महाभारत · अध्याय 13.240
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.240.1
भगवन्सर्वभूतेश पुरमर्दन शङ्कर ।
श्रुतं पापकृतां दुःखं यमलोके वरप्रद ॥ १३.२४०.१ ॥
हे भगवन्, समस्त प्राणियों के स्वामी, नगरों का विनाश करने वाले, शंकर, मैंने सुना है कि पापियों को यमलोक में दुःख होता है, हे वरदाता।
13.240.2
श्रोतुमिच्छाम्यहं देव नृणां सुकृतकर्मणाम् ।
कथं ते भुञ्जते भोगान्स्वर्गलोके महेश्वर ॥ १३.२४०.२ ॥
हे देव, मैं सुनना चाहती हूँ कि अच्छे कर्म करने वाले मनुष्य स्वर्गलोक में किस प्रकार सुख भोगते हैं, हे महेश्वर।
13.240.3
कथिताः कीदृशा लोका नृणां सुकृतकारिणाम् ।
एतन्मे वद देवश श्रोतुं कौतूहलं हि मे ॥ १३.२४०.३ ॥
पुण्य करने वाले मनुष्यों के लोक कैसे कहे गए हैं? हे देवेश, यह मुझे बताइए, मुझे सुनने की बड़ी उत्सुकता है।
13.240.4
शृणु कल्याणि तत्सर्वं यत्त्वमिच्छसि शोभने ।
विविधाः पुण्यलोकास्ते कर्मकर्मण्यतां गताः ॥ १३.२४०.४ ॥
हे कल्याणी, सुनो, जो कुछ तुम चाहती हो वह सब, हे शोभने। पुण्य के विविध लोक हैं, जो कर्मकर्मण्यता को प्राप्त हो चुके हैं।
13.240.5
मेरुं हि कनकात्मानं परितः सर्वतोदिशम् ।
भद्राश्चः केतुमालश्च उत्तराः कुरवस्तथा ॥ १३.२४०.५ ॥
सोने के स्वरूप वाले मेरु पर्वत के चारों ओर, सभी दिशाओं में, भद्राश्व, केतुमाल तथा उत्तर कुरु भी हैं।
13.240.6
जम्बूवनादयः स्वर्गा इत्येते कर्मवर्जिताः ।
तेषु भूत्वा स्वयंभूताः प्रदृश्यते यतस्ततः ॥ १३.२४०.६ ॥
जम्बूवन आदि ये स्वर्ग कर्म से परे माने गए हैं। उनमें होकर स्वयंभू प्राणी जहाँ-तहाँ दिखाई देते हैं।
13.240.7
योजनानां सहस्रं च एकैकं मानमात्रया ।
नित्यं पुष्पफलोपेतास्तत्र वृक्षाः समन्ततः ॥ १३.२४०.७ ॥
वहाँ चारों ओर एक-एक हज़ार योजन के विस्तार में नित्य फूलों और फलों से लदे वृक्ष हैं।
13.240.8
आसक्तवस्त्राभरणाः सर्वे कनकसन्निभाः ।
द्विरेफाश्चाण्डजास्तत्र प्रवालमणिसन्निभाः।
विचित्राश्च मनोज्ञाश्च कूजितैः शोभयन्ति तान् ॥ १३.२४०.८ ॥
सब वस्त्रों और आभूषणों से सजे, सोने जैसे चमकते; वहाँ भौंरे और पक्षी मूँगे और मणियों जैसे रंग वाले, विचित्र और मनोहर, अपनी कूक से उन्हें सुशोभित करते हैं।
13.240.9
कुशेशयवनच्छन्ना नलिन्यश्च मनोरमाः ।
तत्र वान्त्यनिला नित्यं दिव्यगन्धसुखावहाः ॥ १३.२४०.९ ॥
कमल-वनों से ढकी हुई मनोहर कमलिनियाँ; वहाँ सदा दिव्य सुगंध और सुख लाने वाली हवाएँ बहती हैं।
13.240.10
सर्वे चाम्लानमाल्याश्च विरजोम्बरसंवृताः ।
एवं बहुविधा देवि दिव्यभोगाः सुखावहाः ॥ १३.२४०.१० ॥
सभी की मालाएँ कभी न मुरझातीं, वे निर्मल वस्त्रों से ढके होते हैं; हे देवी, इस प्रकार के बहुविध दिव्य भोग सुख देने वाले हैं।
13.240.11
स्त्रियश्च पुरुषाश्चैव सर्वे सुकृतकारिणः ।
रमन्ते तत्र चान्योन्यं कामरागसमन्विताः ॥ १३.२४०.११ ॥
स्त्रियाँ और पुरुष, सभी पुण्यकर्म करने वाले, वहाँ कामना और अनुराग से युक्त होकर एक-दूसरे के साथ आनंद करते हैं।
13.240.12
मनोहरा महाभागाः सर्वे ललितकुण्डलाः ।
एवं तत्र स्थिता मर्त्याः प्रमदाः प्रियदर्शनाः ॥ १३.२४०.१२ ॥
मनोहर, परम सौभाग्यशाली, सब सुंदर कुंडलों वाले; इस प्रकार वहाँ रहने वाले मर्त्य स्त्रियाँ प्रिय दर्शन वाली हैं।
13.240.13
नानाभावसमायुक्ता यौवनस्थाः सदैव तु ।
युवत्यः कल्पितास्तत्र कामजा ललितास्तथा ॥ १३.२४०.१३ ॥
नाना भावों से युक्त, सदा यौवन में स्थित युवतियाँ वहाँ रची गई हैं, कामना से उत्पन्न और सुकुमार भी।
13.240.14
मनोनुकूला मधुरा भोगिनामुपकल्पिताः ।
प्रमदाश्चोद्भवन्त्येव स्वर्गलोके यथा तथा ॥ १३.२४०.१४ ॥
मन के अनुकूल, मधुर, भोगियों के लिए उपस्थित की गई प्रमदाएँ भी स्वर्गलोक में जैसे-तैसे उत्पन्न होती हैं।
13.240.15
एवंविधाः स्त्रियश्चात्र पुरुषाश्च परस्परम् ।
रमन्ते चेन्द्रियैः स्वस्थै शरीरैर्भोगसंस्कृतैः ॥ १३.२४०.१५ ॥
ऐसी स्त्रियाँ और पुरुष यहाँ परस्पर रमते हैं, स्वस्थ इन्द्रियों और भोग के लिए संस्कृत शरीरों के साथ।
13.240.16
कामहर्षगुणाभ्यस्ता नान्ये क्रोधादयः प्रिये ।
क्षुत्पिपासा न चास्त्यत्रि गात्रक्लेशाश्च शोभने ॥ १३.२४०.१६ ॥
काम और हर्ष के गुणों में अभ्यस्त, हे प्रिये; यहाँ क्रोध आदि अन्य गुण नहीं हैं, न भूख-प्यास है, और हे शोभने, शरीर के क्लेश भी नहीं हैं।
13.240.17
सर्वतो रमणीयं च सर्वत्र कुसुमान्विम् ।
यावत्पुण्यफलं तावद्दृश्यन्ते बहुसङ्गताः।
निरन्तरं भोगयुता रमन्ते स्वर्गवासिनः ॥ १३.२४०.१७ ॥
सब ओर रमणीय और सर्वत्र फूलों से युक्त; जब तक पुण्य का फल है, तब तक बहुत संगी दिखाई देते हैं। निरंतर भोगों से युक्त होकर स्वर्गवासी रमते हैं।
13.240.18
तत्र भोगान्यथायोगं भुक्त्वा पुण्यक्षयात्पुनः ।
नश्यन्ति जायमानास्ते शरीरैः सहसा प्रिये ॥ १३.२४०.१८ ॥
वहाँ यथायोग्य भोगों को भोगकर, पुण्य के क्षय से वे फिर उत्पन्न होते हुए अपने शरीरों सहित सहसा नष्ट हो जाते हैं, हे प्रिये।
13.240.19
स्वर्गलोकात्परिभ्रष्टाः जायन्ते मानुषे पुनः ।
पूर्वपुण्यावशेषेण विशिष्टाः सम्भवन्ति ते ॥ १३.२४०.१९ ॥
स्वर्गलोक से गिरकर वे फिर से मनुष्यलोक में जन्म लेते हैं; पूर्व पुण्य के शेष रहने से वे विशिष्ट रूप में उत्पन्न होते हैं।
13.240.20
एषा स्वर्गगतिः प्रोक्ता पृच्छन्त्यास्तव भामिनि ।
अत ऊर्ध्वं पदान्यष्टौ सुकर्माणि शृणु प्रिये।
भोगयुक्तानि पुण्यानि उच्छ्रितानि परस्परम् ॥ १३.२४०.२० ॥
यह स्वर्ग की गति कही गई है, हे भामिनी, जो तुम पूछ रही हो। अब इससे ऊपर आठ पद सुनो, हे प्रिये — सुकर्मों के वे पुण्य-स्थान जो भोगों से युक्त हैं और एक-दूसरे के ऊपर उठे हुए हैं।
13.240.21
विद्याधराः किम्पुरुषा यक्षगन्धर्वकिन्नराः ।
अप्सरोदानवा देवा यथाक्रममुदाहृताः ॥ १३.२४०.२१ ॥
विद्याधर, किम्पुरुष, यक्ष, गन्धर्व और किन्नर, अप्सरा, दानव और देवता — यथाक्रम ये कहे गए हैं।
13.240.22
तेषु स्थानेषु जायन्ते प्राणिनाः पुण्यकर्मणः ।
तेषामपि च ये लोकाः स्वर्गलोकोपमाः स्मृताः ॥ १३.२४०.२२ ॥
उन स्थानों में पुण्यकर्म करने वाले प्राणी जन्म लेते हैं; और उनके भी जो लोक हैं, वे स्वर्गलोक के समान कहे गए हैं।
13.240.23
स्वर्गवत्तत्र ते भोगान्भुञ्जते च रमन्ति च ।
रूपसत्वबलोपेताः सर्वे दीर्घायुषस्तथा ॥ १३.२४०.२३ ॥
वहाँ वे स्वर्ग के समान भोगों को भोगते और आनंद करते हैं; रूप, सत्त्व और बल से युक्त वे सभी दीर्घायु होते हैं।
13.240.24
तेषां सर्वक्रियारम्भो मानुषेष्विव दृश्यते ।
अतिमानुषमैश्वर्यमत्र मायाबलात्कृतम् ॥ १३.२४०.२४ ॥
उनके सभी कर्मों का आरंभ मनुष्यों के समान दिखाई देता है; यहाँ का अतिमानुष ऐश्वर्य माया के बल से निर्मित है।
13.240.25
जराप्रसूतिमरणं तेषु स्थानेषु दृश्यते ।
गुणा दोषाश्च सन्त्यत्र आकाशगमनं तथा ॥ १३.२४०.२५ ॥
उन लोकों में भी जरा, जन्म और मृत्यु दिखाई देते हैं। यहाँ गुण और दोष भी हैं, तथा आकाश में गमन भी होता है।
13.240.26
अन्तर्धानं बलं सत्त्वमायुश्च चिरजीवितम् ।
तपोविशेषज्जायन्ते यथा कर्म्णि भामिनि ॥ १३.२४०.२६ ॥
अन्तर्धान, बल, सत्त्व, आयु और दीर्घ जीवन, हे भामिनी, विशेष तपस्या से उत्पन्न होते हैं, जैसे कर्म से।
13.240.27
देवलोके प्रवृत्तिस्तु तेषामेव विधीयते ।
न तथा देवलोको हि तद्विशिष्टाः सुराः स्मृताः ॥ १३.२४०.२७ ॥
देवलोक में उनकी ही प्रवृत्ति विधान की जाती है। देवलोक वैसा नहीं है; उन विशेषताओं से युक्त देवता ही स्मरण किए गए हैं।
13.240.28
तत्र भोगमनिर्देश्यममृतत्वं च विद्यते ।
विमानगमनं नित्यमप्सरोगणसेवितम् ॥ १३.२४०.२८ ॥
वहाँ अवर्णनीय भोग और अमरत्व विद्यमान है; विमानों में नित्य गमन होता है, जहाँ अप्सराओं के समूह सेवा करते हैं।
13.240.29
एवमन्यच्च तत्कर्म देवताभ्यो विशिष्यते ।
प्रत्यक्षं तव तत्सर्वं देवलोके प्रवर्तनम् ॥ १३.२४०.२९ ॥
इस प्रकार वह कर्म भी देवताओं से भिन्न और विशिष्ट है। देवलोक में जो आचरण होता है, वह सब तुम्हारे लिए प्रत्यक्ष है।
13.240.30
तस्मान्न वर्णये देवि विदितं च त्वया शुभे ।
तत्सर्वं सुकृतैरेव प्राप्यते चोत्तमं पदम् ॥ १३.२४०.३० ॥
इसलिए, हे देवी, मैं इसका विस्तार नहीं करता; हे शुभे, तुम यह जानती ही हो। वह सब और परम पद केवल सत्कर्मों से ही प्राप्त होता है।