મહાભારત · અધ્યાય 13.253

13.253.1

कृपया परया प्रोक्तः सर्वेषां पापकर्मणाम् ।
ज्ञानस्य च परस्येह तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.२५३.१ ॥

હે પિતામહ, સર્વ પાપકર્મીઓ માટે અને અહીંના પરમ જ્ઞાન માટે પરમ કૃપાથી જે કહેવાયું છે તે મને કહો.

उपायोऽयं परप्राप्तौ परमः परिकीर्तितः ।
नारायणास्यानुध्यानमर्चनं यजनं स्तुतिः ॥ १३.२५३.२ ॥

પરમની પ્રાપ્તિનો આ પરમ ઉપાય કહેવાયો છે: નારાયણના મુખનું સતત ધ્યાન, પૂજન, યજન અને સ્તુતિ.

श्रवणं तत्कथानां च विद्वत्संरक्षणं तथा ।
विद्वच्छुश्रूषणप्रीतिरुपदेशानुपालनम्।
स ध्यानेन जपेननाशु मुच्यते प्राकृतोपि वा ॥ १३.२५३.३ ॥

તેની કથાઓનું શ્રવણ, વિદ્વાનોનું રક્ષણ, વિદ્વાનોની સેવામાં પ્રીતિ અને ઉપદેશનું પાલન; ધ્યાન અને જપથી તે જલદી મુક્ત થાય છે, સામાન્ય માણસ હોય તોપણ.

जपश्चतुर्विधः प्रोक्तो वैदिकस्तान्त्रिकोपि च ।
पौराणिकोथ विद्वद्भिः कथितः स्मार्त एव च ॥ १३.२५३.४ ॥

જપ ચાર પ્રકારનો કહેવાયો છે: વૈદિક, તાંત્રિક, પૌરાણિક અને વિદ્વાનોએ કહેલો સ્માર્ત.

विद्वच्छुश्रूषया ज्ञानं विद्वत्संरक्षणेन च ।
नासाध्यं ज्ञानिनां किञ्चित्तस्माद्रक्ष्यास्त्वया द्विजाः ॥ १३.२५३.५ ॥

વિદ્વાનોની સેવાથી જ્ઞાન મળે છે, અને વિદ્વાનોના રક્ષણથી પણ; જ્ઞાનીઓને કંઈ અસાધ્ય નથી. તેથી તારે દ્વિજોનું રક્ષણ કરવું જોઈએ.

सुव्रता बन्धुहीनैका वने पूर्वं यमेन तु ।
आसीदाश्वासिता विद्वत्संरक्षणफलात्किल ॥ १३.२५३.६ ॥

પૂર્વે વનમાં સુવ્રતા, બંધુહીન એક સ્ત્રીને વિદ્વાનોના રક્ષણના ફળને કારણે યમે આશ્વાસન આપ્યું હતું, એમ કહેવાય છે.

विप्रस्य मरणे हेतुस्तत्पत्नी पितृशोकदा ।
वैश्या त्वमतिलाभोऽयं विप्रकन्येति साम्प्रतम्। ॥ १३.२५३.७ ॥

બ્રાહ્મણના મૃત્યુનું કારણ તેની પત્ની હતી, જે પિતાને શોક આપનારી હતી. વૈશ્ય સ્ત્રી એવી તને હવે બ્રાહ્મણ કન્યા થવાનો મહાન લાભ મળ્યો છે.

इत्युक्ताऽऽश्वासिताऽपृच्छत्केनैवं पापसंयुता ।
जाता विप्रकुले सम्यक् श्रेयश्चापि ब्रवीहि मे ॥ १३.२५३.८ ॥

આમ કહેવાથી આશ્વાસન પામેલી તેણે પૂછ્યું: 'પાપથી યુક્ત એવી હું કયા કારણે આ રીતે બ્રાહ્મણ કુળમાં જન્મી? અને મારું પરમ કલ્યાણ શું છે તે મને કહો.'

अन्यजन्मनि विद्वांसं प्रहारैरभिपीडितम् ।
चोरशङ्काविमोक्षेण मोक्षयित्वा सुजन्मिका ॥ १३.२५३.९ ॥

'બીજા જન્મમાં માર ખાઈને પીડિત એક વિદ્વાનને ચોરીના શંકામાંથી મુક્ત કરાવીને તેં છોડાવ્યો હતો; તેથી હે સુજન્મા!'

इत्युक्ताऽष्टाक्षरध्यानजपादिश्रेयसंयुता ।
यमेनानुगृहीताऽभूत्पुण्यलोकनिवासिनी ॥ १३.२५३.१० ॥

આમ કહેવાયેલી તે અષ્ટાક્ષર મંત્રના ધ્યાન, જપ આદિથી પરમ કલ્યાણ યુક્ત થઈ; યમના અનુગ્રહથી તે પુણ્યલોકમાં નિવાસ કરનારી બની.

तन्नित्यं विदुषां रक्षा तत्परोऽभूर्महीपते ।
तेषां संरक्षणात्सद्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १३.२५३.११ ॥

'તેથી હે મહીપતિ, તું સદા વિદ્વાનોના રક્ષણમાં તત્પર રહેજે; તેમનું રક્ષણ કરવાથી માણસ તરત જ સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.'