ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.154
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.154.1
गार्हस्थ्यं धर्ममखिलं प्रब्रूहि भरतर्षभ ।
ऋद्धिमाप्नोति किं कृत्वा मनुष्य इह पार्थिव ॥ १३.१५४.१ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਹੋ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਕੀ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ?
13.154.2
अत्र ते वर्तयिष्यामि पुरावृत्तं जनाधिप ।
वासुदेवस्य संवादं पृथिव्याश्चैव भारत ॥ १३.१५४.२ ॥
ਹੇ ਜਨਾਧਿਪ, ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਰਤਾਂਤ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ — ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
13.154.3
संस्तुत्य पृथिवीं देवीं वासुदेवः प्रतापवान् ।
पप्रच्छ भरतश्रेष्ठ मां त्वं यत्पृच्छसेऽद्य वै ॥ १३.१५४.३ ॥
ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਦੇਵੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤੂਤੀ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ — ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹੀ।
13.154.4
गार्हस्थ्यं धर्ममाश्रित्य मया वा मद्विधेन वा ।
किमवश्यं धरे कार्यं किं वा कृत्वा सुखं भवेत् ॥ १३.१५४.४ ॥
ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ, ਹੇ ਧਰਿਤ੍ਰੀ, ਜ਼ਰੂਰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੀ ਕਰਕੇ ਸੁੱਖ ਹੋਵੇ?
13.154.5
ऋषयः पितरो देवा मनुष्याश्चैव माधव ।
पूज्याश्चैवार्चनीयाश्च यथा चैव निबोध मे ॥ १३.१५४.५ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ — ਇਹ ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਤੇ ਅਰਚਣਯੋਗ ਹਨ; ਉਹ ਕਿਵੇਂ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ।
13.154.6
सदा यज्ञेन देवांश्च सदाऽऽतिथ्येन मानुषान् ।
छन्दतस्तर्पणेनापि पितॄन्युञ्जन्ति नित्यशः ॥ १३.१५४.६ ॥
ਸਦਾ ਯੱਗ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਸਦਾ ਮਹਿਮਾਨ-ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
13.154.7
तेन ह्यृषिगणाः प्रीता ब्रह्मचयेणि चानघ ।
नित्यमग्निं परिचरेदभुक्त्वा बलिकर्म च ॥ १३.१५४.७ ॥
ਉਸ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ-ਗਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਨਾਲ ਵੀ। ਨਿੱਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ; ਭੋਜਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਬਲੀ-ਕਰਮ ਵੀ ਕਰੇ।
13.154.8
कुर्यात्तथैव देवान्वै प्रियं मे मधुसूदन ।
कुर्यादहरहः श्राद्धमन्नाद्येनोदकेन च ॥ १३.१५४.८ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕਰੇ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੰਨ ਆਦਿ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ।
13.154.9
पयोमूलफलैर्वाऽपि पितॄणां प्रीतिमावहेत् ।
सिद्धान्नाद्वैश्वदेवं वै कुर्यादग्नौ यथाविधि ॥ १३.१५४.९ ॥
ਦੁੱਧ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤੀ ਦੇਵੇ। ਪਕਾਏ ਅੰਨ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਯਥਾਵਿਧਿ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਕਰੇ।
13.154.10
आग्नीषोमं वैश्वदेवं धान्वन्तर्यमनन्तरम् ।
प्रजानां पतये चैव पृथग्घोमो विधीयते ॥ १३.१५४.१० ॥
ਅਗਨੀਸ਼ੋਮ, ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ, ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਲਈ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੋਮ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
13.154.11
तथैव चानुपूर्व्येण बलिकर्म प्रयोजयेत् ।
दक्षिणायां यमायेति प्रतीच्यां वरुणाय च ॥ १३.१५४.११ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲੀ-ਕਰਮ ਕਰੇ: ਦੱਖਣ ਵੱਲ 'ਯਮਾਯ' ਆਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਲਈ।
13.154.12
सोमाय चाप्युदीच्यां वै वास्तुमध्ये प्रजापतेः ।
धन्वन्तरेः प्रागुदीच्यां प्राच्यां शक्राय माधव ॥ १३.१५४.१२ ॥
ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੋਮ ਨੂੰ; ਘਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ; ਈਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੂੰ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸ਼ਕਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ, ਹੇ ਮਾਧਵ।
13.154.13
मनुष्येभ्य इति प्राहुर्बलिं द्वारि गृहस्य वै ।
मरुद्भ्यो दैवतेभ्यश्च बलिमन्तर्गृहे हरेत् ॥ १३.१५४.१३ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਬਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਰੁਤਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਲੀ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
13.154.14
तथैव विश्वेदेवेभ्यो बलिमाकाशतो हरेत् ।
निशाचरेभ्यो भूतेभ्यो बलिं नक्तं यथा हरेत् ॥ १३.१५४.१४ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਾਂ ਲਈ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
13.154.15
एवं कृत्वा बलिं सम्यग्दद्याद्भिक्षां द्विजाय वै ।
अलाभे ब्राह्मणस्याग्नावग्रमुद्धृत्य निक्षिपेत् ॥ १३.१५४.१५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲੀ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇ ਕੇ ਦਿਜ ਨੂੰ ਭਿਕਸ਼ਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਢ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.154.16
यदा श्राद्धं पितृभ्योपि दातुमिच्छेत मानवः ।
तदा पश्चात्प्रकुर्वीत निवृत्ते श्राद्धकर्मणि ॥ १३.१५४.१६ ॥
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇਣਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.154.17
पितॄन्सन्तर्पयित्वा तु बलिं कुर्याद्विधानतः ।
वेश्वदैवं ततः कुर्यात्पश्चाद्ब्राह्म्णभोजनम् ॥ १३.१५४.१७ ॥
ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.154.18
ततोऽन्नेनावशेषेण भोजयेदतिथीनपि ।
अर्घ्यपूर्वं महाराज ततः प्रीणाति मानवान्।
अनित्यं हि स्थितो यस्मात्तस्मादतिथिरुच्यते ॥ १३.१५४.१८ ॥
ਫਿਰ ਬਚੇ ਹੋਏ ਅੰਨ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਅਰਘ੍ਯ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਅਤਿਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.154.19
आचार्यस्य पितुश्चैव सख्युराप्तस्य चातिथेः ।
इदमस्ति गृहे मह्यमिति नित्यं निवेदयेत् ॥ १३.१५४.१९ ॥
ਆਚਾਰੀਆ, ਪਿਤਾ, ਮਿੱਤਰ, ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੈ।"
13.154.20
ते यद्वदेयुस्तत्कुर्यादिति धर्मो विधीयते ।
गृहस्थः पुरुषः कृष्ण शिष्टाशी च सदा भवेत् ॥ १३.१५४.२० ॥
ਉਹ ਜੋ ਕਹਿਣ ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਧਰਮ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਪੁਰਖ ਸਦਾ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚਿਆ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
13.154.21
राजर्त्विजं स्नातकं च गुरुं श्वशुरमेव च ।
अर्चयेन्मधुपर्केण परिसंवत्सरोषितान् ॥ १३.१५४.२१ ॥
ਰਾਜਾ, ਰਿਤਵਿਜ, ਸਨਾਤਕ, ਗੁਰੂ, ਸਹੁਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਧੁਪਰਕ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.154.22
श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च वयोभ्यश्चावपेद्भुवि ॥ १३.१५४.२२ ॥
ਕੁੱਤਿਆਂ, ਚੰਡਾਲਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੰਨ ਖਿਲਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.154.23
वैश्वदेवं हि नामैतत्सायं प्रातर्विधीयते ॥ १३.१५४.२३ ॥
ਇਸਨੂੰ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
13.154.24
एतांस्तु धर्मान्गार्हस्थ्यान्यः कुर्यादनसूयकः ।
स इहर्द्धिं परां प्राप्य प्रेत्य लोके महीयते ॥ १३.१५४.२४ ॥
ਜੋ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾ ਕੇ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.154.25
इति भूमेर्वचः श्रुत्वा वासुदेवः प्रतापवान् ।
तथा चकार सततं त्वमप्येवं सदाऽऽचर ॥ १३.१५४.२५ ॥
ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਰਣ ਕੀਤਾ; ਤੂੰ ਵੀ ਸਦਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਰਣ ਕਰ।
13.154.26
एतद्गृहस्थधर्मं त्वं चेष्टमानो जनाधिप ।
इह लोके यशः प्राप्य प्रेत्य स्वर्गमवाप्स्यसि ॥ १३.१५४.२६ ॥
ਹੇ ਜਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇਸ ਗ੍ਰਹਸਥ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਸਵਰਗ ਪਾਏਂਗਾ।