Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 13.200

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

13.200.1

दानेन वर्ततेत्याह तपसा चैव भारत ।
तदेतन्मे मनोदुःशं व्यपोह त्वं पितामह।
किंस्वित्पृथिव्यां ह्येतन्मे भवाञ्शंसितुमर्हति ॥ १३.२००.१ ॥

युधिष्ठिर बोले: हे भारत, कहा जाता है कि धर्म दान से और तप से भी चलता है। हे पितामह, मेरे मन का यह संशय दूर कीजिए। पृथ्वी पर यह क्या है, यह मुझे आप ही बताने योग्य हैं।

13.200.2

शृणु यैर्धर्मनिरतैस्तपसा भावितात्मभिः ।
लोका ह्यसंशयं प्राप्ता दानपुण्यरतैर्नृपैः ॥ १३.२००.२ ॥

भीष्म बोले: सुनो, जिन धर्मपरायण, तप से शुद्ध अंतःकरण वाले और दान तथा पुण्य में रत राजाओं ने निस्संदेह उत्तम लोक प्राप्त किए हैं।

13.200.3

सत्कृतश्च तथाऽऽत्रेयः शिष्येभ्यो ब्रह्म निर्गुणम् ।
उपदिश्य तदा राजन्गतो लोकाननुत्तमान् ॥ १३.२००.३ ॥

भीष्म बोले: और आत्रेय ऋषि, जो सम्मानित हुए थे, अपने शिष्यों को निर्गुण ब्रह्म का उपदेश देकर, हे राजन्, तब उत्तम लोकों को गए।

13.200.4

शिबिरोशीनरः प्राणान्प्रियस्य तनयस्य च ।
ब्राह्मणार्थमुपाकृत्य नाकपृष्ठमितो गतः ॥ १३.२००.४ ॥

भीष्म बोले: उशीनर के पुत्र शिबि ने ब्राह्मण के लिए अपने प्राण और अपने प्रिय पुत्र का भी बलिदान कर दिया, और यहाँ से स्वर्गलोक को चले गए।

13.200.5

प्रतर्दनः काशिपतिः प्रदाय तनयं स्वकम् ।
ब्राह्मणायातुलां कीर्तिमिह चामुत्र चाश्नुते ॥ १३.२००.५ ॥

भीष्म बोले: काशी के स्वामी प्रतर्दन ने अपना ही पुत्र ब्राह्मण को देकर, यहाँ और वहाँ, दोनों लोकों में अतुल्य कीर्ति पाई।

13.200.6

रन्तिदेवश्च सांकृत्यो वसिष्ठाय महात्मने ।
अर्घ्यं प्रदाय विधिवल्लेभे लोकाननुत्तमान् ॥ १३.२००.६ ॥

भीष्म बोले: और सांकृति के पुत्र रन्तिदेव ने महात्मा वसिष्ठ को विधिपूर्वक अर्घ्य देकर उत्तम लोक प्राप्त किए।

13.200.7

दिव्यं शतशलाकं च यज्ञार्थं काञ्चनं शुभम् ।
छत्रं देवावृधो दत्त्वा ब्राह्मणायास्थितो दिवम् ॥ १३.२००.७ ॥

दिव्य, सौ तीलियों वाला और यज्ञ के लिए बना सुंदर स्वर्णमय छत्र देवावृध ने ब्राह्मण को देकर स्वर्ग प्राप्त किया।

13.200.8

भगवानम्बरीषश्च ब्राह्मणायामितौजसे ।
प्रदाय सकलं राष्ट्रं सुरोलकमवाप्तवान् ॥ १३.२००.८ ॥

भगवान अम्बरीष ने अपार तेजस्वी ब्राह्मण को संपूर्ण राष्ट्र दान कर देवलोक प्राप्त किया।

13.200.9

सावित्रः कुण्डलं दिव्यं यानं च जनमेजयः ।
ब्राह्मणाय च गा दत्त्वा गतो लोकाननुत्तमान् ॥ १३.२००.९ ॥

सावित्र ने दिव्य कुंडल और जनमेजय ने दिव्य रथ तथा गौएँ ब्राह्मणों को देकर उत्तम लोक प्राप्त किए।

13.200.10

वृषादर्भिश्च राजर्षी रत्नानि विविधानि च ।
रम्यांश्चावसथान्दत्त्वा द्विजेभ्यो दिवमागतः ॥ १३.२००.१० ॥

राजर्षि वृषादर्भि विविध रत्न और सुंदर आवास ब्राह्मणों को देकर स्वर्ग को प्राप्त हुए।

13.200.11

निमी राष्ट्रं च वैदर्भिः कन्यां दत्त्वा महात्मने ।
अगस्त्याय गतः स्वर्गं सपुत्रपशुबान्धवः ॥ १३.२००.११ ॥

वैदर्भी ने महात्मा अगस्त्य को कन्या दान कर, निमि ने राष्ट्र दान कर, पुत्र, पशु और बंधुओं सहित स्वर्ग प्राप्त किया।

13.200.12

जामदग्न्यश्च विप्राय भूमिं दत्त्वा महायशाः ।
रामोऽक्षयांस्तथा लोकाञ्जगाम मनसोऽधिकान् ॥ १३.२००.१२ ॥

महायशस्वी जामदग्न्य राम ने ब्राह्मण को भूमि दान कर मन से भी परे अक्षय लोक प्राप्त किए।

13.200.13

अवर्षति च पर्जन्ये सर्वभूतानि देवराट् ।
वसिष्ठो जीवयामास येन यातोऽक्षयां गतिम् ॥ १३.२००.१३ ॥

जब वर्षा न हुई और मेघ न बरसे, तब सब प्राणी संकट में पड़े; तब वसिष्ठ ने उन्हें जीवित रखा, जिस (पुण्य) से वे अक्षय गति को प्राप्त हुए।

13.200.14

रामो दाशरथिश्चैव हुत्वा यज्ञेषु वै वसु ।
सगतो ह्यक्षयाँल्लोकान्यस्य लोके महद्यशः ॥ १३.२००.१४ ॥

दशरथ के पुत्र राम ने यज्ञों में धन की आहुति दी, और इसी से उन्होंने अक्षय लोक प्राप्त किए; संसार में उनका यश महान है।

13.200.15

कक्षसेनश्च राजर्षिर्वसिष्ठाय महात्मने ।
न्यासं यथावत्संन्यस्य जगामि सुमहायशः ॥ १३.२००.१५ ॥

राजर्षि कक्षसेन ने महात्मा वसिष्ठ को अपनी धरोहर यथावत् सौंपकर (परम लोक को) प्रस्थान किया; वे अत्यंत यशस्वी थे।

13.200.16

करंधमस्य पौत्रस्तु मरुत्तोऽविक्षितः सुतः ।
कन्यामाङ्गिरसे दत्त्वा दिवामाशु जगाम सः ॥ १३.२००.१६ ॥

करंधम का पौत्र मरुत्त, जो अविक्षित का पुत्र था, आङ्गिरस (संवर्त) को कन्या देकर शीघ्र ही स्वर्ग को चला गया।

13.200.17

ब्रह्मदत्तश्च पाञ्चाल्यो राजा धर्मभृतांवरः ।
निधिं शङ्खमनुज्ञाप्य जगाम परमां गतिम् ॥ १३.२००.१७ ॥

पाञ्चाल देश के राजा ब्रह्मदत्त, जो धर्म धारण करने वालों में श्रेष्ठ थे, निधि और शङ्ख (नामक निधि) से अनुमति लेकर परम गति को प्राप्त हुए।

13.200.18

राजा मित्रसहश्चैव वसिष्ठाय महात्मने ।
मदयन्तीं प्रियां भार्यां दत्त्वा च त्रिदिवं गतः ॥ १३.२००.१८ ॥

राजा मित्रसह ने भी महात्मा वसिष्ठ को अपनी प्रिय भार्या मदयन्ती दान करके त्रिदिव (स्वर्ग) को प्रस्थान किया।

13.200.19

मनोः पुत्रश्च सुद्युम्नो लिखिताय महात्मने ।
दण्डमुद्धृत्य धर्मेण गतो लोकाननुत्तमान् ॥ १३.२००.१९ ॥

मनु के पुत्र सुद्युम्न ने महात्मा लिखित को (दण्ड का प्रायश्चित्त) धर्म के अनुसार उठाकर उत्तम लोकों को प्राप्त किया।

13.200.20

सहस्रचित्यो राजर्षिः प्राणानिष्टान्महायशाः ।
ब्राह्मणार्थे परित्यज्य गतो लोकाननुत्तमान् ॥ १३.२००.२० ॥

राजर्षि सहस्रचित्य, महायशस्वी, ने ब्राह्मण के लिए अपने प्रिय प्राणों को त्याग दिया और उत्तम लोकों को प्राप्त हुए।

13.200.21

सर्वकामैश्च सम्पूर्णं दत्त्वा वेश्म हिरण्मयम् ।
मौद्गल्याय गतः स्वर्गं शतद्युम्नो महीपतिः ॥ १३.२००.२१ ॥

सब कामनाओं से परिपूर्ण स्वर्णमय भवन मौद्गल्य को देकर राजा शतद्युम्न स्वर्ग को गए।

13.200.22

भक्ष्यभोज्यस्य च कृतान्राशयः पर्वतोपमान् ।
शाण्डिल्याय पुरा दत्त्वा सुमन्युर्दिवमास्थितः ॥ १३.२००.२२ ॥

भक्ष्य और भोज्य पदार्थों के पर्वत-समान ढेर बनाकर पूर्वकाल में शाण्डिल्य को देकर सुमन्यु स्वर्ग को प्राप्त हुए।

13.200.23

नाम्ना च द्युतिमान्नाम साल्वराजो महाद्युतिः ।
दत्त्वा राज्यमृचीकाय गतो लोकाननुत्तमान् ॥ १३.२००.२३ ॥

नाम से द्युतिमान् नामक साल्वराज, महान् तेजस्वी, ने ऋचीक को राज्य देकर उत्तम लोकों को प्राप्त किया।

13.200.24

मदिराश्वश्च राजर्षिर्दत्त्वा कन्यां सुमध्यमाम् ।
हिरण्यहस्ताय गतो लोकान्देवैरधिष्ठितान् ॥ १३.२००.२४ ॥

राजर्षि मदिराश्व ने सुन्दर कटि वाली कन्या हिरण्यहस्त को देकर देवताओं द्वारा अधिष्ठित लोकों को प्राप्त किया।

13.200.25

लोमपादश्च राजर्षिः शान्तां दत्त्वा सुतां प्रभुः ।
ऋश्यशृङ्गाय विपुलैः सर्वैः कामैरयुज्यत ॥ १३.२००.२५ ॥

राजर्षि लोमपाद ने भी अपनी पुत्री शान्ता को देकर, ऋश्यशृङ्ग को सब प्रकार के विपुल सुखों से युक्त किया।

13.200.26

कौत्साय दत्त्वा कन्यां तु हंसीं नाम यशस्विनीम् ।
गतोऽक्षयानतो लोकान्राजर्षिश्च भगीरथः ॥ १३.२००.२६ ॥

राजर्षि भगीरथ ने कौत्स को यशस्विनी हंसी नामक कन्या देकर अक्षय लोकों को प्राप्त किया।

13.200.27

दत्त्वा शतसहस्रं तु गवां राजा भगीरथः ।
स वत्सानां कोहलाय गतो लोकाननुत्तमान् ॥ १३.२००.२७ ॥

राजा भगीरथ ने एक लाख गौएँ दान में देकर, वत्सों सहित कोहल को देकर, सर्वोत्तम लोकों को प्राप्त किया।

13.200.28

एते चान्ये च बहवो दानेन तपसा च ह ।
युधिष्ठिर गताः स्वर्गं निवर्तन्ते पुनःपुनः ॥ १३.२००.२८ ॥

हे युधिष्ठिर, ये और दूसरे भी बहुत से लोग दान और तपस्या से स्वर्ग को गए हैं, किन्तु वे बार-बार लौट आते हैं।

13.200.29

तेषां प्रतिष्ठिता कीर्तिर्यावत्स्थास्यति मेदिनी ।
गृहस्थैर्दानतपसा यैर्लोका वै विनिर्जिताः ॥ १३.२००.२९ ॥

जब तक पृथ्वी स्थिर रहेगी, तब तक उनकी कीर्ति स्थापित रहेगी, जिन गृहस्थों ने दान और तपस्या से लोकों को जीत लिया।

13.200.30

शिष्टानां चरितं ह्येतत्कीर्तितं मे युधिष्ठिर ।
दानयज्ञप्रजासर्गैरेते हि दिवमास्थिताः ॥ १३.२००.३० ॥

हे युधिष्ठिर, यह शिष्टों का आचरण है, जो मैंने तुम्हें बताया। ये लोग दान, यज्ञ और संतान-उत्पत्ति द्वारा स्वर्ग को प्राप्त हुए।

13.200.31

दत्त्वा तु सततं तेऽस्तु कौरवाणां धुरन्धर ।
दानयज्ञक्रियायुक्ता बुद्धिर्धर्मोपचायिनी ॥ १३.२००.३१ ॥

हे कौरवों के धुरन्धर, तुम्हारी बुद्धि सदा दान और यज्ञ की क्रियाओं में लगी रहे, और वह धर्म को बढ़ाने वाली हो।

13.200.32

यत्र ते नृपशार्दूल सन्देहो वै भविष्यति ।
श्वः प्रभाते हि वक्ष्यामि सन्ध्या हि समुपस्थिता ॥ १३.२००.३२ ॥

हे नृपश्रेष्ठ, जिस विषय में तुम्हें संदेह होगा, उसे मैं कल प्रातःकाल कहूँगा, क्योंकि अब संध्या आ पहुँची है।