মহাভারত · অধ্যায় 13.202
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.202.1
अनुशास्य शुभैर्वाक्यैर्भीष्ममाह महामतिः ।
प्रीत्या पुनः स शुश्रूषुर्वचनं यद्युधिष्ठिरः ॥ १३.२०२.१ ॥
শুভ বাক্যে উপদেশ দিয়ে মহামতি ভীষ্ম বললেন। আবার প্রীতিভরে শ্রবণেচ্ছু যুধিষ্ঠিরের বচন (তিনি শুনলেন)।
13.202.2
पितामहो मे विप्रर्षे भीष्मं कालवशं गतम् ।
किमपृच्छत्तदा राजा सर्वसामाजिकं हितम् ॥ १३.२०२.२ ॥
হে বিপ্রর্ষি, কালবশে গত আমার পিতামহ ভীষ্মকে তখন রাজা সভাস্থ সকলের হিত সম্পর্কে কী জিজ্ঞাসা করেছিলেন?
13.202.3
उभयोर्लोकयोर्युक्तं पुरुषार्थमनुत्तमम् ।
तन्मे वद महाप्राज्ञ श्रोतुं कौतूहलं हि मे ॥ १३.२०२.३ ॥
উভয় লোকের জন্য উপযুক্ত পরম পুরুষার্থ আমাকে বলুন, হে মহাপ্রাজ্ঞ। শোনার কৌতূহল আমার।
13.202.4
भूय एव महाराज शृणु धर्मसमुच्चयम् ।
यदपृच्छत्तदा राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ १३.२०२.४ ॥
হে মহারাজ, আবার ধর্মের সমুচ্চয় শুনুন, যা কুন্তীপুত্র রাজা যুধিষ্ঠির তখন জিজ্ঞাসা করেছিলেন।
13.202.5
शरतल्पगतं भीष्मं सर्वपार्थिवसन्निधौ ।
अजातशत्रुः प्रीतात्मा पुनरेवाभ्यभाषत ॥ १३.२०२.५ ॥
শরশয্যায় শায়িত ভীষ্মকে, সকল রাজার উপস্থিতিতে, অজাতশত্রু (যুধিষ্ঠির) প্রীতমনে আবার কথা বললেন।
13.202.6
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारदः ।
श्रूयतां मे हि वचनमर्थित्वात्प्रब्रवीम्यहम् ॥ १३.२०२.६ ॥
হে পিতামহ, মহাপ্রাজ্ঞ, সর্বশাস্ত্রবিশারদ, আমার বচন শুনুন; প্রার্থনা করছি বলেই আমি বলছি।
13.202.7
परावरज्ञो भूतानां दयावान्सर्वजन्तुषु ।
आगमैर्बहुभिः प्रीतो भवान्नः परमं कुले ॥ १३.२०२.७ ॥
আপনি প্রাণীদের অতীত ও ভবিষ্যৎ জানেন, সকল জীবের প্রতি দয়াবান, বহু আগমে প্রীত; আমাদের বংশে আপনি পরম (পূজ্য)।
13.202.8
त्वादृशो दुर्लभो लोके साम्प्रतं ज्ञानसंयुतः ।
भवता गुरुणा चैव धन्याश्चैव वयं प्रभो ॥ १३.२०२.८ ॥
এই সময়ে জগতে আপনার মতো জ্ঞানসম্পন্ন মানুষ দুর্লভ; হে প্রভু, আপনার মতো গুরু পেয়ে আমরাও ধন্য।
13.202.9
अयं स कालः सम्प्राप्तो दुर्लभैर्ज्ञातिबान्धवैः ।
शास्ता तु नास्ति नः कश्चित्त्वदृते पुरुषर्षभ ॥ १३.२०२.९ ॥
এখন সেই সময় এসেছে; দুর্লভ জ্ঞাতি-বান্ধবদের মাঝে, হে পুরুষশ্রেষ্ঠ, আপনি ছাড়া আমাদের আর কোনো শাস্তা নেই।
13.202.10
तस्माद्धर्मार्थसहितमायत्यां च हितोदयम् ।
आश्चर्यं परमं वाक्यं श्रोतुमिच्छामि भारत ॥ १३.२०२.१० ॥
অতএব, হে ভারত, ধর্ম ও অর্থসহ, ভবিষ্যতে কল্যাণ উৎপাদনকারী, আশ্চর্য পরম বাক্য শুনতে আমি ইচ্ছা করি।
13.202.11
अयं नारायणः श्रीमन्सर्वपार्थिवसन्निधौ ।
भवन्तं बहुमानाच्च प्रणयाच्चैव सेवते ॥ १३.२०२.११ ॥
এই শ্রীমান নারায়ণ সকল রাজার সম্মুখে মহা সম্মান ও স্নেহে আপনার সেবা করছেন।
13.202.12
अस्यैव तु समक्षं नः पार्तिवानां तथैव च ।
इतिवृत्तं पुराणं च श्रोतॄणां परमं हितम् ॥ १३.२०२.१२ ॥
তাঁর উপস্থিতিতে, আমাদের ও রাজাদের সম্মুখে, ইতিহাস ও পুরাণ শ্রোতাদের জন্য পরম হিতকর।
13.202.13
यदि तेऽहमनुग्राह्यो भ्रातृभिः सहितोऽनघ ।
मत्प्रियार्थं हि कौरव्य स्नेहाद्भाषितुमर्हसि ॥ १३.२०२.१३ ॥
হে নিষ্পাপ, যদি তুমি আমার অনুগ্রহের যোগ্য হও, তবে ভ্রাতাদের সহ, হে কৌরব্য, আমার প্রীতির জন্য স্নেহভরে তোমার কথা বলা উচিত।
13.202.14
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्नेहादागतविक्लवः ।
प्रविबन्निव तं दृष्ट्वा भीष्मो वचनमब्रवीत् ॥ १३.२०२.१४ ॥
তাঁর সেই কথা শুনে, স্নেহে বিহ্বল হয়ে, তাঁকে দেখে যেন বাঁধা পড়ে ভীষ্ম এই কথা বললেন।
13.202.15
शृणु राजन्पुरावृत्तिमितिहासं पुरातनम् ।
एतावदुक्त्वा गाङ्गेयः प्रणम्य शिरसा हरिम्।
धर्मराजं समीक्ष्येदं पुनर्वक्तुं समारभत् ॥ १३.२०२.१५ ॥
হে রাজন, প্রাচীন বৃত্তান্ত, পুরাতন ইতিহাস শোনো—এই বলে গাঙ্গেয় মস্তক নত করে হরিকে প্রণাম করলেন, ধর্মরাজকে দেখে আবার এ কথা বলতে শুরু করলেন।