं जनाधिप ।
वासुदेवस्य संवादं पृथिव्याश्चैव भारत ॥ १३.१५४.२ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ในเรื่องนี้ ข้าจะเล่าเรื่องเก่าแก่แก่ท่าน คือบทสนทนาระหว่างวาสุเทพกับแผ่นดิน ข้าแต่ภารตะ
13.154.3
संस्तुत्य पृथिवीं देवीं वासुदेवः प्रतापवान् ।
पप्रच्छ भरतश्रेष्ठ मां त्वं यत्पृच्छसेऽद्य वै ॥ १३.१५४.३ ॥
วาสุเทพผู้ทรงฤทธานุภาพ หลังจากสรรเสริญพระแม่ธรณีแล้ว ก็ตรัสถามเช่นนี้ ข้าแต่ผู้เลิศแห่งภรตวงศ์ สิ่งเดียวกับที่ท่านถามข้าในวันนี้นั่นเอง
13.154.4
गार्हस्थ्यं धर्ममाश्रित्य मया वा मद्विधेन वा ।
किमवश्यं धरे कार्यं किं वा कृत्वा सुखं भवेत् ॥ १३.१५४.४ ॥
ข้าแต่พระแม่ธรณี ผู้ทรงรองรับสรรพสิ่ง เมื่อยึดถือหน้าที่ของคฤหัสถ์ คนอย่างข้า หรือคนอื่นใดก็ตาม จำเป็นต้องทำสิ่งใดบ้าง หรือทำสิ่งใดแล้วจึงจะมีความสุข
13.154.5
ऋषयः पितरो देवा मनुष्याश्चैव माधव ।
पूज्याश्चैवार्चनीयाश्च यथा चैव निबोध मे ॥ १३.१५४.५ ॥
ข้าแต่มาธวะ เหล่าฤๅษี บรรพบุรุษ เทวดา และมนุษย์ ล้วนควรได้รับความเคารพและการบูชา ขอทรงฟังจากข้าว่าควรปฏิบัติอย่างไร
13.154.6
सदा यज्ञेन देवांश्च सदाऽऽतिथ्येन मानुषान् ।
छन्दतस्तर्पणेनापि पितॄन्युञ्जन्ति नित्यशः ॥ १३.१५४.६ ॥
ทุกเมื่อ ด้วยยัญพิธีพวกเขาย่อมบูชาเทวดา ทุกเมื่อ ด้วยการต้อนรับแขกพวกเขาย่อมดูแลมนุษย์ และด้วยการถวายน้ำตามความปรารถนา พวกเขาก็ย่อมเลี้ยงดูบรรพบุรุษทุกวันเช่นกัน
13.154.7
तेन ह्यृषिगणाः प्रीता ब्रह्मचयेणि चानघ ।
नित्यमग्निं परिचरेदभुक्त्वा बलिकर्म च ॥ १३.१५४.७ ॥
ข้าแต่ผู้ปราศจากบาป ด้วยการนั้นและด้วยพรหมจรรย์ หมู่ฤๅษีย่อมพอพระทัย ทุกวันควรปรนนิบัติพระอัคนี และถวายเครื่องบูชาโดยไม่รับประทานก่อน
13.154.8
कुर्यात्तथैव देवान्वै प्रियं मे मधुसूदन ।
कुर्यादहरहः श्राद्धमन्नाद्येनोदकेन च ॥ १३.१५४.८ ॥
ควรปฏิบัติเช่นนั้นต่อเทวดาเช่นกัน ข้าแต่มธุสูทนะ สิ่งนี้เป็นที่รักยิ่งของข้า ควรทำศราทธะทุกวัน ด้วยอาหารและของกิน และด้วยน้ำ
13.154.9
पयोमूलफलैर्वाऽपि पितॄणां प्रीतिमावहेत् ।
सिद्धान्नाद्वैश्वदेवं वै कुर्यादग्नौ यथाविधि ॥ १३.१५४.९ ॥
แม้ด้วยนมและรากกับผลไม้ ก็ควรนำความปีติมาสู่บรรพบุรุษ ควรถวายไวศวเทวะด้วยอาหารที่ปรุงสุกในกองไฟตามที่กำหนดไว้
13.154.10
आग्नीषोमं वैश्वदेवं धान्वन्तर्यमनन्तरम् ।
प्रजानां पतये चैव पृथग्घोमो विधीयते ॥ १३.१५४.१० ॥
อาคนีโษมะ ไวศวเทวะ และธันวันตริ ตามลำดับ และเพื่อพระผู้เป็นเจ้าแห่งสรรพสัตว์ ก็กำหนดให้ถวายเครื่องบูชาแยกต่างหาก
13.154.11
तथैव चानुपूर्व्येण बलिकर्म प्रयोजयेत् ।
दक्षिणायां यमायेति प्रतीच्यां वरुणाय च ॥ १३.१५४.११ ॥
ในทำนองเดียวกันและตามลำดับ ควรประกอบพิธีถวายบูชา คือทางทิศใต้กล่าวว่า แด่พระยม และทางทิศตะวันตกแด่พระวรุณ
13.154.12
सोमाय चाप्युदीच्यां वै वास्तुमध्ये प्रजापतेः ।
धन्वन्तरेः प्रागुदीच्यां प्राच्यां शक्राय माधव ॥ १३.१५४.१२ ॥
และแด่พระโสมทางทิศเหนือ กลางที่พำนักแด่พระประชาบดี ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือแด่ธันวันตริ และทางทิศตะวันออกแด่พระศักระ ข้าแต่มาธวะ
13.154.13
मनुष्येभ्य इति प्राहुर्बलिं द्वारि गृहस्य वै ।
मरुद्भ्यो दैवतेभ्यश्च बलिमन्तर्गृहे हरेत् ॥ १३.१५४.१३ ॥
กล่าวกันว่า เครื่องบูชาสำหรับมนุษย์ให้วางไว้ที่ประตูบ้าน ส่วนเครื่องบูชาแด่พวกมรุตและเทวดาทั้งหลายควรถวายภายในบ้าน
13.154.14
तथैव विश्वेदेवेभ्यो बलिमाकाशतो हरेत् ।
निशाचरेभ्यो भूतेभ्यो बलिं नक्तं यथा हरेत् ॥ १३.१५४.१४ ॥
ในทำนองเดียวกัน เครื่องบูชาแด่วิศเวเทวะควรถวายไปทางท้องฟ้า และในเวลากลางคืนควรถวายแด่ภูตผีและสัตว์ผู้เดินในราตรี ตามที่ควร
13.154.15
एवं कृत्वा बलिं सम्यग्दद्याद्भिक्षां द्विजाय वै ।
अलाभे ब्राह्मणस्याग्नावग्रमुद्धृत्य निक्षिपेत् ॥ १३.१५४.१५ ॥
เมื่อถวายเครื่องบูชาอย่างถูกต้องดังนี้แล้ว ควรให้ทานอาหารแก่พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้ง หากไม่มีพราหมณ์ ควรหยิบส่วนแรกแล้วโยนลงในกองไฟ
13.154.16
यदा श्राद्धं पितृभ्योपि दातुमिच्छेत मानवः ।
तदा पश्चात्प्रकुर्वीत निवृत्ते श्राद्धकर्मणि ॥ १३.१५४.१६ ॥
เมื่อมนุษย์ประสงค์จะถวายศราทธะแด่บรรพบุรุษ ก็ควรทำภายหลัง เมื่อพิธีศราทธะสิ้นสุดลงแล้ว
13.154.17
पितॄन्सन्तर्पयित्वा तु बलिं कुर्याद्विधानतः ।
वेश्वदैवं ततः कुर्यात्पश्चाद्ब्राह्म्णभोजनम् ॥ १३.१५४.१७ ॥
เมื่อเลี้ยงดูบรรพบุรุษจนพอพระทัยแล้ว ควรถวายเครื่องบูชาตามกฎ หลังจากนั้นควรประกอบพิธีวิศวเทวะ แล้วภายหลังจึงเลี้ยงพราหมณ์
13.154.18
ततोऽन्नेनावशेषेण भोजयेदतिथीनपि ।
अर्घ्यपूर्वं महाराज ततः प्रीणाति मानवान्।
अनित्यं हि स्थितो यस्मात्तस्मादतिथिरुच्यते ॥ १३.१५४.१८ ॥
จากนั้น ด้วยอาหารที่เหลือ ควรเลี้ยงแขกด้วย ข้าแต่มหาราช โดยเริ่มด้วยการถวายอรรฆ์ จากนั้นย่อมทำให้มนุษย์ทั้งหลายอิ่มเอิบ เพราะผู้มาโดยไม่มีเวลากำหนดแน่นอน จึงเรียกว่าอติถี แขก
13.154.19
आचार्यस्य पितुश्चैव सख्युराप्तस्य चातिथेः ।
इदमस्ति गृहे मह्यमिति नित्यं निवेदयेत् ॥ १३.१५४.१९ ॥
แด่อาจารย์ บิดา มิตรสหาย ญาติผู้เชื่อถือได้ และแขก ควรกล่าวเสมอว่า สิ่งนี้มีอยู่ในบ้านของข้า
13.154.20
ते यद्वदेयुस्तत्कुर्यादिति धर्मो विधीयते ।
गृहस्थः पुरुषः कृष्ण शिष्टाशी च सदा भवेत् ॥ १३.१५४.२० ॥
สิ่งที่พวกท่านกล่าว ควรปฏิบัติตาม ดังนั้นหน้าที่จึงถูกกำหนดไว้ ข้าแต่กฤษณะ คฤหัสถ์ควรเป็นผู้รับประทานสิ่งที่เหลือจากผู้มีคุณธรรมเสมอ
13.154.21
राजर्त्विजं स्नातकं च गुरुं श्वशुरमेव च ।
अर्चयेन्मधुपर्केण परिसंवत्सरोषितान् ॥ १३.१५४.२१ ॥
กษัตริย์ ผู้ประกอบพิธีบูชายัญ สเนกะ (ผู้จบพระเวท) คุรุ พ่อตา และผู้ที่พำนักอยู่ครบหนึ่งปี ควรได้รับการต้อนรับด้วยมธุปรรก
13.154.22
श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च वयोभ्यश्चावपेद्भुवि ॥ १३.१५४.२२ ॥
สำหรับสุนัข คนจัณฑาล และนก ควรโปรยอาหารลงบนพื้นดิน
13.154.23
वैश्वदेवं हि नामैतत्सायं प्रातर्विधीयते ॥ १३.१५४.२३ ॥
พิธีนี้เรียกว่าไวศวเทวะ ย่อมกำหนดให้ประกอบในตอนเย็นและตอนเช้า
13.154.24
एतांस्तु धर्मान्गार्हस्थ्यान्यः कुर्यादनसूयकः ।
स इहर्द्धिं परां प्राप्य प्रेत्य लोके महीयते ॥ १३.१५४.२४ ॥
ผู้ใดปราศจากความริษยา ประกอบหน้าที่ของคฤหัสถ์เหล่านี้ ย่อมได้รับความเจริญอันยิ่งในโลกนี้ และเมื่อละจากโลกไป ก็ได้รับการยกย่องในโลกนั้น
13.154.25
इति भूमेर्वचः श्रुत्वा वासुदेवः प्रतापवान् ।
तथा चकार सततं त्वमप्येवं सदाऽऽचर ॥ १३.१५४.२५ ॥
เมื่อวาสุเทพผู้ทรงอานุภาพได้ฟังถ้อยคำของแผ่นดินดังนี้ ก็ทรงปฏิบัติตามอย่างนั้นเสมอ ท่านเองก็จงประพฤติเช่นนี้เสมอไปเถิด
13.154.26
एतद्गृहस्थधर्मं त्वं चेष्टमानो जनाधिप ।
इह लोके यशः प्राप्य प्रेत्य स्वर्गमवाप्स्यसि ॥ १३.१५४.२६ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นจอมชน เมื่อท่านปฏิบัติหน้าที่ของคฤหัสถ์นี้ ท่านจะได้รับเกียรติยศในโลกนี้ และเมื่อละจากโลกไปแล้ว ก็จะได้ไปสู่สวรรค์