મહાભારત · અધ્યાય 13.27

13.27.1

हत्वा तं पक्षिशार्दूलः कुविन्दानां जनं व्रती ।
उपोपविश्य शैलाग्रे भक्षयामास तावुभौ।
वारणं कच्छर्प चैव संहृष्टः स पतत्रिराट् ॥ १३.२७.१ ॥

કુવિંદ લોકોમાંથી એકને મારીને, વ્રતધારી પક્ષિશાર્દૂલે પર્વતના શિખર પર બેસીને એ બંને, હાથી અને કાચબો, ખાઈ લીધા. તે પક્ષિરાજ પ્રસન્ન થયો.

तयोः स रुधिरं पीत्वा मेदसी च परन्तप ।
संहृष्टः यततांश्रेष्ठो लब्ध्वा बलमनुत्तमम्।
जंगाम देवराजस्य भवनं पन्नगाशनः ॥ १३.२७.२ ॥

તે બંનેનું લોહી અને મેદ પીને, હે પરંતપ, તે પ્રસન્ન થયો. પ્રયત્નશીલોમાં શ્રેષ્ઠ તેણે અનુત્તમ બળ મેળવીને, પન્નગાશન બનીને દેવરાજના ભવન તરફ ગયો.

तं प्रणम्य महात्मानं पावकं विस्फुलिङ्गिनम् ।
रात्रिदिवं प्रज्वलितं रक्षार्थममृतस्य ह ॥ १३.२७.३ ॥

તે મહાત્મા અગ્નિને, તણખા છોડતા, રાત-દિવસ પ્રજ્વલિત અગ્નિને, પ્રણામ કરીને, ખરેખર અમૃતની રક્ષા માટે.

तं दृष्ट्वा विहगेन्द्रस्य भयं तीव्रमुपाविशत् ।
नतु तोयान्न रक्षिभ्यो भयमस्योपपद्यते ॥ १३.२७.४ ॥

તેને જોઈને પક્ષિરાજને તીવ્ર ભય થયો અને તે બેસી ગયો. પરંતુ તેને પાણીથી ભય નથી, રક્ષકોથી પણ તેને ભય ઉત્પન્ન થતો નથી.

पक्षित्वमात्मनो दृष्ट्वा ज्वलन्तं च हुताशनम् ।
पितामहमथो गत्वा ददर्श भुजगाशनः ॥ १३.२७.५ ॥

પોતાનું પક્ષીપણું અને પ્રજ્વલિત અગ્નિ જોઈને, પછી પિતામહ પાસે જઈને તે ભુજગાશને તેમને જોયા.

तं प्रणम्य महात्मानं गरुडः प्रयताञ्जलिः ।
प्रोवाच तदसन्दिग्धं वचनं पन्नगेश्वरः ॥ १३.२७.६ ॥

તે મહાત્માને પ્રણામ કરીને, હાથ જોડેલો ગરુડ, પન્નગેશ્વર, તે સંદેહરહિત વચન બોલ્યો.

उद्यतं गुरुकृत्ये मां भगवन्धर्मनिश्चितम् ।
विमोक्षणार्थं मातुर्हि दासभावादनिन्दितम् ॥ १३.२७.७ ॥

હે ભગવન્, મહાન કાર્ય માટે હું તત્પર છું; ધર્મમાં દૃઢ નિશ્ચયી છું. દાસભાવમાંથી માતાને મુક્ત કરવા, જે નિર્દોષ છે.

कद्रूसकाशममृतं मयाहर्तव्यमीश्वर ।
तदा मे जननी देव दासभावात्प्रमोक्ष्यते ॥ १३.२७.८ ॥

હે ઈશ્વર, કદ્રુ પાસેથી મારે અમૃત લાવવું છે; ત્યારે હે દેવ, મારી માતા દાસભાવમાંથી મુક્ત થશે.

तत्रामृतं प्रज्वलितो नित्यमीश्वर रक्षति ।
हिरण्यरेता भगवान्पाकशासनशासनात् ॥ १३.२७.९ ॥

ત્યાં અમૃતનું સદા પ્રજ્વલિત હિરણ્યરેતા ભગવાન અગ્નિ, ઇન્દ્રની આજ્ઞાથી, હે ઈશ્વર, સદા રક્ષણ કરે છે.

तत्र मे देवदेवेश भयं तीव्रमथाविशत् ।
ज्वलन्तं पावकं दृष्ट्वा पक्षित्वं चात्मनः प्रभो ॥ १३.२७.१० ॥

હે દેવદેવ, ત્યાં મારામાં તીવ્ર ભય પ્રવેશ્યો; હે પ્રભો, સળગતી અગ્નિ અને મારી પાંખો જોઈને.

समतिक्रमितुं शक्यः कथं स्यात्पावको मया ।
तस्याभ्युपायं वरद वक्तुमीशोऽसि मे प्रभो ॥ १३.२७.११ ॥

આ અગ્નિને હું કેવી રીતે ઓળંગી શકું? હે વરદાતા, હે પ્રભો, તેનો ઉપાય મને કહેવા તમે સમર્થ છો.

तमब्रवीन्महाभाग तप्यमानं विहङ्गमम् ।
अग्नेः संशमनोपायमुत्सयन्त पुनःपुनः ॥ १३.२७.१२ ॥

તપી રહેલા તે પક્ષીને, હે મહાભાગ, અગ્નિને શાંત કરવાનો ઉપાય ઉત્સયન્તે વારંવાર કહ્યો.

पयसा शाम्यते वत्स सर्पिषा च हुताशनः ।
शरीरस्थोपि भूतानां किं पुनः प्रज्वलन्भुवि ॥ १३.२७.१३ ॥

હે વત્સ, દૂધ અને ઘીથી હુતાશન (અગ્નિ) શાંત થાય છે. પ્રાણીઓના શરીરમાં રહેલો અગ્નિ પૃથ્વી પર પ્રજ્વલિત થાય ત્યારે તો શું શાંત ન થાય?

नवनीतं पयो वाऽपि पावके त्वं समादधेः ।
ततो गच्छ यथाकामं न त्वा धक्ष्यति पावकः ॥ १३.२७.१४ ॥

માખણ કે દૂધ તું અગ્નિમાં અર્પણ કર. પછી તારી ઇચ્છા પ્રમાણે જા; અગ્નિ તને બાળશે નહીં.