મહાભારત · અધ્યાય 13.248
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.248.1
एवमुक्त्वा महादेवः श्रोतुकामः स्वयं प्रभुः ।
अनुकूलां प्रियां भार्यां पार्श्वस्तामभ्यभाषत ॥ १३.२४८.१ ॥
આમ કહીને, સાંભળવાની ઇચ્છાવાળા પ્રભુ મહાદેવે પોતાની પાસે ઊભેલી અનુકૂળ, પ્રિય પત્નીને કહ્યું.
13.248.2
परावरज्ञे धर्माणां तपोवननिवासिनाम् ।
दीक्षाविधिदमोपेते सततं व्रतचारिणि।
पृच्छामि त्वां वरारोहे पृष्टा वद ममेप्सितम् ॥ १३.२४८.२ ॥
ધર્મોના ઊંચા-નીચાને જાણનારી, તપોવનમાં વસનારાઓની દીક્ષાવિધિ અને દમથી યુક્ત, સતત વ્રત પાળનારી, સુંદર કમરવાળી, હું તને પૂછું છું; પૂછાયેલી તું મારી ઇચ્છા કહે.
13.248.3
सावित्री ब्रह्मणः पत्नी कौशिकस्य शची शुभा ।
लक्ष्मीर्विष्णोः प्रिया भार्या धृतिर्भार्या यमस्य तु ॥ १३.२४८.३ ॥
સાવિત્રી બ્રહ્માની પત્ની; કૌશિક (ઇન્દ્ર)ની શુભ શચી; લક્ષ્મી વિષ્ણુની પ્રિય ભાર્યા; ધૃતિ યમની ભાર્યા.
13.248.4
मार्कण्डेयस्य धूमोर्णा ऋद्धिर्वैश्रवणस्य तु ।
वरुणस्य प्रिया गौरी सवितुश्च सुवर्चला ॥ १३.२४८.४ ॥
માર્કંડેયની પત્ની ધૂમોર્ણા; વૈશ્રવણ (કુબેર)ની ઋદ્ધિ; વરુણની પ્રિય ગૌરી; સવિતૃની સુવર્ચલા.
13.248.5
रोहिणी शशिनो भार्या स्वाहा चाग्नेरनिन्दिता ।
काश्यपस्यादितिश्चैव वसिष्ठस्याप्यरुन्धती ॥ १३.२४८.५ ॥
રોહિણી ચંદ્રની ભાર્યા; નિર્દોષ સ્વાહા અગ્નિની; કશ્યપની પત્ની અદિતિ; વસિષ્ઠની પણ અરુંધતી.
13.248.6
एताश्चान्याश्च देव्यस्तु सर्वास्ताः पतिदेवताः ।
श्रूयन्ते लोकविख्यातास्त्वया चैव सहोषिताः ॥ १३.२४८.६ ॥
આ અને અન્ય દેવીઓ પણ બધી પતિને જ દેવતા માનનારી છે; તેઓ લોકપ્રસિદ્ધ સંભળાય છે, અને તારી સાથે જ વસી હતી.
13.248.7
ताभिश्च पूजिताऽपि त्वमनुवृत्त्यनुभाषणैः ।
तस्मात्तु परिपृच्छामि धर्मज्ञे लोकसम्मते ॥ १३.२४८.७ ॥
તેમના વડે તું પણ સન્માનિત થઈ, અનુકૂળ વર્તન અને મધુર વાણીથી. તેથી, હે ધર્મજ્ઞે, લોકમાન્યે, હું તને પૂછું છું.
13.248.8
स्त्रीधर्मं श्रोतुमिच्छामि त्वयैव समुदाहृतम् ।
सध्रमचारिणी मे त्वं लोकसन्धारिणी तथा ॥ १३.२४८.८ ॥
તેં જ સારી રીતે કહેલો સ્ત્રીધર્મ સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે. તું મારી ધર્મસહચારિણી છે અને જગતને ધારણ કરનારી પણ છે.
13.248.9
अयं हि स्त्रीगणस्त्वां तु अनुयाति न मुञ्चति ।
त्वत्प्रसादाद्धितं श्रोतुं स्त्रीवृत्तं शुभलक्षणम् ॥ १३.२४८.९ ॥
આ સ્ત્રીવૃંદ તારો અનુસરણ કરે છે, તને છોડતું નથી. તારી કૃપાથી શુભ લક્ષણવાળું સ્ત્રીવૃત્ત સાંભળવું હિતકર છે.
13.248.10
त्वया चोक्तं विशेषेण गुणभूतं हि तिष्ठति ।
स्त्रिय एव सदा लोके स्त्रीगणस्य गतिः प्रिये ॥ १३.२४८.१० ॥
તેં જે કહ્યું, વિશેષ રૂપે તે ગુણરૂપે સ્થિર છે. પ્રિયે, જગતમાં સ્ત્રીઓ જ સદા સ્ત્રીવૃંદની ગતિ છે.
13.248.11
शश्वद्गौर्गोषु गच्छेत नान्यत्र रमते नरः ।
एवं लोकगतिर्देवि आदिप्रभृति वर्तते ॥ १३.२४८.११ ॥
ગાય સદા ગાયો પાસે જ જાય; માણસ બીજે ક્યાંય રમતો નથી. હે દેવી, જગતની ગતિ આદિથી આમ જ ચાલી આવે છે.
13.248.12
प्रमदोक्तं तु यत्किञ्चित्तत्स्त्रीषु बहुमन्यते ।
न तथा मन्यते स्त्रीषु पुरुषोक्तमनिन्दिते ॥ १३.२४८.१२ ॥
સ્ત્રીએ જે કંઈ કહ્યું હોય, તે સ્ત્રીઓમાં ઘણું માન્ય થાય છે. પણ પુરુષે કહેલું સ્ત્રીઓમાં તેટલું માન પામતું નથી. હે નિર્દોષે.
13.248.13
त्वयैष विदितो ह्यर्थः स्त्रीणां धर्मः सनातनः ।
तस्मात्त्वां प्रति पृच्छामि पृष्टा वद ममेप्सितम् ॥ १३.२४८.१३ ॥
તું સ્ત્રીઓના આ સનાતન ધર્મને સારી રીતે જાણે છે. તેથી હું તને પૂછું છું; પૂછાયેલી, મારો ઇષ્ટ કહે.
13.248.14
एवमुक्ता तदा देवी महादेवेन शोभना ।
सोद्वेगा च सलज्जा च नावदत्तत्र किञ्चन।
पुनः पुनस्तदा देवी देवः किमिति चाब्रवीत् ॥ १३.२४८.१४ ॥
મહાદેવે આમ કહ્યું ત્યારે તે શોભના દેવી ઉદ્વેગ અને લજ્જાથી ત્યાં કંઈ બોલી નહીં. ત્યારે દેવે દેવીને વારંવાર 'શું?' એમ કહ્યું.
13.248.15
भगवन्देवदेवेश सुरासुरनमस्कृत ।
त्वदन्तिके मया वक्तुं स्त्रीणां धर्मः कथं भवेत् ॥ १३.२४८.१५ ॥
હે ભગવાન, દેવદેવેશ, સુરાસુરોથી નમસ્કૃત! તમારી સમક્ષ સ્ત્રીઓનો ધર્મ હું કેવી રીતે કહું?
13.248.16
मन्नियोगादवश्यं तु वक्तव्यं तु मम प्रिये ॥ १३.२४८.१६ ॥
પ્રિય, મારા આદેશથી મારે અવશ્ય કહેવું જોઈએ.
13.248.17
इमा नद्यो महादेव सर्वतीर्थोदकान्विताः ।
उपस्पर्शनहेतोस्त्वां न त्यजन्ति समीपतः ॥ १३.२४८.१७ ॥
હે મહાદેવ, આ નદીઓ સર્વ તીર્થોના જળથી ભરેલી છે; આચમન માટે તે તમને નજીકથી છોડતી નથી.
13.248.18
एताभिः सह सम्मन्त्र्य प्रवक्ष्यामि तवेप्सितम् ।
अयुक्तं सत्सु तन्त्रेषु तानतिक्रम्य भाषितुम् ॥ १३.२४८.१८ ॥
આમની સાથે સલાહ કરીને હું તમારો ઇષ્ટ કહીશ; સજ્જનોની સભાઓમાં તેમનું ઉલ્લંઘન કરીને બોલવું અયોગ્ય છે.
13.248.19
मया सम्मानिताश्चैव भविष्यन्ति सरिद्वराः ॥ १३.२४८.१९ ॥
મારા દ્વારા સન્માનિત થઈને જ આ શ્રેષ્ઠ નદીઓ (પૂજ્ય) થશે.
13.248.20
इति मत्वा महादेवी नदीर्देवीः समाह्वयत् ।
विपाशां च वितस्त्यां च चन्द्रभागां सरस्वतीम् ॥ १३.२४८.२० ॥
આમ વિચારીને મહાદેવીએ નદી-દેવીઓને બોલાવી — વિપાશા, વિતસ્તા, ચંદ્રભાગા અને સરસ્વતી.
13.248.21
शतद्रुं देविक्तां सिन्धुं गौतमीं कौशिकीं तथा ।
यमुनां नर्मदां चैव कावेरीमथ निम्नगाम् ॥ १३.२४८.२१ ॥
શતદ્રુ, દેવિકા, સિંધુ, ગૌતમી, કૌશિકી તથા યમુના, નર્મદા અને નિમ્નગા કાવેરીને.
13.248.22
तथा देवनदीं गङ्गां श्रेष्ठां त्रिपथगां शुभाम् ।
सर्वतीर्थोदकवहां सर्वपापविनाशिनीम्।
एता नदीः समाहूय समुद्वीक्ष्येदमब्रवीत् ॥ १३.२४८.२२ ॥
એ જ રીતે દિવ્ય નદી, શ્રેષ્ઠ, શુભ, ત્રિપથગા ગંગાને — જે સર્વ તીર્થોનું જળ વહાવે છે અને સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે. આ નદીઓને બોલાવીને, જોઈને, આમ કહ્યું.
13.248.23
हे पुण्याः सरितः श्रेष्ठाः सर्वपापविनाशिकाः ।
ज्ञानविज्ञानसम्पन्नाः शृणुध्वं वचनं मम ॥ १३.२४८.२३ ॥
હે પવિત્ર શ્રેષ્ઠ નદીઓ, સર્વ પાપોનો નાશ કરનારીઓ, જ્ઞાન-વિજ્ઞાનથી સંપન્ન તમે, મારું વચન સાંભળો.
13.248.24
अयं भगवता प्रश्न उक्तः स्त्रीधर्ममाश्रितः ।
न चैकया मया साद्यं तस्माद्वस्त्वानयाम्यहम् ॥ १३.२४८.२४ ॥
ભગવાને સ્ત્રીધર્મ વિશે આ પ્રશ્ન પૂછ્યો; પણ હું એકલી તે પૂર્ણ કરી શકીશ નહીં, તેથી તે વસ્તુ હું અહીં લાવું છું.
13.248.25
युष्माभिस्तद्विचार्यैवं वक्तुमिच्छामि शोभनाः ।
तत्कथं देवदेवाय वाच्यः स्त्रीधर्म उत्तमः ॥ १३.२४८.२५ ॥
હે શુભ નદીઓ, તમે આ વિચારીને કહો એવી મારી ઇચ્છા છે. તો દેવદેવને સ્ત્રીધર્મનું ઉત્તમ સ્વરૂપ કેવી રીતે કહેવું?
13.248.26
इति पृष्टास्तथा देव्या महानद्यश्चकम्पिरे ।
तासां श्रेष्ठतमा गङ्गा वचनं त्ववेमब्रवीत् ॥ १३.२४८.२६ ॥
દેવીએ એમ પૂછતાં મહાનદીઓ કંપી ઊઠી. તેમાં શ્રેષ્ઠતમ ગંગાએ આ વચન કહ્યું.
13.248.27
धन्याश्चानुगृहीताः स्म अनेन वचनेन ते ।
या त्वं सुरासुरैर्मान्या नदीराद्रियसेऽनघे ॥ १३.२४८.२७ ॥
તારા આ વચનથી અમે ધન્ય અને અનુગૃહીત થયાં. હે નિષ્પાપ નદીરાજ, તું સુર અને અસુરોથી માન્ય છે અને આદર પામે છે.
13.248.28
तवैवार्हति कल्याणि एवं सान्त्वप्रसादनम् ।
अशक्यमपि ये मूर्खाः स्वात्मसम्भावनायुताः।
वाक्यं वदन्ति संसत्सु स्वयमेव यथेष्टतः ॥ १३.२४८.२८ ॥
હે કલ્યાણી, આ સાંત્વના અને પ્રસન્ન કરનારું વચન તને જ શોભે. આત્મપ્રશંસાથી ભરેલા મૂર્ખો સભાઓમાં પોતાની ઇચ્છાથી અશક્ય વાત પણ કહે છે.
13.248.29
शक्तो यश्चानहंवादी सुदुर्लभतमो मतः ॥ १३.२४८.२९ ॥
જે સમર્થ હોવા છતાં અહંકારથી ન બોલે, તે અતિ દુર્લભ માનવામાં આવે છે.
13.248.30
त्वं हि शक्ता सती देवी वक्तुं प्रश्नमशेषतः ।
व्याहर्तुं नेच्छसि स्त्रीत्वात्संपूजयति नस्तथा ॥ १३.२४८.३० ॥
તું શક્તિશાળી સતી દેવી છે; પ્રશ્નનો સંપૂર્ણ ઉત્તર આપવા સમર્થ છે. છતાં સ્ત્રી હોવાથી બોલવા ઇચ્છતી નથી, એ રીતે અમને સન્માન આપે છે.
13.248.31
त्वं हि देवि महादेवी ऊहापोहविशारदा ।
दिव्यज्ञानयुता देवि दिव्यज्ञानेन्धनैधिता ॥ १३.२४८.३१ ॥
હે દેવી, તું મહાદેવી છે; તર્ક અને વિવેચનમાં નિપુણ; દિવ્ય જ્ઞાનથી યુક્ત; દિવ્ય જ્ઞાનરૂપી ઇંધનથી પ્રજ્વલિત.
13.248.32
त्वमेवार्हसि तद्वक्तुं स्त्रीणां वृत्तं शुभाशुभम् ।
याचामहे वयं श्रोतुममृतं त्वन्मुखोद्गतम्।
कुरु देवप्रियं देवि वद स्त्रीधर्ममुत्तमम् ॥ १३.२४८.३२ ॥
સ્ત્રીઓનું શુભાશુભ આચરણ કહેવા તું જ યોગ્ય છે. તારા મુખથી નીકળેલું અમૃત સાંભળવા અમે ઇચ્છીએ છીએ. હે દેવી, દેવોને પ્રિય કર; ઉત્તમ સ્ત્રીધર્મ કહે.
13.248.33
एवं प्रसादिता देवी गङ्गया लोकपूज्यया ।
प्राह धर्ममशेषेण स्त्रीधर्मं सुरसुन्दरी ॥ १३.२४८.३३ ॥
આ રીતે લોકપૂજ્ય ગંગાથી પ્રસન્ન થયેલી દેવી સુરસુંદરીએ સ્ત્રીધર્મ સંપૂર્ણપણે કહ્યો.
13.248.34
भगवन्देवदेवेश सुरेश्वर महेश्वर ।
त्वत्प्रसादात्सुरश्रेष्ठ तवैव प्रियकाम्यया।
तमहं कीर्तयिष्यामि यथावच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२४८.३४ ॥
ભગવાન, દેવદેવેશ, સુરેશ્વર, મહેશ્વર! દેવશ્રેષ્ઠ, તમારી કૃપાથી, તમને જ પ્રિય થવાની ઇચ્છાથી, તમે સાંભળવા ઇચ્છો છો તે યથાવત્ વર્ણવીશ.