महाभारत · अध्याय 13.248
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.248.1
एवमुक्त्वा महादेवः श्रोतुकामः स्वयं प्रभुः ।
अनुकूलां प्रियां भार्यां पार्श्वस्तामभ्यभाषत ॥ १३.२४८.१ ॥
असे बोलून, स्वतः ऐकण्याची इच्छा असलेले प्रभू महादेव आपल्या बाजूला उभ्या असलेल्या अनुकूल, प्रिय पत्नीशी बोलले.
13.248.2
परावरज्ञे धर्माणां तपोवननिवासिनाम् ।
दीक्षाविधिदमोपेते सततं व्रतचारिणि।
पृच्छामि त्वां वरारोहे पृष्टा वद ममेप्सितम् ॥ १३.२४८.२ ॥
धर्माचे श्रेष्ठ-कनिष्ठ जाणणारी, तपोवनात राहणाऱ्यांच्या दीक्षाविधी आणि दमाने युक्त, सतत व्रत पाळणारी, सुंदर कमरेची, मी तुला विचारतो; विचारलेली तू माझी इच्छा सांग.
13.248.3
सावित्री ब्रह्मणः पत्नी कौशिकस्य शची शुभा ।
लक्ष्मीर्विष्णोः प्रिया भार्या धृतिर्भार्या यमस्य तु ॥ १३.२४८.३ ॥
सावित्री ब्रह्मदेवाची पत्नी; कौशिकाची (इंद्राची) शुभ शची; लक्ष्मी विष्णूची प्रिय भार्या; धृती यमाची भार्या.
13.248.4
मार्कण्डेयस्य धूमोर्णा ऋद्धिर्वैश्रवणस्य तु ।
वरुणस्य प्रिया गौरी सवितुश्च सुवर्चला ॥ १३.२४८.४ ॥
मार्कंडेयाची पत्नी धूमोर्णा; वैश्रवणाची (कुबेराची) पत्नी ऋद्धी; वरुणाची प्रिय गौरी; सवितृची पत्नी सुवर्चला.
13.248.5
रोहिणी शशिनो भार्या स्वाहा चाग्नेरनिन्दिता ।
काश्यपस्यादितिश्चैव वसिष्ठस्याप्यरुन्धती ॥ १३.२४८.५ ॥
रोहिणी चंद्राची भार्या; निर्दोष स्वाहा अग्नीची; कश्यपाची पत्नी अदिती; वसिष्ठाची पत्नीही अरुंधती.
13.248.6
एताश्चान्याश्च देव्यस्तु सर्वास्ताः पतिदेवताः ।
श्रूयन्ते लोकविख्यातास्त्वया चैव सहोषिताः ॥ १३.२४८.६ ॥
या आणि इतर देवीही सर्व पतीलाच दैवत मानणाऱ्या आहेत; त्या लोकप्रसिद्ध म्हणून ऐकल्या जातात, आणि तुझ्यासोबतही राहिल्या आहेत.
13.248.7
ताभिश्च पूजिताऽपि त्वमनुवृत्त्यनुभाषणैः ।
तस्मात्तु परिपृच्छामि धर्मज्ञे लोकसम्मते ॥ १३.२४८.७ ॥
त्यांनीही तुझा सन्मान केला आणि तूही अनुकूल वर्तन व मधुर बोलण्याने त्यांचा सन्मान केलास. म्हणून, हे धर्मज्ञे, लोकमान्ये, मी तुला विचारतो.
13.248.8
स्त्रीधर्मं श्रोतुमिच्छामि त्वयैव समुदाहृतम् ।
सध्रमचारिणी मे त्वं लोकसन्धारिणी तथा ॥ १३.२४८.८ ॥
तूच नीट सांगितलेला स्त्रीधर्म ऐकण्याची माझी इच्छा आहे. तू माझी धर्मसहचारिणी आहेस आणि जगाला धारण करणारीही आहेस.
13.248.9
अयं हि स्त्रीगणस्त्वां तु अनुयाति न मुञ्चति ।
त्वत्प्रसादाद्धितं श्रोतुं स्त्रीवृत्तं शुभलक्षणम् ॥ १३.२४८.९ ॥
हा स्त्रीवर्ग तुझ्या मागे चालतो, तुला सोडत नाही. तुझ्या प्रसादाने शुभलक्षणी स्त्रीवृत्त ऐकणे हितकारक आहे.
13.248.10
त्वया चोक्तं विशेषेण गुणभूतं हि तिष्ठति ।
स्त्रिय एव सदा लोके स्त्रीगणस्य गतिः प्रिये ॥ १३.२४८.१० ॥
तू जे सांगितलेस ते विशेषतः गुणरूपाने स्थिर आहे. प्रिये, जगात स्त्रियाच सदैव स्त्रीगणाची गती आहेत.
13.248.11
शश्वद्गौर्गोषु गच्छेत नान्यत्र रमते नरः ।
एवं लोकगतिर्देवि आदिप्रभृति वर्तते ॥ १३.२४८.११ ॥
गाय नेहमी गाईंकडेच जाते; माणूस दुसरीकडे रमत नाही. हे देवी, जगाची गती आदिकाळापासून अशीच चालत आली आहे.
13.248.12
प्रमदोक्तं तु यत्किञ्चित्तत्स्त्रीषु बहुमन्यते ।
न तथा मन्यते स्त्रीषु पुरुषोक्तमनिन्दिते ॥ १३.२४८.१२ ॥
स्त्रीने जे काही सांगितले ते स्त्रियांमध्ये फार मान्य होते. पण पुरुषाने सांगितलेले स्त्रियांमध्ये तसे मान्य होत नाही. हे निर्दोष.
13.248.13
त्वयैष विदितो ह्यर्थः स्त्रीणां धर्मः सनातनः ।
तस्मात्त्वां प्रति पृच्छामि पृष्टा वद ममेप्सितम् ॥ १३.२४८.१३ ॥
तुला स्त्रियांचा हा सनातन धर्म आणि हा विषय चांगला माहीत आहे. म्हणून मी तुला विचारतो; विचारलेली, माझी इच्छा सांग.
13.248.14
एवमुक्ता तदा देवी महादेवेन शोभना ।
सोद्वेगा च सलज्जा च नावदत्तत्र किञ्चन।
पुनः पुनस्तदा देवी देवः किमिति चाब्रवीत् ॥ १३.२४८.१४ ॥
महादेवाने असे सांगितल्यावर ती सुंदर देवी उद्विग्न आणि लज्जित झाली आणि तेथे काही बोलली नाही. तेव्हा देवाने देवीला पुन्हा पुन्हा 'काय?' असे विचारले.
13.248.15
भगवन्देवदेवेश सुरासुरनमस्कृत ।
त्वदन्तिके मया वक्तुं स्त्रीणां धर्मः कथं भवेत् ॥ १३.२४८.१५ ॥
हे भगवन्, देवदेवेशा, सुरासुरांनी नमस्कारलेल्या! तुमच्यासमोर स्त्रियांचा धर्म मी कसा सांगू?
13.248.16
मन्नियोगादवश्यं तु वक्तव्यं तु मम प्रिये ॥ १३.२४८.१६ ॥
प्रिया, माझ्या आज्ञेनुसार मला अवश्य सांगायला हवे.
13.248.17
इमा नद्यो महादेव सर्वतीर्थोदकान्विताः ।
उपस्पर्शनहेतोस्त्वां न त्यजन्ति समीपतः ॥ १३.२४८.१७ ॥
हे महादेवा, या नद्या सर्व तीर्थांच्या उदकाने युक्त आहेत; आचमनासाठी त्या तुला जवळून सोडत नाहीत.
13.248.18
एताभिः सह सम्मन्त्र्य प्रवक्ष्यामि तवेप्सितम् ।
अयुक्तं सत्सु तन्त्रेषु तानतिक्रम्य भाषितुम् ॥ १३.२४८.१८ ॥
यांच्याशी विचारविनिमय करून मी तुझी इच्छा सांगेन; सज्जनांच्या सभांमध्ये त्यांचे उल्लंघन करून बोलणे अयोग्य आहे.
13.248.19
मया सम्मानिताश्चैव भविष्यन्ति सरिद्वराः ॥ १३.२४८.१९ ॥
माझ्याकडून सन्मानित होऊनच ही श्रेष्ठ नद्या (पूज्य) होतील.
13.248.20
इति मत्वा महादेवी नदीर्देवीः समाह्वयत् ।
विपाशां च वितस्त्यां च चन्द्रभागां सरस्वतीम् ॥ १३.२४८.२० ॥
असे मानून महादेवीने नदी-देवतांना बोलावले — विपाशा, वितस्ता, चंद्रभागा आणि सरस्वती.
13.248.21
शतद्रुं देविक्तां सिन्धुं गौतमीं कौशिकीं तथा ।
यमुनां नर्मदां चैव कावेरीमथ निम्नगाम् ॥ १३.२४८.२१ ॥
शतद्रू, देविका, सिंधू, गौतमी, कौशिकी तसेच यमुना, नर्मदा आणि उतारावरून वाहणारी कावेरी.
13.248.22
तथा देवनदीं गङ्गां श्रेष्ठां त्रिपथगां शुभाम् ।
सर्वतीर्थोदकवहां सर्वपापविनाशिनीम्।
एता नदीः समाहूय समुद्वीक्ष्येदमब्रवीत् ॥ १३.२४८.२२ ॥
त्याचप्रमाणे दिव्य नदी, श्रेष्ठ, शुभ, त्रिपथगा गंगेलाही — जी सर्व तीर्थांचे जल वाहते आणि सर्व पापांचा नाश करते. या नद्यांना बोलावून, पाहून, ती असे म्हणाली.
13.248.23
हे पुण्याः सरितः श्रेष्ठाः सर्वपापविनाशिकाः ।
ज्ञानविज्ञानसम्पन्नाः शृणुध्वं वचनं मम ॥ १३.२४८.२३ ॥
हे पवित्र श्रेष्ठ नद्यांनो, सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या, ज्ञान-विज्ञानसंपन्न तुम्ही, माझे वचन ऐका.
13.248.24
अयं भगवता प्रश्न उक्तः स्त्रीधर्ममाश्रितः ।
न चैकया मया साद्यं तस्माद्वस्त्वानयाम्यहम् ॥ १३.२४८.२४ ॥
भगवानांनी स्त्रीधर्माविषयी हा प्रश्न विचारला; पण मी एकटी हे पूर्ण करू शकणार नाही, म्हणून तो विषय येथे आणते.
13.248.25
युष्माभिस्तद्विचार्यैवं वक्तुमिच्छामि शोभनाः ।
तत्कथं देवदेवाय वाच्यः स्त्रीधर्म उत्तमः ॥ १३.२४८.२५ ॥
हे शुभ नद्यांनो, तुम्ही याचा विचार करून सांगावे अशी माझी इच्छा आहे. तर देवदेवाला स्त्रीधर्माचे उत्तम स्वरूप कसे सांगावे?
13.248.26
इति पृष्टास्तथा देव्या महानद्यश्चकम्पिरे ।
तासां श्रेष्ठतमा गङ्गा वचनं त्ववेमब्रवीत् ॥ १३.२४८.२६ ॥
देवीने असे विचारताच महानद्या कंपित झाल्या. त्यांत श्रेष्ठ गंगा हे वचन बोलली.
13.248.27
धन्याश्चानुगृहीताः स्म अनेन वचनेन ते ।
या त्वं सुरासुरैर्मान्या नदीराद्रियसेऽनघे ॥ १३.२४८.२७ ॥
तुझ्या या वचनाने आम्ही धन्य व अनुगृहीत झालो. हे निष्पाप नदीराणी, सुर आणि असुरांनी मान्य अशी तू सन्मानित होतेस.
13.248.28
तवैवार्हति कल्याणि एवं सान्त्वप्रसादनम् ।
अशक्यमपि ये मूर्खाः स्वात्मसम्भावनायुताः।
वाक्यं वदन्ति संसत्सु स्वयमेव यथेष्टतः ॥ १३.२४८.२८ ॥
हे कल्याणी, हे सांत्वन व प्रसन्न करणारे वचन तुलाच शोभते. स्वप्रशंसेने भरलेले मूर्ख सभांमध्ये स्वेच्छेने अशक्य गोष्टीही बोलतात.
13.248.29
शक्तो यश्चानहंवादी सुदुर्लभतमो मतः ॥ १३.२४८.२९ ॥
जो समर्थ असूनही अहंकाराने बोलत नाही, तो अत्यंत दुर्लभ मानला जातो.
13.248.30
त्वं हि शक्ता सती देवी वक्तुं प्रश्नमशेषतः ।
व्याहर्तुं नेच्छसि स्त्रीत्वात्संपूजयति नस्तथा ॥ १३.२४८.३० ॥
तू समर्थ सती देवी आहेस; प्रश्नाचे पूर्ण उत्तर देण्यास सक्षम आहेस. परंतु स्त्री असल्याने बोलू इच्छित नाहीस, अशा प्रकारे आमचा सन्मान करतेस.
13.248.31
त्वं हि देवि महादेवी ऊहापोहविशारदा ।
दिव्यज्ञानयुता देवि दिव्यज्ञानेन्धनैधिता ॥ १३.२४८.३१ ॥
हे देवी, तू महादेवी आहेस; तर्कविवेचनात निपुण; दिव्य ज्ञानाने युक्त; दिव्य ज्ञानरूप इंधनाने प्रज्वलित झालेली.
13.248.32
त्वमेवार्हसि तद्वक्तुं स्त्रीणां वृत्तं शुभाशुभम् ।
याचामहे वयं श्रोतुममृतं त्वन्मुखोद्गतम्।
कुरु देवप्रियं देवि वद स्त्रीधर्ममुत्तमम् ॥ १३.२४८.३२ ॥
स्त्रियांचे शुभ-अशुभ वर्तन सांगण्यास तूच योग्य आहेस. तुझ्या मुखातून निघणारे अमृत ऐकण्याची आमची इच्छा आहे. हे देवि, देवांना प्रिय असे कर; उत्तम स्त्रीधर्म सांग.
13.248.33
एवं प्रसादिता देवी गङ्गया लोकपूज्यया ।
प्राह धर्ममशेषेण स्त्रीधर्मं सुरसुन्दरी ॥ १३.२४८.३३ ॥
अशा प्रकारे लोकपूज्य गंगेने प्रसन्न केलेल्या देवी सुरसुंदरीने स्त्रीधर्म पूर्णपणे सांगितला.
13.248.34
भगवन्देवदेवेश सुरेश्वर महेश्वर ।
त्वत्प्रसादात्सुरश्रेष्ठ तवैव प्रियकाम्यया।
तमहं कीर्तयिष्यामि यथावच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२४८.३४ ॥
भगवन्, देवदेवेशा, सुरेश्वरा, महेश्वरा! देवश्रेष्ठा, तुमच्या प्रसादाने, केवळ तुम्हाला प्रिय व्हावे या इच्छेने, तुम्हाला जे ऐकायचे आहे ते यथावत सांगते.