મહાભારત · અધ્યાય 13.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.26.1
कथं तौ भगवञ्शक्यौ मया वारणकच्छपौ ।
युगपद्गृहीतं तं मे त्वमुपायं वक्तुमर्हसि ॥ १३.२६.१ ॥
હે ભગવન્, તે હાથી અને કાચબાને હું એકસાથે કેવી રીતે પકડી શકું? મને કોઈ ઉપાય કહેવા તમે યોગ્ય છો.
13.26.2
योद्धुकामे गजे तस्मिन्मुहूर्तं स जलेचरः ।
उत्तिष्ठति जलात्तूर्णं योद्धुकामः पुनःपुनः ॥ १३.२६.२ ॥
તે હાથી લડવા ઇચ્છે ત્યારે તે જળચર ક્ષણભર પાણીમાંથી ઝડપથી ઉપર આવે છે; વારંવાર લડવાની ઇચ્છાથી.
13.26.3
जलजं निर्गतं तात प्रमत्तं चैव वारणम् ।
ग्रहीष्यसि पतङ्गेश नान्यो योगोऽत्र विद्यते ॥ १३.२६.३ ॥
હે વત્સ, પાણીમાંથી બહાર આવેલા અને બેધ્યાન તે હાથીને તું પકડીશ. હે પક્ષીરાજ, અહીં બીજો કોઈ ઉપાય નથી.
13.26.4
इत्येमुक्तो विहगस्तद्गत्वा वनमुत्तमम् ।
ददर्श वारणेन्द्रं तं मेघाचलसमप्रभम् ॥ १३.२६.४ ॥
એમ કહેવાયા પછી તે પક્ષી તે ઉત્તમ વનમાં ગયું અને મેઘપર્વત સમાન પ્રભાવાળા તે ગજરાજને જોયો.
13.26.5
तां स नागो गिरेर्वीथिं सम्प्राप्त इव भारतः ।
स तं दृष्ट्वा महाभागः सम्प्रहृष्टतनूरुहः ॥ १३.२६.५ ॥
તે હાથી જાણે તે પર્વતમાર્ગે પહોંચ્યો હોય, હે ભારત. તે મહાભાગ્યશાળી પક્ષી તેને જોઈને રોમાંચિત અને હર્ષિત થયું.
13.26.6
बिभक्षयिषतो राजन्दारुणस्य महात्मनः ।
मातङ्गं कच्छपं चैव प्रहर्षः सुमहानभूत् ॥ १३.२६.६ ॥
હે રાજન્, હાથી અને કાચબાને ખાવાની ઇચ્છા રાખનાર તે ભયંકર મહાત્માને અતિશય હર્ષ થયો.
13.26.7
अथ वेगेन महता खेचरः स महाबलः ।
सङ्कुच्य सर्वगात्राणि कृच्छ्रेणैवान्वपद्यत ॥ १३.२६.७ ॥
પછી મહાન વેગથી તે મહાબલવાન ખેચર (પક્ષી) પોતાના બધા અંગો સંકેલીને મુશ્કેલીથી નીચે ઉતર્યો.
13.26.8
तथा गत्वा तमध्वानं वारणप्रवरो बली ।
निशश्वास महाश्वासः श्रमाद्विश्रमणाय च ॥ १३.२६.८ ॥
તે માર્ગે જઈને બળવાન શ્રેષ્ઠ હાથીએ થાકથી વિશ્રામ માટે મોટો નિઃશ્વાસ છોડ્યો.
13.26.9
तस्य निश्वासवातेन मदगन्धेन चैव ह ।
उदतिष्ठन्महाकूर्मो वारणप्रतिषेधकः ॥ १३.२६.९ ॥
તેના નિઃશ્વાસના પવન અને મદની ગંધથી હાથીને રોકનાર મહાકૂર્મ ઉપર ઊઠ્યો.
13.26.10
तयोः सुतुमुलं युद्धं ददर्श पतगेश्वरः ।
कच्छपेन्द्रद्विरदयोरिन्द्रप्रह्वादयोरिव ॥ १३.२६.१० ॥
તે બંનેનું ભયંકર યુદ્ધ પક્ષીરાજે જોયું — કૂર્મેન્દ્ર અને હાથીનું યુદ્ધ, ઇન્દ્ર અને પ્રહ્લાદની જેમ.
13.26.11
स्पृशन्तमग्रहस्तेन तोयं वारणयूथपम् ।
दन्तैर्नस्तैश्च जलजो वारयामास भारत ॥ १३.२६.११ ॥
હે ભરતવંશી! સૂંઢના અગ્રભાગથી પાણીને સ્પર્શતા ગજયૂથપતિને જલજ કાચબાએ દાંત અને સૂંઢથી રોક્યો.
13.26.12
जलजं वारणोऽप्येवं चरणैः पुष्करेण च ।
प्रत्यषेधन्निमज्जन्तमुन्मज्जन्तं तथैव च ॥ १३.२६.१२ ॥
એ જ રીતે હાથીએ પગ અને સૂંઢથી તે જલજ કાચબાને રોક્યો — ડૂબનારને અને ઉપર આવનારને.
13.26.13
मुहूर्तमभवद्युद्धं तयोर्भीमप्रदर्शनम् ।
अथ तस्माज्जलाद्राजन्कच्छपः स्थलमास्थितः ॥ १३.२६.१३ ॥
ક્ષણભર તે બંને વચ્ચે યુદ્ધ થયું; તેમાં ભયંકર પરાક્રમ દેખાયું. પછી, હે રાજન્, તે કાચબો પાણીમાંથી નીકળીને જમીન પર ચડી ગયો.
13.26.14
स तु नागः प्रभग्रोऽपि पिपासुर्न न्यवर्तत ।
तोयगृध्नुः शनैस्तर्षादपासर्पत पृष्ठतः ॥ १३.२६.१४ ॥
તે હાથી હાર્યો હતો છતાં તરસથી વ્યાકુળ થઈ પાછો ફર્યો નહીં; પાણીની લાલસાથી તરસને કારણે તે ધીમે ધીમે પાછળ સરકી ગયો.
13.26.15
तं दृष्ट्वा जलजस्तूर्णमपसर्पन्तमाहवात् ।
अभिदुद्राव वेगेन वज्रयाणिरिवासुरम् ॥ १३.२६.१५ ॥
યુદ્ધમાંથી પાછળ સરકતા તેને જોઈને તે જળજ કાચબો ઝડપથી વેગે ધસી ગયો; વજ્રધારી ઇન્દ્ર અસુર પર જેમ ધસે તેમ.
13.26.16
तं रोषात्स्थलमुत्तीर्णमसम्प्राप्तं गजोत्तमम् ।
उभावेव समस्तौ तु जग्राह विनतासुतः ॥ १३.२६.१६ ॥
ક્રોધથી જમીન પર ચડેલા, હજી ન પહોંચેલા તે શ્રેષ્ઠ ગજને વિનતાના પુત્ર (ગરુડ) બંનેને એકસાથે પકડી લીધા.
13.26.17
चरणेन तु सव्येन जग्राह स गजोत्तमम् ।
प्रस्पन्दमानं बलवान्दक्षिणेन तु कच्छपम् ॥ १३.२६.१७ ॥
બળવાને ડાબા પગથી તે શ્રેષ્ઠ ગજને પકડ્યો; જમણા પગથી તરફડતા કાચબાને.
13.26.18
उत्पपात ततस्तूर्णं पन्नगेन्द्रनिषूदतः ।
दिवं खं च समुत्पत्य पक्षाभ्यामपराजितः ॥ १३.२६.१८ ॥
ત્યારે નાગરાજોનો સંહારક, અપરાજિત તે ઝડપથી ઉપર ઊડ્યો; પાંખો વડે આકાશ અને સ્વર્ગમાં ઊડીને.
13.26.19
तेन चोत्पतता तूर्णं सङ्गृहीतौ नखैर्भृशम् ।
वज्रगर्भैः सुनिशितैः प्राणांस्तूर्णं मुमोचतुः ॥ १३.२६.१९ ॥
ઉડતાં જ તેણે તે બંનેને નખોથી મજબૂત પકડી લીધા; વજ્ર જેવા અંતરવાળા, અતિ તીક્ષ્ણ નખોથી તે બંનેએ તરત પ્રાણ છોડ્યા.
13.26.20
तौ गृह्य बलवांस्तूर्णं स्रस्तपादशिरोधरौ ।
विवल्गन्निव खे क्रीडन्खेचरोऽभिजगाम ह ॥ १३.२६.२० ॥
તે બંનેને પકડીને બળવાન ખેચર ઝડપથી આકાશમાં ચાલ્યો ગયો; તેમના પગ અને ગળાં ઢીલાં લટકતાં હતાં, અને તે આકાશમાં રમતો હોય તેમ ઝૂલતો ગયો.
13.26.21
अत्तुकामस्ततो वीरः पृथिव्यां पृथिवीपते ।
निरैक्षत न चापश्यद्द्रुमं पर्याप्तमासितुम् ॥ १३.२६.२१ ॥
હે પૃથ્વીપતિ! પછી ખાવાની ઇચ્છાવાળા તે વીરે પૃથ્વી પર ચારેબાજુ જોયું, પણ બેસવા માટે પૂરતું કોઈ વૃક્ષ તેને દેખાયું નહીં.
13.26.22
नैमिषं त्वथ सम्प्राप्य देवारण्यं महाद्युतिः ।
अपश्यत द्रुमं कञ्चिच्छाखास्कन्धसमावृतम् ॥ १३.२६.२२ ॥
પછી નૈમિષ અને દેવારણ્યે પહોંચીને તે મહાતેજસ્વીએ શાખાઓ અને થડથી ઢંકાયેલું એક વૃક્ષ જોયું.
13.26.23
हिमवच्छिखरप्रख्यं योजनद्वयमुच्छ्रितम् ।
परिणाहेन राजेन्द्र नल्वमात्रं समन्ततः ॥ १३.२६.२३ ॥
હિમાલયના શિખર જેવું તે વૃક્ષ બે યોજન ઊંચું હતું, હે રાજેન્દ્ર; તેનો ઘેરાવો ચારેબાજુ એક નલ્વ માપ જેટલો હતો.
13.26.24
तस्य शाखाऽभवत्काचिदायता पञ्चयोजनम् ।
दृढमूला दृढस्कन्धा वज्रपत्रसमाचिता ॥ १३.२६.२४ ॥
તેની એક શાખા પાંચ યોજન સુધી વિસ્તરેલી હતી; તે વૃક્ષ મજબૂત મૂળ અને મજબૂત થડવાળું હતું, અને વજ્ર જેવાં પાનથી ભરેલું હતું.
13.26.25
तत्रोपविष्टः सहसा वैनतेयो निगृह्य तौ ।
अत्तुकामस्ततः शाखा तस्य वेगादवापतत् ॥ १३.२६.२५ ॥
ત્યાં બેઠેલા વૈનતેય (ગરુડ) એ અચાનક તે બંનેને પકડી લીધા; પછી ખાવાની ઇચ્છાથી તે વેગથી તે ડાળી પર પડ્યો.
13.26.26
तां पतन्तीमभिप्रेक्ष्य प्रेक्ष्य चर्षिगणानधः ।
आसीनान्वसुभिः सार्धं सत्रेण जगतीपते ॥ १३.२६.२६ ॥
તે ડાળીને પડતી જોઈને, અને નીચે વસુઓ સાથે યજ્ઞમાં બેઠેલા ઋષિગણોને જોઈને, હે પૃથ્વીપતિ.
13.26.27
वैखानसान्नाम यतीन्वालखिल्यगणानपि ।
तत्र भीराविशत्तस्य पतगेन्द्रस्य भारत ॥ १३.२६.२७ ॥
વૈખાનસ નામના યતિઓને અને વાલખિલ્ય ગણોને પણ; ત્યાં પક્ષીરાજનો ભય તેમનામાં પ્રવેશ્યો, હે ભારત.
13.26.28
तान्दृष्ट्वा स यतींस्तत्र समासीनान्सुरैः सह ।
तुण्डेन गृह्य तां शाखामुत्पपात खगेश्वरः।
तौच पक्षी भुजङ्गाशो व्योम्नि क्रीडन्निवाव्रजत् ॥ १३.२६.२८ ॥
ત્યાં દેવો સાથે બેઠેલા તે યતિઓને જોઈને, તે ખગેશ્વરે ચાંચથી તે ડાળી પકડી ઊંચે ઉડાન ભરી; અને તે સર્પભક્ષી પક્ષી આકાશમાં રમતો હોય તેમ ગયો.
13.26.29
तं दृष्ट्वा गुरुसम्भारं प्रगृह्योत्पतितं खगम् ।
ऋषयस्तेऽब्रुवन्सर्वे गरुडोऽयमिति स्म ह।
न त्वन्यः क्षमते कश्चिद्यथाऽयं वीर्यवान्खगः ॥ १३.२६.२९ ॥
તે ભારે ભાર પકડીને ઊંચે ઊડતા તે પક્ષીને જોઈને, તે બધા ઋષિઓએ કહ્યું—'આ ગરુડ છે; આ પરાક્રમી પક્ષી જેવું બીજું કોઈ તે સહન કરી શકે નહીં.'
13.26.30
असौ यच्छति धर्मात्मा गुरुभारसमन्वितः ।
अयं क्रीडन्निवाकाशे तस्माद्गरुड एव सः ॥ १३.२६.३० ॥
તે ધર્માત્મા, ભારે ભારથી યુક્ત થઈને, તે આપે છે; આ આકાશમાં રમતો હોય તેમ જઈ રહ્યો છે; તેથી તે ગરુડ જ છે.
13.26.31
एवं ते समयं सर्वे वसवश्च दिवौकसः ।
अकार्षुः पक्षिराजस्य गरुडेत्येव नाम ह ॥ १३.२६.३१ ॥
આ રીતે વસુઓ અને સ્વર્ગવાસી દેવોએ બધાએ પક્ષીરાજનું નામ 'ગરુડ' રાખવાનો કરાર કર્યો.
13.26.32
स पक्षी पृथिवीं सर्वां परिधावंस्ततस्ततः ।
मुमुक्षः शाखिनः शाखां न स्म देशमपश्यत ॥ १३.२६.३२ ॥
તે પક્ષી આખી પૃથ્વી પર અહીં-તહીં દોડતું રહ્યું; પણ ઝાડની ડાળ છોડવા માટે તેને કોઈ સ્થાન ન દેખાયું.
13.26.33
स वाचमशृणोद्दिव्यामुपर्युपरि जल्पतः ।
देवदूतस्य विस्पष्टमाभाष्य गरुडेति च ॥ १३.२६.३३ ॥
ઉપરથી બોલતા દેવદૂતની દિવ્ય વાણી તેણે સાંભળી; તે સ્પષ્ટપણે 'ગરુડ' કહીને સંબોધી રહી હતી.
13.26.34
वैनतेय कुविन्देषु समुद्रान्ते महाबल ।
पात्यतां शाखिनः शाखा न हि ते धर्मनिश्चयाः ॥ १३.२६.३४ ॥
હે વૈનતેય, હે મહાબળવાન! કુવિંદોની વચ્ચે, સમુદ્રકિનારે ઝાડની ડાળ પાડી દો; તેઓ ધર્મનિશ્ચયી નથી.
13.26.35
तच्छ्रुत्वा गरुडस्तूर्णं जगाम लवणाम्भसः ।
उद्देशं यत्र ते मन्दाः कुविन्दाः पापकर्मिणः ॥ १३.२६.३५ ॥
આ સાંભળીને ગરુડ ઝડપથી ખારા સમુદ્ર તરફ ગયો, જ્યાં તે મૂર્ખ, પાપકર્મી કુવિંદો રહેતા હતા.
13.26.36
ततो गत्वा ततः शाखां मुमोच पततांवरः ।
तया हता दास्तदा षड्विंशतो नृप ॥ १३.२६.३६ ॥
પછી ત્યાં જઈને પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ એ ડાળ છોડી; તેનાથી તે જ સમયે છવ્વીસ દાસ માર્યા ગયા, હે રાજન્.
13.26.37
स देशो राजशार्दूल ख्यातः परमदारुणः ।
शाखापतग इत्येव कुविन्दानां महात्मनाम् ॥ १३.२६.३७ ॥
હે રાજશાર્દૂલ, તે દેશ અત્યંત ભયંકર તરીકે પ્રખ્યાત છે; મહાત્મા કુવિંદોમાં તેને 'શાખાપતગ' જ કહેવાય છે.