महाभारत · अध्याय 13.159
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.159.1
एको लोकस्तु कृतिनां स्वर्गे लोके पितामह ।
उत तत्रापि नानात्वं सर्वं ब्रूहि पितामह ॥ १३.१५९.१ ॥
हे पितामह, पुण्यवंतांना स्वर्गलोक एकच आहे का? की तिथेही भेद आहेत? हे पितामह, सर्व सांगा.
13.159.2
कर्मभिः पार्थ नानात्वं लोकानां यान्ति मानवाः ।
पुण्यान्पुण्यकृतो यान्ति पापान्पापकृतो नराः ॥ १३.१५९.२ ॥
हे पार्था, कर्मांमुळे मानव विविध लोकांत जातात. पुण्यकर्मी पुण्यलोकांत जातात आणि पापकर्मी पापलोकांत जातात.
13.159.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गौतमस्य मुनेस्तात संवादं वासवस्य च ॥ १३.१५९.३ ॥
हे तात, याविषयी लोक गौतम मुनी आणि वासव (इंद्र) यांच्यातील हा पुरातन संवाद सांगतात.
13.159.4
ब्राह्मणो गौतमः कश्चिन्मृदुर्दान्तो जितेन्द्रियः ।
महावने हस्तिशिशुं परिद्यूनममातृकम् ॥ १३.१५९.४ ॥
गौतम नावाचा एक ब्राह्मण होता; तो सौम्य, संयमी आणि इंद्रियजयी होता. एका महावनात त्याने थकलेले, मातृहीन असे एक हत्तीचे पिल्लू पाहिले.
13.159.5
तं दृष्ट्वा जीवयामास सानुक्रोशो धृतव्रतः ।
स तु दीर्घेण कालेनि बभूवातिबलो महान् ॥ १३.१५९.५ ॥
त्याला पाहून, करुणेने भरलेल्या, व्रतनिष्ठ त्या ब्राह्मणाने त्याला जिवंत केले. दीर्घकालानंतर ते हत्तीचे पिल्लू अत्यंत बलवान आणि महान झाले.
13.159.6
तं प्रपन्नं महादीर्घं प्रभूतं सर्वतोमदम् ।
धृतराष्ट्रस्वरूपेण शक्रो जग्राह हस्तिनम् ॥ १३.१५९.६ ॥
अत्यंत उंच, विशाल, सर्वत्र मदाने भरलेला तो हत्ती येऊन पोहोचला. तेव्हा इंद्राने धृतराष्ट्राचे रूप धारण करून त्या हत्तीला पकडले.
13.159.7
ह्रियमाणं तु तं दृष्ट्वा गौतमः संशितव्रतः ।
अभ्यभाषत राजानं धृतराष्ट्रं महातपाः ॥ १३.१५९.७ ॥
त्याला नेले जात आहे हे पाहून कठोर व्रतधारी, महातपस्वी गौतम राजा धृतराष्ट्राला म्हणाले.
13.159.8
मामाहार्षीर्हस्तिनं पुत्रमेनं ।
दुःखात्पुष्टं धृतराष्ट्रात्कृतज्ञ।
मैत्रं सतां सप्तपदं वदन्ति ।
मित्रद्रोहो नेह राजन्स्पृसेत्त्वाम् ॥ १३.१५९.८ ॥
तू माझ्याकडून हा हत्ती घेतलास — हा माझा पुत्र आहे, धृतराष्ट्राने कष्टाने पोसलेला. हे कृतघ्ना! सज्जनांची मैत्री सप्तपद म्हटली जाते. हे राजा, मित्रद्रोह येथे तुला स्पर्श करणार नाही.
13.159.9
इध्मोदकप्रदातारं शून्यपालं ममाश्रमे ।
विनीतमाचार्यकुले सुयुक्तं गुरुकर्मणि ॥ १३.१५९.९ ॥
माझ्या आश्रमात सरपण व पाणी आणणारा, रिकाम्या आश्रमाचा रक्षक, आचार्यकुलात विनीत, गुरुकर्मात चांगला नियुक्त.
13.159.10
शिष्टं दान्तं कृतज्ञं च प्रियं च सततं मम ।
न मे विक्रोशतो राजन्हर्तुमर्हसि कुञ्जरम् ॥ १३.१५९.१० ॥
तो शिष्ट, दान्त, कृतज्ञ व नेहमी मला प्रिय आहे. हे राजा, मी ओरडत असताना तू हा हत्ती नेणे योग्य नाही.
13.159.11
गवां सहस्रं भवते ददानि ।
शतानि निष्कस्य ददानि पञ्च।
अन्यच्च वित्तं विविधं महर्षे ।
किं ब्राह्मणस्येह गजेन कृत्यम् ॥ १३.१५९.११ ॥
मी आपल्याला हजार गायी देतो, पाचशे निष्क सोने देतो; हे महर्षी, आणखी विविध धनही देतो. ब्राह्मणाला येथे हत्तीचे काय काम?
13.159.12
तवैव गावो हि भवन्तु राज-
न्दास्यः सनिष्का विविधं च रत्नम्।
अन्यच्च वित्तं विविधं नरेन्द्र ।
किं ब्राह्मणस्येह धनेन कृत्यम् ॥ १३.१५९.१२ ॥
राजा, गायी तुमच्याच असोत; दासी, सुवर्णमुद्रा आणि विविध रत्नेही तुमचीच असोत. हे नरेंद्रा, इतर विविध धनही तुमचेच असो. येथे ब्राह्मणाला धनाने काय प्रयोजन?
13.159.13
ब्राह्मणानां हस्तिभिर्नास्ति कृत्यं ।
राजन्यानां नागकुलानि विप्र।
स्वं वाहनं नयतो नास्त्यधर्मो ।
नागश्रेष्ठं गौतमास्मान्निवर्त ॥ १३.१५९.१३ ॥
ब्राह्मणांना हत्तींशी काही प्रयोजन नाही. हे विप्रा, हत्तींचे कळप क्षत्रियांचे आहेत. स्वतःचे वाहन नेण्यात अधर्म नाही. हे गौतमा, श्रेष्ठ हत्ती आम्हाला परत कर.
13.159.14
यत्र प्रेतो नन्दति पुण्यकर्मा ।
यत्र प्रेतः शोचते पापकर्मा।
वैवस्वतस्य सदने महात्मन-
स्तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥ १३.१५९.१४ ॥
पुण्यकर्मा प्रेत जेथे आनंद पावतो आणि पापकर्मा प्रेत जेथे शोक करतो, त्या महात्मा वैवस्वताच्या सदनात मी तुला हत्तीसह तेथे पाठवीन.
13.159.15
ये निष्क्रिया नास्तिकाः श्रद्धधानाः ।
पापात्मान इन्द्रियार्थे निसृष्टाः।
यमस्य ते यातनां प्राप्नुवन्ति ।
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥ १३.१५९.१५ ॥
जे निष्क्रिय, नास्तिक, श्रद्धावान असल्याचे भासविणारे पापात्मे आणि इंद्रियविषयांत आसक्त असलेले लोक यमाची यातना भोगतात. परंतु धृतराष्ट्र तेथे जाणार नाही.
13.159.16
वैवस्वती संयमनी जनानां ।
यत्रानृतं नोच्यते यत्र सत्यम्।
यत्रांबलान्बलिनो घातयन्ति ।
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥ १३.१५९.१६ ॥
वैवस्वताची संयमनी नगरी मानवांसाठी आहे; तेथे असत्य बोलले जात नाही, सत्यच बोलले जाते; तेथे बलवान दुर्बलांचा वध करवतात; तेथेच, हस्तिन, मी तुला यातना भोगायला लावीन.
13.159.17
ज्येष्ठां स्वसारं पितरं मातरं च ।
गुरून्यथाऽमानयन्तश्चरन्ति।
तथाविधानामेष लोको महर्षे ।
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥ १३.१५९.१७ ॥
मोठी बहीण, पिता, माता व गुरुजनांचा अनादर करून वागणाऱ्या लोकांचे जग हेच आहे, महर्षी; तेथे धृतराष्ट्र परम गती प्राप्त करणार नाही.
13.159.18
मन्दाकिनी वैश्रवणस् राज्ञो ।
महाभागा भोगिजनप्रवेश्या।
गन्धर्वयक्षैरप्सरोभिश्च जुष्टा ।
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥ १३.१५९.१८ ॥
वैश्रवण राजाची (कुबेराची) महाभाग्यवान मंदाकिनी, भोगी लोक जेथे प्रवेश करतात; गंधर्व, यक्ष व अप्सरांनी सेविलेली; तेथेच, हस्तिन, मी तुला यातना भोगायला लावीन.
13.159.19
अतिथिव्रताः सुव्रता ये जना वै ।
प्रतिश्रयं ददति ब्राह्मणेभ्यः।
शिष्टाशिनः संविभज्याश्रितेभ्यो ।
मन्दाकिनीं तेऽपि हि भूषयन्ति ॥ १३.१५९.१९ ॥
अतिथिसेवा हे व्रत मानणारे, सुव्रत असलेले, ब्राह्मणांना आश्रय देणारे, शिष्टांना भोजन देऊन उरलेले आश्रितांबरोबर वाटून खाणारे जे लोक आहेत, तेही निश्चितच मंदाकिनीची शोभा वाढवतात.
13.159.20
मेरोरग्रे यद्वनं भाति रम्यं ।
सुपुष्पितं किन्नरीगीतजुष्टम्।
सुदर्शना यत्र जम्बूर्विशाला ।
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥ १३.१५९.२० ॥
मेरूच्या शिखरावर जे रमणीय वन शोभते, सुंदर फुलांनी बहरलेले, किन्नरींच्या गीतांनी सेविलेले; जेथे विशाल सुदर्शना जंबू वृक्ष आहे; तेथेच, हस्तिन, मी तुला यातना भोगायला लावीन.
13.159.21
ये ब्राह्मणा मृदवः सत्यशीला ।
बहुश्रुताः सर्वभूताभिरामाः।
येऽधीयते सेतिहासं पुराणं ।
मध्वाहुत्या जुह्वति वै द्विजेभ्यः ॥ १३.१५९.२१ ॥
जे ब्राह्मण सौम्य, सत्यशील, बहुश्रुत आणि सर्व प्राण्यांना आनंद देणारे आहेत; जे इतिहासासह पुराण अध्ययन करतात; जे द्विजांना मधाची आहुती देतात.
13.159.22
तथाविधानामेष लोको महर्षे ।
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र।
यदन्यत्ते विदितं स्थानमस्ति ।
तद्ब्रूहि त्वं त्वरितो ह्येष यामि ॥ १३.१५९.२२ ॥
हे महर्षे, अशा लोकांचा हाच लोक आहे; धृतराष्ट्र तिथे परम गती मिळवणार नाही. तुम्हाला दुसरे कोणते स्थान ठाऊक असेल तर सांगा; लवकर सांगा, मी जातो.
13.159.23
सुपुष्पितं किंनरराजजुष्टं ।
प्रियं वनं नन्दनं नारदस्य।
गन्धर्वाणामप्सरसां च सद्म ।
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥ १३.१५९.२३ ॥
सुंदर फुललेले, किन्नरराजाने सेवलेले, नारदाला प्रिय असलेले नंदन वन; गंधर्व व अप्सरांचे निवासस्थान. तेथे मी तुला नेईन, हे हत्तीणो.
13.159.24
ये नृत्यगीते कुशला जनाः सदा ।
देवात्मानः प्रियकामाश्चरन्ति।
तथाविधानामेष लोको महर्षे ।
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥ १३.१५९.२४ ॥
जे नृत्य व गीतात सदैव कुशल, दैवी स्वभावाचे, प्रियकामी होऊन विहार करणारे लोक आहेत; हे महर्षे, अशांचा हाच लोक आहे; धृतराष्ट्र तिथे परम गती मिळवणार नाही.
13.159.25
यत्रोत्तराः कुरवो भान्ति रम्या ।
देवैः सार्धं मोदमाना नरेन्द्रः।
यत्राग्नियौनाश्च वसन्ति विप्रा ।
अब्योनयः पर्वतयोनयश्च ॥ १३.१५९.२५ ॥
जेथे उत्तर कुरू रमणीयपणे तेजाने झळकतात, देवांसह आनंदणारे नरेंद्र; जेथे अग्नियोनी विप्र, जलयोनी व पर्वतयोनी वास करतात.
13.159.26
यत्र शक्रो वर्षति सर्वकामा-
न्यत्र स्त्रियः कामचारा भवन्ति।
यत्र चेर्ष्या नास्ति नारीनराणां ।
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥ १३.१५९.२६ ॥
जिथे इंद्र सर्व कामना वर्षाव करतो, जिथे स्त्रिया इच्छेनुसार संचार करतात, आणि जिथे स्त्रीपुरुषांमध्ये ईर्ष्या नसते, तिथे मी त्या हत्तीला पाठवीन.
13.159.27
ये सर्वभूतेषु निवृत्तकामा ।
अमांसादा न्यस्तदण्डाश्चरन्ति।
न हिंसन्ति स्थावरं जङ्गमानि ।
भूतानां ये सर्वभूतात्मभूताः ॥ १३.१५९.२७ ॥
जे सर्व प्राण्यांबद्दल कामनारहित आहेत, मांस खात नाहीत, दंड सोडून संचार करतात, स्थावर-जंगम प्राण्यांची हिंसा करीत नाहीत, आणि सर्व भूतांचा आत्मा असतात.
13.159.28
निराशिषो निर्ममा वीतरागा ।
लाभालाभे तुल्यनिन्दाप्रशंसाः।
तथाविधानामेष लोको महर्षे ।
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥ १३.१५९.२८ ॥
आशारहित, ममतारहित, वीतरागी, लाभ-हानीत आणि निंदा-स्तुतीत समान असलेले — अशांचाच हा लोक आहे, हे महर्षे. धृतराष्ट्र तिथे परम गती प्राप्त करणार नाही.
13.159.29
ततोऽपरे भान्ति लोकाः सनातनाः ।
सुपुण्यगन्धा विरजा वीतशोकाः।
सोमस्य राज्ञः सदने महात्मन-
स्तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥ १३.१५९.२९ ॥
मग तिथे इतर शाश्वत लोक झळकतात — अत्यंत सुगंधी पुण्याचे, निर्मळ आणि शोकरहित — महात्मा राजा सोमाच्या निवासात. तिथे मी त्या हत्तीला पाठवीन.
13.159.30
ये दानशीला न प्रतिगृह्णते सदा ।
न चाप्यर्थांश्चाददते परेभ्यः।
येषामदेयमर्हते नास्ति किञ्चि-
त्सर्वातिथ्याः सुप्रजना जनाश्च ॥ १३.१५९.३० ॥
जे सदा दानशील आहेत, दान स्वीकारत नाहीत, इतरांकडून धनही घेत नाहीत, ज्यांच्यासाठी योग्यांना देण्याजोगे काहीही नाही, जे सर्वांचे अतिथ्य करतात आणि उत्तम संततीचे आहेत.
13.159.31
ये क्षन्तारो नाभिजल्पन्ति चान्या-
ञ्शक्ता भूत्वा सततं पुण्यशीलाः।
तथाविधानामेष लोको महर्षे ।
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥ १३.१५९.३१ ॥
जे क्षमाशील आहेत, समर्थ असूनही इतरांची निंदा न करणारे, सदैव पुण्यशील असणारे—अशांचा हा लोक आहे, हे महर्षी. तेथे धृतराष्ट्र परम गती प्राप्त करणार नाही.
13.159.32
ततोऽपरे भान्ति लोकाः सनातना ।
विराजसा वितमस्का विशोकाः।
आदित्यदेवस्य पदं महात्मन-
स्तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥ १३.१५९.३२ ॥
त्यानंतर इतर शाश्वत लोक प्रकाशतात—रजोगुणरहित, अंधारहीन, शोकरहित; महात्मा आदित्यदेवाचे ते स्थान आहे. तेथे मी तुला हस्तिनापुरास पाठवीन.
13.159.33
स्वाध्यायशीला गुरुशुश्रूषकाश्च ।
तपस्विनः सुव्रताः सत्यसन्धाः।
आचार्याणामप्रतिकूलभाषिणो ।
नित्योत्थिता गुरुकर्मस्वचोद्याः ॥ १३.१५९.३३ ॥
वेदाध्ययनात तत्पर आणि गुरुसेवा करणारे, तपस्वी, दृढव्रती, सत्यप्रतिज्ञ; आचार्यांच्या विरुद्ध न बोलणारे, नित्य जागरूक, प्रेरणेशिवायच गुरुकार्यात रत असलेले.
13.159.34
तथाविधानामेष लोको महर्षे ।
विशुद्धानां भावितो वाग्यतानाम्।
सत्ये स्थितानां वेदविदां महात्मनां ।
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥ १३.१५९.३४ ॥
अशांचा हा लोक आहे, हे महर्षी—जे शुद्ध आहेत, वाणीवर संयम ठेवणारे, सत्यात स्थिर, वेदज्ञ महात्मे. तेथे धृतराष्ट्र परम गती प्राप्त करणार नाही.
13.159.35
ततोऽपरे भान्ति लोकाः सनातनाः ।
सुपुण्यगन्धा विरजा विशोकाः।
वरुणस्य राज्ञः सदने महात्मन-
स्तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥ १३.१५९.३५ ॥
त्यानंतर इतर शाश्वत लोक प्रकाशतात—पुण्याच्या सुगंधाने भरलेले, रजोगुणरहित, शोकरहित; महात्मा राजा वरुणाच्या सदनात. तेथे मी तुला हस्तिनापुरास पाठवीन.
13.159.36
चातुर्मास्यैर्ये यजन्ते जनाः सदा ।
तथेष्टीनां दशशतं प्राप्नुवन्ति।
ये चाग्निहोत्रं जुह्वति श्रद्दधाना ।
यथान्यायं त्रीणि वर्षाणि विप्राः ॥ १३.१५९.३६ ॥
जे सदैव चातुर्मास्य यज्ञांनी यजन करतात, तसेच इष्टींनी दहा हजार (फळ) मिळवतात; जे श्रद्धेने यथान्याय तीन वर्षे अग्निहोत्रात आहुती देतात, हे विप्रांनो!
13.159.37
स्वदारगाणां धर्मकृतां महात्मनां ।
यथोदिते वर्त्मनि सुस्थितानाम्।
धर्मान्मनामुद्वहतां गतिं तां ।
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥ १३.१५९.३७ ॥
स्वतःच्या पत्नींशीच निष्ठ असलेले, धर्म करणारे, महात्मे, सांगितलेल्या मार्गावर नीट स्थिर असलेले, धर्मात मन ठेवणारे, ती गती धारण करणारे—परम (लोकात) धृतराष्ट्र तिथे जाणार नाही.
13.159.38
इन्द्रस्य लोका विरजा विशोका ।
दुरन्वयाः काङ्क्षिता मानवानाम्।
तस्याहं ते भवने भूरितेजसो ।
राजन्निमं हस्तिनं यातयिष्ये ॥ १३.१५९.३८ ॥
इंद्राचे लोक—निर्मल, शोकरहित, माणसांना दुर्गम आणि इच्छित—त्या (लोकात), हे राजा, तुझ्या अत्यंत तेजस्वी भवनात या हत्तीला मी पाठवीन.
13.159.39
शतवर्षजीवी यश्च शूरो मनुष्यो ।
वेदाध्यायी यश्च यज्वाऽप्रमत्तः।
एते सर्वे शक्रलोकं व्रजन्ति ।
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र ॥ १३.१५९.३९ ॥
शंभर वर्षे जगणारा मनुष्य, जो शूर आहे, जो वेदाध्यायी आहे, जो यज्ञ करतो आणि अप्रमत्त आहे—हे सर्व इंद्रलोकाला जातात; (पण) परम (लोकात) धृतराष्ट्र तिथे जाणार नाही.
13.159.40
प्राजापत्याः सन्ति लोका महान्तो ।
नाकस्य पृष्ठे पुष्कला वीतशोकाः।
मनीषिणां सर्वलोकाभयानां ।
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥ १३.१५९.४० ॥
प्रजापतीचे महान लोक आहेत; स्वर्गाच्या पाठीवर अनेक शोकरहित लोक आहेत. तेथे, सर्व लोकांना भीती न वाटणाऱ्या मनीषींसाठी, हत्तीसह मी तुला पाठवीन.
13.159.41
ये राजानो राजसूयाभिषिक्ता ।
धर्मात्मानो रक्षितारः प्रजानाम्।
ये चाश्वमेधावभृथे प्लुताङ्गा-
स्तेषां लोका धृतराष्ट्रो न तत्र ॥ १३.१५९.४१ ॥
राजसूयात अभिषिक्त झालेले, धर्मात्मे व प्रजेचे रक्षक असलेले राजे, आणि अश्वमेधाच्या अवभृथ स्नानात स्नान केलेले — त्यांचे लोक आहेत; धृतराष्ट्र तेथे नाही.
13.159.42
ततःपरं भान्ति लोकाः सनातनाः ।
सुपुण्यगन्धा विरजा वीतशोकाः।
तस्मिन्नहं दुर्लभे चाप्यधृष्ये ।
गवां लोके हस्तिनं यातयिष्ये ॥ १३.१५९.४२ ॥
त्याच्या पलीकडे शाश्वत लोक झळकतात — अत्यंत पुण्यगंधी, निर्मल, शोकरहित. त्या दुर्लभ आणि अजेय गोलोकात मी तुला हत्तीसह पाठवीन.
13.159.43
यो गोसहस्री शतदो महात्मा ।
यो गोशती दश दद्याच्च शक्त्या।
तथा दशभ्यो यश्च दद्यादिहैकां ।
पञ्चभ्यो वा दानशीलस्तथैकाम् ॥ १३.१५९.४३ ॥
हजार गायींचा धनी असून शंभर गायी दान करणारा महात्मा; शंभर गायींचा धनी असून आपल्या शक्तीनुसार दहा गायी देणारा; आणि येथे दहांसाठी एक किंवा पाचांसाठी एक देणारा दानशील.
13.159.44
ये जीर्यन्ते ब्रह्मचर्येणि विप्रा ।
ब्राह्मीं वाचं परिरक्षन्ति चैव।
मनस्विनस्तीर्थयात्रापरा ये ।
ते तत्र मोदन्ति ततो विमानैः ॥ १३.१५९.४४ ॥
ब्रह्मचर्याने जे ब्राह्मण वृद्ध होतात, जे ब्राह्मी वाणीचे रक्षण करतात आणि जे मनस्वी तीर्थयात्रेत तत्पर असतात, ते तेथे विमानांनी आनंदित होतात.
13.159.45
प्रभासं मानसं तीर्थ पुष्कराणि महत्सरः ।
पुण्यं च नैमिषं तीर्थं बाहुदां करतोयिनीम् ॥ १३.१५९.४५ ॥
प्रभास, मानस तीर्थ, पुष्करे, महासरोवर, पुण्य नैमिष तीर्थ, बाहुदा आणि करतोयिनी.
13.159.46
गां हयशिरश्चैव विपाशां स्थूलवालुकाम् ।
तूष्णीं गङ्गां शनैर्गङ्गां महाह्रदमथापि च ॥ १३.१५९.४६ ॥
गा, हयशिरस, विपाशा, स्थूलवालुका, तूष्णी गंगा, हळूहळू वाहणारी गंगा, महाह्रद आणि.
13.159.47
गोमतीं कौशिकीं पंपां महात्मानो धृतव्रताः ।
सरस्वतीदृषद्वत्यौ यमुनां ये तु यान्ति च ॥ १३.१५९.४७ ॥
गोमती, कौशिकी, पंपा; व्रतनिष्ठ महात्मे; सरस्वती आणि दृषद्वती, यमुना—जे यांच्याकडे जातात.
13.159.48
तत ते दिव्यसंस्थाना दिव्यमाल्यधराः शिवाः ।
प्रयान्ति पुण्यगन्धाढ्या धृतराष्ट्रो न तत्र वै ॥ १३.१५९.४८ ॥
मग ते दिव्य रूपाचे, दिव्य माळा धारण केलेले, शुभ, पुण्य सुगंधाने समृद्ध होऊन जातात; धृतराष्ट्रा, तेथे ते नव्हेत.
13.159.49
यत्र शीतभयं नास्ति न चोष्णभयमण्वपि ।
न क्षुत्पिपासे न ग्लानिर्न दुःखं न सुखं तथा ॥ १३.१५९.४९ ॥
जिथे थंडीचे भय नाही, उष्णतेचेही थोडेसेही भय नाही; भूक-तहान नाही, थकवा नाही, दुःख नाही, आणि तसेच सुखही नाही.
13.159.50
न द्वेष्यो न प्रियः कश्चिन्न बन्धुर्न रिपुस्तथा ।
न जरामरणे तत्र न पुण्यं न च पातकम्। ॥ १३.१५९.५० ॥
तेथे द्वेष्य कोणी नाही, प्रिय कोणी नाही; बंधू नाही, शत्रूही नाही. तेथे जरा नाही, मरण नाही; पुण्य नाही, पापही नाही.
13.159.51
तस्मिन्विरजसि स्फीते प्रज्ञासत्वव्यवस्थिते ।
स्वयम्भुभवने पुण्ये हस्तिनं यातयिष्यति ॥ १३.१५९.५१ ॥
त्या निर्मल, विस्तीर्ण, प्रज्ञा आणि सत्त्वात स्थिर झालेल्या, स्वयंभूच्या पवित्र भवनात तो हस्तीला पोहोचवील.
13.159.52
निर्मुक्ताः सर्वसङ्गैर्ये कृतात्मानो यतव्रताः ।
अध्यात्मयोगसंस्तानैर्युक्ताः स्वर्गगतिं गताः ॥ १३.१५९.५२ ॥
सर्व आसक्तींपासून मुक्त, आत्मसंयमी, व्रतनिष्ठ, अध्यात्मयोगाच्या साधनेने युक्त होऊन स्वर्गगती प्राप्त झालेले—
13.159.53
ते ब्रह्मभवनं पुण्यं प्राप्नुवन्तीह सात्विकाः ।
न तत्र धृतराष्ट्रस्ते शक्यो द्रष्टुं महामुने ॥ १३.१५९.५३ ॥
ते सात्त्विक लोक येथून पवित्र ब्रह्मभवन प्राप्त करतात; हे महामुने, तेथे तुमच्या धृतराष्ट्राला पाहणे शक्य नाही.
13.159.54
रथन्तरं यत्र बृहच्च गीयते ।
यत्र वेदिः पुण्यजनैर्वृता च।
यत्रोपयाति हरिभिः सोमपीथी ।
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये ॥ १३.१५९.५४ ॥
रथन्तर आणि बृहत् गायिले जाते, पुण्यजनांनी वेढलेली वेदी आहे, सोमपान करणारा इंद्र हरि अश्वांसह येतो—तेथे मी तुला हस्तीसह पाठवीन.
13.159.55
बुध्यामि त्वां वृत्रहणं शतक्रतुं ।
व्यतिक्रमन्तं भुवनानि विश्वा।
कच्चिन्न वाचा वृजिनं कदाचि-
दकार्षं ते मनसोऽभिषङ्कात् ॥ १३.१५९.५५ ॥
तू वृत्रहन्ता शतक्रतू आहेस, सर्व लोक ओलांडणारा—हे मी जाणतो. मी कधी वाणीने तुझा अपराध केला आहे का, किंवा मनाच्या आसक्तीने?
13.159.56
शतक्रतुरुवाच ।
मघवाऽहं लोकपथं प्रजाना-
मन्वागमं परिवादे गजस्य ।
तस्माद्भवान्प्रणतं माऽनुशास्तु
ब्रवीषि यत्तत्करवाणि सर्वम् ॥ १३.१५९.५६ ॥
शतक्रतु म्हणाला: मघवा (इंद्र) मी प्रजांच्या लोकमार्गाचे अनुसरण केले. हत्तीच्या निंदेच्या प्रसंगात मी त्याच मार्गावर चाललो. म्हणून नम्रतेने नमलेल्या तुम्हाला मी आज्ञा करणार नाही; तुम्ही जे सांगाल ते सर्व मी करीन.
13.159.57
श्वेतं करेणुं मम पुत्रं हि नागं ।
प्रियं तु मे षष्टिवर्षं तु बालम्।
यो मे वने वसतोऽभूद्द्वितीय-
स्तमेव मे देहि सुरेन्द्र नागम् ॥ १३.१५९.५७ ॥
गौतम म्हणाला: पांढरा, माझा पुत्र असा हत्ती — मला प्रिय, साठ वर्षांचा लहान बालक. वनात मी राहत असताना जो माझा दुसरा सोबती होता, हे सुरेंद्रा, तोच हत्ती मला द्या.
13.159.58
शतक्रतुरुवाच ।
अयं सुतस्ते द्विजमुख्यनाग
आघ्रायते त्वामभिवीक्षमाणः ।
पादौ च ते नासिकयोपजिघ्रते
श्रेयो ममाध्याहि नमश्च तेऽस्तु ॥ १३.१५९.५८ ॥
शतक्रतु म्हणाला: हा तुमचा पुत्र, द्विजांमधील श्रेष्ठ हत्ती, तुमच्याकडे पाहत तुम्हाला हुंगत आहे. आपल्या सोंडेने तुमच्या पायांचाही वास घेत आहे. मला कल्याण द्या; तुम्हाला नमस्कार असो.
13.159.59
शिवं सदैवेह सुरेन्द्र तुभ्यं ।
ध्यायामि पूजां च सदा प्रयुञ्जे।
ममापि त्वं शक्र शिवं ददस्व ।
त्वया दत्तं प्रतिगृह्णामि नागम् ॥ १३.१५९.५९ ॥
गौतम म्हणाला: हे सुरेंद्रा, तुमच्यासाठी येथे नेहमी कल्याणाचे ध्यान करतो आणि नेहमी पूजा करतो. हे शक्रा, मलाही कल्याण द्या. तुम्ही दिलेला हा हत्ती मी स्वीकारतो.
13.159.60
शतक्रतुरुवाच ।
येषां वेदा निहिता वै गुहायां
मनीषिणां सत्यवतां महात्मनाम् ।
तेषां त्वयैकेन महात्मनाऽस्मि
बुद्धस्तस्मात्प्रीतिमांस्तेऽहतद्य ॥ १३.१५९.६० ॥
शतक्रतु म्हणाला: ज्यांच्या गुहेत वेद निहित आहेत, त्या मनीषी, सत्यवादी महात्म्यांपैकी केवळ तूच मला बोध केलास; म्हणून आज मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे आणि तुला अहत करतो.
13.159.61
हन्तैहि ब्राह्मणि क्षिप्रं सह पुत्रेण हस्तिना ।
त्वं हि प्राप्तुं शुभाँल्लोकानह्नाय च चिराय च ॥ १३.१५९.६१ ॥
गौतम म्हणाला: हे ब्राह्मणी, पुत्र आणि हत्तीसह लवकर जा आणि मारून टाक; कारण तू दिवसासाठी आणि दीर्घकालासाठी शुभ लोक मिळवशील.
13.159.62
स गौतमं पुरुस्कृत्य सह पुत्रेण हस्तिना ।
दिवमाचक्रमे वज्री सद्भिः सह दुरासदम् ॥ १३.१५९.६२ ॥
त्याने गौतमाला पुढे ठेवून, पुत्र आणि हत्तीसह, वज्रधारी सज्जनांसह दुर्गम स्वर्गाकडे आरोहण केले.
13.159.63
इदं यः शृणुयान्नित्यं यः पठेद्वा जितेन्द्रियः ।
स याति ब्रह्मणो लोकं ब्राह्मणो गौतमो यथा ॥ १३.१५९.६३ ॥
जो जितेंद्रिय हे नित्य ऐकतो किंवा वाचतो, तो ब्रह्मलोकास जातो, जसा ब्राह्मण गौतम गेला.