মহাভারত · অধ্যায় 13.248
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.248.1
एवमुक्त्वा महादेवः श्रोतुकामः स्वयं प्रभुः ।
अनुकूलां प्रियां भार्यां पार्श्वस्तामभ्यभाषत ॥ १३.२४८.१ ॥
এইরূপ বলে, শোনার ইচ্ছায় স্বয়ং প্রভু মহাদেব পাশে দাঁড়ানো অনুকূল, প্রিয়া ভার্যার সঙ্গে কথা বললেন।
13.248.2
परावरज्ञे धर्माणां तपोवननिवासिनाम् ।
दीक्षाविधिदमोपेते सततं व्रतचारिणि।
पृच्छामि त्वां वरारोहे पृष्टा वद ममेप्सितम् ॥ १३.२४८.२ ॥
ধর্মের উচ্চনীচ জানো যে, তপোবনবাসীদের দীক্ষাবিধি ও দমে যুক্ত, সতত ব্রতচারিণী, হে সুন্দর কটিদেশা, আমি তোমাকে জিজ্ঞাসা করছি; জিজ্ঞাসিত হয়ে আমার অভীষ্ট বলো।
13.248.3
सावित्री ब्रह्मणः पत्नी कौशिकस्य शची शुभा ।
लक्ष्मीर्विष्णोः प्रिया भार्या धृतिर्भार्या यमस्य तु ॥ १३.२४८.३ ॥
সাবিত্রী ব্রহ্মার পত্নী; কৌশিকের (ইন্দ্রের) শুভা শচী; লক্ষ্মী বিষ্ণুর প্রিয় ভার্যা; ধৃতি যমের ভার্যা।
13.248.4
मार्कण्डेयस्य धूमोर्णा ऋद्धिर्वैश्रवणस्य तु ।
वरुणस्य प्रिया गौरी सवितुश्च सुवर्चला ॥ १३.२४८.४ ॥
মার্কণ্ডেয়ের পত্নী ধূমোর্ণা; বৈশ্রবণের (কুবেরের) পত্নী ঋদ্ধি; বরুণের প্রিয়া গৌরী; সবিতার পত্নী সুবর্চলা।
13.248.5
रोहिणी शशिनो भार्या स्वाहा चाग्नेरनिन्दिता ।
काश्यपस्यादितिश्चैव वसिष्ठस्याप्यरुन्धती ॥ १३.२४८.५ ॥
রোহিণী চন্দ্রের ভার্যা; অনিন্দিতা স্বাহা অগ্নির; কশ্যপের পত্নী অদিতি; বশিষ্ঠেরও পত্নী অরুন্ধতী।
13.248.6
एताश्चान्याश्च देव्यस्तु सर्वास्ताः पतिदेवताः ।
श्रूयन्ते लोकविख्यातास्त्वया चैव सहोषिताः ॥ १३.२४८.६ ॥
এঁরা এবং অন্যান্য দেবীরাও, তাঁরা সবাই পতিকেই দেবতা মানেন; লোকবিখ্যাত বলে শোনা যায়, এবং তোমার সঙ্গেই তাঁরা বাস করেছেন।
13.248.7
ताभिश्च पूजिताऽपि त्वमनुवृत्त्यनुभाषणैः ।
तस्मात्तु परिपृच्छामि धर्मज्ञे लोकसम्मते ॥ १३.२४८.७ ॥
তাঁদের দ্বারা তুমিও সম্মানিত হয়েছ, অনুকূল আচরণ ও মধুর বাক্যে। অতএব, হে ধর্মজ্ঞা, লোকসম্মানিতা, আমি তোমাকে জিজ্ঞাসা করছি।
13.248.8
स्त्रीधर्मं श्रोतुमिच्छामि त्वयैव समुदाहृतम् ।
सध्रमचारिणी मे त्वं लोकसन्धारिणी तथा ॥ १३.२४८.८ ॥
তুমি যেভাবে বর্ণনা করেছ সেই স্ত্রীধর্ম শুনতে ইচ্ছা করি। তুমি আমার ধর্মসঙ্গিনী, আর লোকধারিণীও বটে।
13.248.9
अयं हि स्त्रीगणस्त्वां तु अनुयाति न मुञ्चति ।
त्वत्प्रसादाद्धितं श्रोतुं स्त्रीवृत्तं शुभलक्षणम् ॥ १३.२४८.९ ॥
এই নারীসমাজ তোমাকে অনুসরণ করে, তোমাকে ছাড়ে না। তোমার অনুগ্রহে শুভলক্ষণযুক্ত স্ত্রীবৃত্ত শোনা হিতকর।
13.248.10
त्वया चोक्तं विशेषेण गुणभूतं हि तिष्ठति ।
स्त्रिय एव सदा लोके स्त्रीगणस्य गतिः प्रिये ॥ १३.२४८.१० ॥
তুমি যা বলেছ, বিশেষভাবে তা গুণরূপে স্থিত। হে প্রিয়ে, জগতে নারীরাই সর্বদা নারীসমাজের গতি।
13.248.11
शश्वद्गौर्गोषु गच्छेत नान्यत्र रमते नरः ।
एवं लोकगतिर्देवि आदिप्रभृति वर्तते ॥ १३.२४८.११ ॥
গরু সর্বদা গরুর কাছেই যায়; মানুষ অন্য কোথাও আনন্দ পায় না। হে দেবী, জগতের গতি আদি থেকেই এরকম চলে আসছে।
13.248.12
प्रमदोक्तं तु यत्किञ्चित्तत्स्त्रीषु बहुमन्यते ।
न तथा मन्यते स्त्रीषु पुरुषोक्तमनिन्दिते ॥ १३.२४८.१२ ॥
নারী যা কিছু বলে, নারীদের মধ্যে তা খুব সম্মানিত হয়। কিন্তু পুরুষের কথা নারীদের মধ্যে সেরকম সম্মান পায় না। হে নিন্দাহীনা।
13.248.13
त्वयैष विदितो ह्यर्थः स्त्रीणां धर्मः सनातनः ।
तस्मात्त्वां प्रति पृच्छामि पृष्टा वद ममेप्सितम् ॥ १३.२४८.१३ ॥
তুমি নারীদের এই সনাতন ধর্ম ভালো করে জানো। তাই তোমাকে জিজ্ঞাসা করছি; জিজ্ঞাসিতা, আমার অভীষ্ট বলো।
13.248.14
एवमुक्ता तदा देवी महादेवेन शोभना ।
सोद्वेगा च सलज्जा च नावदत्तत्र किञ्चन।
पुनः पुनस्तदा देवी देवः किमिति चाब्रवीत् ॥ १३.२४८.१४ ॥
মহাদেব এরূপ বললে সেই শোভনা দেবী উদ্বিগ্ন ও লজ্জিত হয়ে সেখানে কিছুই বললেন না। তখন দেবতা বারবার দেবীকে বললেন, 'কী?'
13.248.15
भगवन्देवदेवेश सुरासुरनमस्कृत ।
त्वदन्तिके मया वक्तुं स्त्रीणां धर्मः कथं भवेत् ॥ १३.२४८.१५ ॥
হে ভগবন্, দেবদেবেশ, সুর-অসুরের নমস্কৃত! আপনার সামনে নারীধর্ম কীভাবে আমি বলব?
13.248.16
मन्नियोगादवश्यं तु वक्तव्यं तु मम प्रिये ॥ १३.२४८.१६ ॥
প্রিয়, আমার আদেশে অবশ্যই আমাকে বলতে হবে।
13.248.17
इमा नद्यो महादेव सर्वतीर्थोदकान्विताः ।
उपस्पर्शनहेतोस्त्वां न त्यजन्ति समीपतः ॥ १३.२४८.१७ ॥
হে মহাদেব, এই নদীগুলি সর্বতীর্থের জলে পূর্ণ; আচমনের জন্য এরা আপনাকে সমীপ থেকে ত্যাগ করে না।
13.248.18
एताभिः सह सम्मन्त्र्य प्रवक्ष्यामि तवेप्सितम् ।
अयुक्तं सत्सु तन्त्रेषु तानतिक्रम्य भाषितुम् ॥ १३.२४८.१८ ॥
এদের সঙ্গে পরামর্শ করে আমি আপনার অভীষ্ট বলব; সৎ সভায় তাঁদের অতিক্রম করে বলা অনুচিত।
13.248.19
मया सम्मानिताश्चैव भविष्यन्ति सरिद्वराः ॥ १३.२४८.१९ ॥
আমার দ্বারা সম্মানিত হয়েই এই শ্রেষ্ঠ নদীগুলি (পূজনীয়) হবে।
13.248.20
इति मत्वा महादेवी नदीर्देवीः समाह्वयत् ।
विपाशां च वितस्त्यां च चन्द्रभागां सरस्वतीम् ॥ १३.२४८.२० ॥
এই ভেবে মহাদেবী নদী-দেবীদের আহ্বান করলেন — বিপাশা, বিতস্তা, চন্দ্রভাগা ও সরস্বতীকে।
13.248.21
शतद्रुं देविक्तां सिन्धुं गौतमीं कौशिकीं तथा ।
यमुनां नर्मदां चैव कावेरीमथ निम्नगाम् ॥ १३.२४८.२१ ॥
শতদ্রু, দেবিকা, সিন্ধু, গৌতমী, কৌশিকী এবং যমুনা, নর্মদা ও নিম্নগামিনী কাবেরীকেও।
13.248.22
तथा देवनदीं गङ्गां श्रेष्ठां त्रिपथगां शुभाम् ।
सर्वतीर्थोदकवहां सर्वपापविनाशिनीम्।
एता नदीः समाहूय समुद्वीक्ष्येदमब्रवीत् ॥ १३.२४८.२२ ॥
তেমনই দিব্য নদী, শ্রেষ্ঠা, শুভা, ত্রিপথগা গঙ্গাকেও — যিনি সব তীর্থের জল বহন করেন, সব পাপ বিনাশ করেন। এই নদীদের আহ্বান করে, দেখে, তিনি এই কথা বললেন।
13.248.23
हे पुण्याः सरितः श्रेष्ठाः सर्वपापविनाशिकाः ।
ज्ञानविज्ञानसम्पन्नाः शृणुध्वं वचनं मम ॥ १३.२४८.२३ ॥
হে পবিত্র শ্রেষ্ঠ নদীগণ, সর্বপাপবিনাশিনীরা, জ্ঞান ও বিজ্ঞানে সম্পন্ন তোমরা, আমার কথা শোনো।
13.248.24
अयं भगवता प्रश्न उक्तः स्त्रीधर्ममाश्रितः ।
न चैकया मया साद्यं तस्माद्वस्त्वानयाम्यहम् ॥ १३.२४८.२४ ॥
ভগবান স্ত্রীধর্ম বিষয়ে এই প্রশ্ন করেছিলেন; কিন্তু আমি একা তা সম্পন্ন করতে পারব না, তাই সেই বিষয় এখানে আনছি।
13.248.25
युष्माभिस्तद्विचार्यैवं वक्तुमिच्छामि शोभनाः ।
तत्कथं देवदेवाय वाच्यः स्त्रीधर्म उत्तमः ॥ १३.२४८.२५ ॥
হে শুভা নদীগণ, তোমরা এ বিষয়ে ভেবে বলো, আমি তা শুনতে চাই। তবে দেবদেবের কাছে নারীধর্মের শ্রেষ্ঠ কথা কীভাবে বলা যায়?
13.248.26
इति पृष्टास्तथा देव्या महानद्यश्चकम्पिरे ।
तासां श्रेष्ठतमा गङ्गा वचनं त्ववेमब्रवीत् ॥ १३.२४८.२६ ॥
দেবী এভাবে জিজ্ঞাসা করলে মহানদীরা কম্পিত হল। তাদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ গঙ্গা এই বাক্য বললেন।
13.248.27
धन्याश्चानुगृहीताः स्म अनेन वचनेन ते ।
या त्वं सुरासुरैर्मान्या नदीराद्रियसेऽनघे ॥ १३.२४८.२७ ॥
তোমার এই বাক্যে আমরা ধন্য ও অনুগৃহীত হলাম। হে নিষ্পাপা, নদীদের রানি, তুমি সুর-অসুরের দ্বারা সম্মানিত, আদৃত হও।
13.248.28
तवैवार्हति कल्याणि एवं सान्त्वप्रसादनम् ।
अशक्यमपि ये मूर्खाः स्वात्मसम्भावनायुताः।
वाक्यं वदन्ति संसत्सु स्वयमेव यथेष्टतः ॥ १३.२४८.२८ ॥
হে কল্যাণী, এই সান্ত্বনা ও প্রসন্নতার বাক্য তোমার জন্যই উপযুক্ত। যারা মূর্খ, আত্মাভিমানে পূর্ণ, তারা সভায় নিজের ইচ্ছামতো অসম্ভব কথাও বলে।
13.248.29
शक्तो यश्चानहंवादी सुदुर्लभतमो मतः ॥ १३.२४८.२९ ॥
যে সমর্থ হয়েও অহংকারহীন, সে অতি দুর্লভ বলে গণ্য হয়।
13.248.30
त्वं हि शक्ता सती देवी वक्तुं प्रश्नमशेषतः ।
व्याहर्तुं नेच्छसि स्त्रीत्वात्संपूजयति नस्तथा ॥ १३.२४८.३० ॥
তুমি তো সমর্থা সতী দেবী; প্রশ্নের সম্পূর্ণ উত্তর দিতে পারো। তবু নারী বলে বলতে চাও না, এভাবেই আমাদের সম্মান করো।
13.248.31
त्वं हि देवि महादेवी ऊहापोहविशारदा ।
दिव्यज्ञानयुता देवि दिव्यज्ञानेन्धनैधिता ॥ १३.२४८.३१ ॥
হে দেবী, তুমি মহাদেবী; তর্ক ও বিচারে নিপুণা; দিব্যজ্ঞানে যুক্তা; দিব্যজ্ঞানরূপ ইন্ধনে প্রজ্বলিতা।
13.248.32
त्वमेवार्हसि तद्वक्तुं स्त्रीणां वृत्तं शुभाशुभम् ।
याचामहे वयं श्रोतुममृतं त्वन्मुखोद्गतम्।
कुरु देवप्रियं देवि वद स्त्रीधर्ममुत्तमम् ॥ १३.२४८.३२ ॥
নারীদের শুভ-অশুভ আচরণ বলতে তুমিই যোগ্যা। তোমার মুখ থেকে নিঃসৃত অমৃত আমরা শুনতে চাই। হে দেবী, দেবতাদের প্রিয় কাজ করো; উত্তম স্ত্রীধর্ম বলো।
13.248.33
एवं प्रसादिता देवी गङ्गया लोकपूज्यया ।
प्राह धर्ममशेषेण स्त्रीधर्मं सुरसुन्दरी ॥ १३.२४८.३३ ॥
এইভাবে লোকপূজ্যা গঙ্গা কর্তৃক প্রসন্ন হয়ে দেবী সুরসুন্দরী স্ত্রীধর্ম সম্পূর্ণরূপে বললেন।
13.248.34
भगवन्देवदेवेश सुरेश्वर महेश्वर ।
त्वत्प्रसादात्सुरश्रेष्ठ तवैव प्रियकाम्यया।
तमहं कीर्तयिष्यामि यथावच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२४८.३४ ॥
ভগবান, দেবদেবেশ, সুরেশ্বর, মহেশ্বর! হে দেবশ্রেষ্ঠ, আপনার প্রসাদে, আপনারই প্রিয় হওয়ার ইচ্ছায়, আপনি যা শুনতে চান তা যথাযথভাবে বর্ণনা করব।