મહાભારત · અધ્યાય 13.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.43.1
मां न देवा न गन्धर्वा नासुरा न व राक्षसाः ।
विदुस्तत्वेन सत्वस्थं सूक्ष्मात्मानमवस्थितम् ॥ १३.४३.१ ॥
દેવો, ગંધર્વો, અસુરો કે રાક્ષસો મને તત્ત્વથી જાણતા નથી; સત્ત્વમાં સ્થિત સૂક્ષ્મ આત્મા તરીકે હું રહું છું.
13.43.2
चतुर्धाऽहं विभक्तात्मा लोकानां हितकाम्यया ।
भूतभव्यभविष्यादिरनादिर्विश्वकृत्तमः ॥ १३.४३.२ ॥
લોકોના હિતની કામનાથી મેં મારા આત્માને ચાર પ્રકારે વિભાજિત કર્યો; ભૂત, ભવ્ય અને ભવિષ્યનો આદિ, અનાદિ, વિશ્વકર્તા અને પરમ હું છું.
13.43.3
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
मनो बुद्धिश्च चेतश्च तमः सत्वं रजस्तथा ॥ १३.४३.३ ॥
પૃથ્વી, વાયુ, આકાશ, જળ, પાંચમું તેજ, મન, બુદ્ધિ, ચેતના, તમસ, સત્ત્વ અને રજસ — એ જ રીતે.
13.43.4
प्रकृतिर्विकृतिश्चैव विद्याविद्ये शुभाशुभे ।
मत्त एतानि जायन्ते नाहमेभ्यः कथञ्चन ॥ १३.४३.४ ॥
પ્રકૃતિ અને વિકૃતિ, વિદ્યા અને અવિદ્યા, શુભ અને અશુભ — આ બધું મારામાંથી ઉત્પન્ન થાય છે; હું તેમનાથી કોઈ રીતે ઉત્પન્ન થતો નથી.
13.43.5
यत्किंचिच्छ्रेयसा युक्तं श्रेयस्करमनुत्तमम् ।
धर्मयुक्तं च पुण्यं च सोऽहमस्मि निरामयः ॥ १३.४३.५ ॥
જે કંઈ શ્રેયથી યુક્ત, શ્રેયકારી, સર્વોત્તમ, ધર્મયુક્ત અને પુણ્યમય છે — તે જ હું છું, નિર્દોષ છું.
13.43.6
यत्स्वभावात्मतत्वज्ञैः कारणैरुपलक्ष्यते ।
अनादिमध्यनिधनः सोन्तरात्माऽस्मि शाश्वतः ॥ १३.४३.६ ॥
સ્વભાવ, આત્મા અને તત્ત્વના જ્ઞાતાઓ જે કારણોથી જેને ઓળખે છે — આદિ, મધ્ય અને અંત વિનાનો તે અંતરાત્મા, શાશ્વત હું છું.
13.43.7
यत्तु मे परमं गुह्यं रूपं सूक्ष्मार्थदर्शिभिः ।
गृह्यते सूक्ष्मभावज्ञैः सोऽविभाव्योस्मि शाश्वतः ॥ १३.४३.७ ॥
સૂક્ષ્મ અર્થ જોનારા અને સૂક્ષ્મ ભાવ જાણનારા જેને ગ્રહણ કરે છે તે મારું પરમ ગુહ્ય રૂપ છે; તે અવિભાવ્ય, શાશ્વત હું છું.
13.43.8
तत्तु मे परमं गुह्यं येन व्याप्तमिदं जगत् ।
सोहङ्गतः सर्वसत्वः सर्वस्य प्रभवोऽव्ययः ॥ १३.४३.८ ॥
જેનાથી આ જગત વ્યાપ્ત છે તે જ મારું પરમ ગુહ્ય રૂપ છે; હું સર્વ પ્રાણીઓમાં પ્રવેશેલો છું, સર્વનો અવ્યય ઉદ્ભવ છું.
13.43.9
मत्तो जायन्ति भूतानि मया धार्यन्त्यहर्निशम् ।
मय्येव विलयं यान्ति प्रलये पन्नगाशन ॥ १३.४३.९ ॥
મારાથી પ્રાણીઓ ઉત્પન્ન થાય છે, મારા દ્વારા દિવસ-રાત ધારણ થાય છે; પ્રલયમાં તેઓ મારામાં જ વિલીન થાય છે, હે સર્પભક્ષી.
13.43.10
यो मां यथा वेदयति तथा तस्यास्मि काश्यप ।
मनोबुद्धिगतः श्रेयो विदधामि विहङ्गम ॥ १३.४३.१० ॥
જે મને જેમ જાણે છે, તેના માટે હું તેવો જ છું, હે કાશ્યપ; મન અને બુદ્ધિમાં રહીને હું તેનું કલ્યાણ કરું છું, હે વિહંગમ.
13.43.11
मां तु ज्ञातुं कृता बुद्धिर्भवता पक्षिसत्तम ।
शृणु योऽहं यतश्चाहं यदर्थश्चाहमुद्यतः ॥ १३.४३.११ ॥
મને જાણવાનો તેં સંકલ્પ કર્યો છે, હે પક્ષીશ્રેષ્ઠ; સાંભળ — હું કોણ છું, ક્યાંથી આવ્યો છું, અને કયા હેતુ માટે હું પ્રવૃત્ત છું.
13.43.12
ये केचिन्नियतात्मानस्त्रेताग्निपरमार्चिताः ।
अग्निकार्यपरा नित्यं जपहोमपरायणाः ॥ १३.४३.१२ ॥
જે કોઈ સંયમી આત્મા, ત્રેતાગ્નિથી પરમ પૂજિત, નિત્ય અગ્નિકાર્યમાં તત્પર, જપ-હોમમાં પરાયણ છે.
13.43.13
आत्मन्यग्नीन्समाधाय नियता नियतेन्द्रियाः ।
अनन्यमनसस्ते मां सर्वे वै समुपासते ॥ १३.४३.१३ ॥
પોતાની અંદર અગ્નિઓ સ્થાપીને, ઇન્દ્રિયોને નિયંત્રિત રાખીને, અનન્ય મનથી તેઓ સૌ મારી ઉપાસના કરે છે.
13.43.14
यजन्तो जपयज्ञैर्मां मानसैश्च सुसंयताः ।
अग्नीनभ्युद्ययुः शश्वदग्निष्वेवाभिसंश्रिताः ॥ १३.४३.१४ ॥
જપયજ્ઞો અને માનસિક સાધનોથી મારું યજન કરતા, સારી રીતે સંયમી થઈને તેઓ સદા અગ્નિઓ પાસે જાય છે અને અગ્નિઓમાં જ આશ્રય લે છે.
13.43.15
अनन्यकार्याः शुचयो नित्यमग्निपरायणाः ।
य एवंबुद्ध्यो धीरास्ते मां गच्छन्ति तादृशाः ॥ १३.४३.१५ ॥
જેમને બીજું કોઈ કાર્ય નથી, જે શુચિ છે, સદા અગ્નિપરાયણ છે, એવી બુદ્ધિવાળા ધીર પુરુષો મને પામે છે.
13.43.16
अकामहतसङ्कल्पा ज्ञाने नित्यं समाहिताः ।
आत्मन्यग्निं समाधाय निराहारा निराशिषः ॥ १३.४३.१६ ॥
કામનાથી રહિત સંકલ્પવાળા, જ્ઞાનમાં સદા સમાહિત, પોતાની અંદર અગ્નિ સ્થાપીને, નિરાહાર અને નિષ્કામ રહે છે.
13.43.17
विषयेषु निरारम्भा विमुक्ता ज्ञानचक्षुषः ।
अनन्यमनसो धीराः स्वभावनियमान्विताः ॥ १३.४३.१७ ॥
વિષયોમાં પ્રવૃત્ત ન થનારા, જ્ઞાનચક્ષુથી મુક્ત, અનન્ય મનવાળા ધીર પુરુષો પોતાના સ્વભાવના નિયમથી યુક્ત હોય છે.
13.43.18
यत्तद्वियति दृष्टं तत्सरः पद्मोत्पलायुतम् ।
तत्राग्नयः सन्निहिता दीप्यन्ते स्म निरिन्धनाः ॥ १३.४३.१८ ॥
આકાશમાં જે સરોવર જોવામાં આવે છે, જે કમળો અને નીલકમળોથી ભરેલું છે, ત્યાં ઇંધન વિના અગ્નિઓ હાજર રહીને પ્રકાશતા હતા.
13.43.19
ज्ञानामलाशयास्तस्मिन्ये च चन्द्रांशुनिर्मलाः ।
उपासीना गृणन्तोऽग्निमस्पष्टाक्षरभाषिणः।
आकाङ्क्षमाणाः शुचयस्तेष्वग्रिषु विहङ्गम ॥ १३.४३.१९ ॥
જ્ઞાનથી નિર્મળ અંતઃકરણવાળા અને ચંદ્રકિરણો જેવા શુદ્ધ લોકો ત્યાં બેસીને અગ્નિની સ્તુતિ કરે છે, અસ્પષ્ટ અક્ષરોમાં બોલે છે, અને તે શ્રેષ્ઠ અગ્નિઓની ઇચ્છા કરતા શુદ્ધ રહે છે, હે વિહંગમ.
13.43.20
ये मया भावितात्मानो मय्येवाभिरताः सदा ।
उपासते च मामेव ज्योतिर्भूता निरामयाः ॥ १३.४३.२० ॥
જેઓ મારા દ્વારા ભાવિત આત્માવાળા છે, જેઓ સદા મારામાં જ રમે છે અને મારી જ ઉપાસના કરે છે, તેઓ જ્યોતિસ્વરૂપ અને રોગરહિત થાય છે.
13.43.21
तैर्हि तत्रैव वस्तव्यं नीरागादिभिरच्युतैः ।
निराहारा ह्यनिष्पन्दाश्चन्द्रांशुसदृशप्रभाः ॥ १३.४३.२१ ॥
રાગાદિથી મુક્ત, અચ્યુત એવા તેમણે ત્યાં જ નિવાસ કરવો જોઈએ; તેઓ નિરાહાર, નિશ્ચલ અને ચંદ્રકિરણો જેવી પ્રભાવાળા છે.
13.43.22
निर्मला निरहङ्कारा निरालम्बा निराशिषः ।
मद्भक्ताः सततं तेवै भक्तांस्तानपि चाप्यहम् ॥ १३.४३.२२ ॥
જે નિર્મળ, અહંકારરહિત, આશ્રયરહિત, કામનારહિત અને સદા મારા ભક્ત છે, તેઓ જ; તે ભક્તોને હું પણ સ્વીકારું છું.
13.43.23
चतुर्धाऽहं विभक्तात्मा चरामि जगतो हितः ।
लोकानां धारणार्थाय विधानं विदधामि च ॥ १३.४३.२३ ॥
હું ચાર પ્રકારે વિભક્ત આત્મા થઈને જગતના હિત માટે વિચરું છું; લોકોને ધારણ કરવા માટે વિધાન પણ સ્થાપું છું.
13.43.24
यथावत्तदशेषेण श्रोतुमर्हति मे भवान् ॥ १३.४३.२४ ॥
તે યથાવત, સંપૂર્ણપણે મને સંભળાવવા આપ યોગ્ય છો.
13.43.25
एका मूर्तिर्निर्गुणाख्या योगं परममास्थिता ।
द्वितीया सृजते तात भूतग्रामं चराचरम् ॥ १३.४३.२५ ॥
એક મૂર્તિ નિર્ગુણ નામે પરમ યોગમાં સ્થિત છે; બીજી, હે તાત, ચરાચર ભૂતસમૂહનું સર્જન કરે છે.
13.43.26
सृष्टं संहरते चैका जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
ज्ञातात्मनिष्ठा क्षपयन्मोहयन्तीव मायया।
क्षपयन्ती मोहयति आत्मनिष्ठा स्वमायया ॥ १३.४३.२६ ॥
સર્જાયેલા ચરાચર જગતનો એક સંહાર કરે છે; આત્મનિષ્ઠ રહી માયાથી મોહ પમાડતાં જાણે નાશ કરે છે; પોતાની માયાથી નાશ કરતાં મોહ પમાડે છે.
13.43.27
चतुर्थी मे महामूर्तिर्जगद्वृद्धिं ददाति सा ।
रक्षते चापि नियता सोहमस्मि नभश्वरः ॥ १३.४३.२७ ॥
મારી ચોથી મહામૂર્તિ જગતને વૃદ્ધિ આપે છે; તે જ નિયત રીતે રક્ષા પણ કરે છે. તે હું આકાશમાં વિચરનારો છું.
13.43.28
मया सर्वमिदं व्याप्तं मयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
अहं सर्वजगद्बीजं सर्वत्रगतिरव्ययः ॥ १३.४३.२८ ॥
મારાથી આ સર્વ વ્યાપ્ત છે; મારામાં સર્વ પ્રતિષ્ઠિત છે. હું સર્વ જગતનું બીજ છું, સર્વત્ર ગતિ ધરાવનાર, અવ્યય.
13.43.29
यानि तान्यग्निहोत्राणि ये च चन्द्रांशुराशयः ।
गृणन्ति वेदं सततं तेष्वग्निषु विहङ्गम ॥ १३.४३.२९ ॥
જે અગ્નિહોત્રો છે, અને ચંદ્રકિરણોના રાશિ સમાન જેઓ સતત વેદનું પઠન કરે છે — હે વિહંગમ, તે અગ્નિઓમાં (હું છું).
13.43.30
क्रमेण मां समायान्ति सुखिनो ज्ञानसंयुताः ।
तेषामहं तपो दीप्तं तेजः सम्यक्समाहितम्।
नित्यं ते मयि वर्तन्ते तेषु चाहमतन्द्रितः ॥ १३.४३.३० ॥
જ્ઞાનયુક્ત સુખી જનો ક્રમે ક્રમે મારી પાસે આવે છે. તેમના માટે હું દીપ્ત તપ, સમ્યક સમાહિત તેજ છું; તેઓ સદા મારામાં વસે છે, અને હું તેમનામાં અતંદ્રિત રહું છું.
13.43.31
सर्वतो मुक्तसङ्गेन मय्यनन्यसमाधिना ।
शक्यः समासादयितुमहं वै ज्ञानचक्षुषा ॥ १३.४३.३१ ॥
સર્વ બાજુએ આસક્તિરહિત અને મારામાં અનન્ય સમાધિવાળો, જ્ઞાનચક્ષુથી મને ચોક્કસ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.
13.43.32
मां स्थूलदर्शनं विद्धि जगतः कार्यकारणम् ।
मत्तश्च सम्प्रसूतान्वै विद्धि लोकान्सदैवतान् ॥ १३.४३.३२ ॥
સ્થૂળ દૃષ્ટિએ દેખાતા મને જગતનું કાર્ય અને કારણ જાણ; અને મારાથી જ દેવતાઓ સહિત લોકો ઉત્પન્ન થયા છે એમ નિશ્ચિતપણે જાણ.
13.43.33
मया चापि चतुर्धात्मा विभक्तः प्राणिषु स्यिथः ।
आत्मभूतो वासुदेवो ह्यनिरुद्धो मतौ स्यितः ॥ १३.४३.३३ ॥
મારા દ્વારા પણ મારો આત્મા ચાર પ્રકારે વિભાજિત થઈને પ્રાણીઓમાં સ્થિત છે; આત્મરૂપ વાસુદેવ અને મનમાં સ્થિત અનિરુદ્ધ.
13.43.34
सङ्कर्षणोऽहङ्कारे च प्रद्युम्नो मनसि स्यितः ।
अन्यथा च चतुर्दा यत्सम्यक्त्वं श्रोतुमर्हसि ॥ १३.४३.३४ ॥
અહંકારમાં સંકર્ષણ અને મનમાં સ્થિત પ્રદ્યુમ્ન; અને ચતુર્વિધ રૂપનું યથાર્થ સ્વરૂપ તારે સાંભળવું જોઈએ.
13.43.35
यत्तत्पद्ममभूत्पूर्वं तत्र ब्रह्मा व्यजायत ।
ब्राह्मणश्चापि सम्भूतः शिव इत्यवधार्यताम् ॥ १३.४३.३५ ॥
પૂર્વે તે કમળ ઉત્પન્ન થયું, ત્યાં બ્રહ્મા જન્મ્યા; અને બ્રાહ્મણ (બ્રહ્મા) માંથી શિવ પણ ઉત્પન્ન થયા, એમ જાણો.
13.43.36
शिवात्स्कन्दः संवभूव एतत्सृष्टिचतुष्टयम् ।
दैत्यदानवदर्पघ्नमेवं मां विद्धि नित्यशः ॥ १३.४३.३६ ॥
શિવથી સ્કંદ ઉત્પન્ન થયા; આ ચતુર્વિધ સૃષ્ટિ છે. દૈત્ય-દાનવોના અભિમાનનો નાશ કરનાર મને આ રીતે સદા જાણ.
13.43.37
दैत्यदानवरक्षोभिर्यदा धर्मः प्रपीड्यते ।
तदाऽहं धर्मवृद्ध्यर्थं मूर्तिमान्भविताऽऽशुग ॥ १३.४३.३७ ॥
દૈત્ય, દાનવ અને રાક્ષસો દ્વારા ધર્મ પીડાય ત્યારે, ધર્મની વૃદ્ધિ માટે હું શીઘ્ર મૂર્તિમાન થઈશ.
13.43.38
वेदव्रतपरा ये तु धीरा निश्चितबुद्ध्यः ।
योगिनो योगयुक्ताश्च ते मां पश्यन्ति नान्यथा ॥ १३.४३.३८ ॥
વેદવ્રતમાં તત્પર, ધીર, નિશ્ચિત બુદ્ધિવાળા, યોગયુક્ત યોગીઓ જ મને જુએ છે, બીજી રીતે નહીં.
13.43.39
पञ्चभिः सम्प्रयुक्तोऽहं विप्रयुक्तश्च पञ्चभिः ।
वर्तमानश्च तेष्वेवं निवृत्तश्चैव तेष्वहम् ॥ १३.४३.३९ ॥
હું પાંચથી સંયુક્ત અને પાંચથી વિયુક્ત પણ છું; તેમનામાં જ વર્તું છું અને તેમનાથી નિવૃત્ત પણ છું.
13.43.40
ये विदुर्जातसङ्कल्पास्ते मां पश्यन्ति तादृशाः ॥ १३.४३.४० ॥
જેઓ મને જાણે છે, જેમનો સંકલ્પ ઉદ્ભવ્યો છે — તેઓ જ એવા થઈને મને જુએ છે.
13.43.41
स्वं वायुरापो ज्योतिश्च पृथिवी चेति पञ्चमम् ।
तदात्मकोऽस्मि विज्ञेयो न चान्योस्मीति निश्चितम्। ॥ १३.४३.४१ ॥
આકાશ, વાયુ, જળ, અગ્નિ અને પાંચમી પૃથ્વી — હું તેમના જ સ્વરૂપવાળો છું એમ જાણવું; હું તેમનાથી અન્ય નથી એ નિશ્ચિત છે.
13.43.42
वर्तमानमतीतं च पञ्चवर्गेषु निश्चलम् ।
शब्दस्पर्शेषु रूपेषु रसगन्धेषु चाप्यहम् ॥ १३.४३.४२ ॥
વર્તમાન અને અતીત, અને પાંચ વર્ગોમાં અચલ રહેલો; શબ્દ, સ્પર્શ, રૂપ, રસ અને ગંધમાં પણ હું જ છું.
13.43.43
रजस्तमोभ्यामाविष्टा येषां बुद्धिरनिश्चिता ।
ते न पश्यन्ति मे तत्वं तपसा महता ह्यपि ॥ १३.४३.४३ ॥
રજોગુણ અને તમોગુણથી ગ્રસ્ત, જેમની બુદ્ધિ અનિશ્ચિત છે, તેઓ મહાન તપથી પણ મારું તત્ત્વ જોતા નથી.
13.43.44
नोपवासैर्न नियमैर्न व्रतैर्विविधैरपि ।
द्रष्टुं वा वेदितुं वाऽपि न शक्या परमा गतिः ॥ १३.४३.४४ ॥
ઉપવાસથી, નિયમોથી કે વિવિધ વ્રતોથી પણ પરમ ગતિ જોવી કે જાણવી શક્ય નથી.
13.43.45
महामोहार्थपङ्के तु निमग्रानां गतिर्हरिः ।
एकान्तिनो ध्यानपरा यतिभावाद्ब्रजन्ति माम् ॥ १३.४३.४५ ॥
મહામોહના કીચડમાં ડૂબેલાઓની ગતિ હરિ છે; એકનિષ્ઠ, ધ્યાનપરાયણ લોકો યતિભાવથી મને પામે છે.
13.43.46
सत्वयुक्ता मतिर्येषां केवलाऽऽत्मविनिश्चिता ।
ते पश्यन्ति स्वमात्मानं परमात्मानमव्ययम् ॥ १३.४३.४६ ॥
સત્ત્વગુણયુક્ત અને કેવળ આત્મામાં નિશ્ચિત બુદ્ધિ જેમની છે, તેઓ પોતાના આત્માને અને તે અવ્યય પરમાત્માને જુએ છે.
13.43.47
अहिंसा सर्वभूतेषु तेष्ववस्तितमार्जवम् ।
तेष्वेव च समाधाय सम्यगेति च मामजम् ॥ १३.४३.४७ ॥
સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે અહિંસા અને તેમનામાં સ્થિત સરળતા; તેમનામાં જ ચિત્ત સારી રીતે સમાહિત કરીને તે અજન્મા મને પામે છે.
13.43.48
यदेतत्परमं गुह्यमाख्यानं परमाद्भुतम् ।
यत्तेन तदशेषेण यथावच्छ्रोतुमर्हसि ॥ १३.४३.४८ ॥
આ પરમ ગુહ્ય અને પરમ અદ્ભુત ઉપદેશ તારે સંપૂર્ણપણે અને યથાર્થ રીતે સાંભળવો જોઈએ.
13.43.49
ये त्वग्निहोत्रनियता जपयज्ञपरायणाः ।
ते मामुपासते शश्वद्यांस्तांस्त्वं दृष्टवानसि ॥ १३.४३.४९ ॥
જેઓ અગ્નિહોત્રમાં નિયત અને જપયજ્ઞમાં તત્પર છે, તેઓ સદા મારી ઉપાસના કરે છે; તેમને તેં જોયા છે.
13.43.50
शास्त्रदृष्टविधानज्ञा असक्ताः क्वचिदन्यथा ।
शक्योऽहं वेदितुं तैस्तु यन्मे परममव्ययम् ॥ १३.४३.५० ॥
શાસ્ત્રમાં જોયેલા વિધાનો જાણનારા અને ક્યાંય અન્યથા આસક્ત ન થનારા, તેમના દ્વારા જ હું જાણી શકાઉં છું; તે મારું પરમ અવ્યય સ્વરૂપ છે.
13.43.51
ये तु सांख्यं च योगं च ज्ञात्वाऽप्यधृतनिश्चयाः ।
न ते गच्छन्ति कुशलाः परां गतिमनुत्तमाम् ॥ १३.४३.५१ ॥
પરંતુ સાંખ્ય અને યોગ જાણીને પણ જેમનો નિશ્ચય દૃઢ નથી, તેઓ કુશળ હોવા છતાં તે પરમ, અનુત્તમ ગતિ પામતા નથી.
13.43.52
तस्माज्ज्ञानेन शुद्धेन प्रसन्नात्माऽऽन्मविच्छुचिः ।
आसादयति तद्ब्रह्म यत्र गत्वा न शोचति ॥ १३.४३.५२ ॥
તેથી શુદ્ધ જ્ઞાનથી, પ્રસન્ન આત્મવાળો, આત્માને જાણનાર શુચિ પુરુષ તે બ્રહ્મને પામે છે; ત્યાં જઈને તે શોક કરતો નથી.
13.43.53
शुद्धाभिजनसम्पन्नाः श्रद्धायुक्तेन चेतसा ।
मद्भक्त्या च द्विजश्रेष्ठा गच्छन्ति परमां गतिं ॥ १३.४३.५३ ॥
શુદ્ધ કુળમાં જન્મેલા, શ્રદ્ધાયુક્ત ચિત્તથી અને મારી ભક્તિથી યુક્ત — હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો — તેઓ પરમ ગતિ પામે છે.
13.43.54
यद्गह्यं परमं बुद्धेरलिङ्गग्रहणं च यत् ।
तत्सूक्ष्मं गृह्यते विप्रैर्यतिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ १३.४३.५४ ॥
જે બુદ્ધિનું પરમ ગુહ્ય છે અને લિંગરહિત રીતે ગ્રહણ થાય છે, તે સૂક્ષ્મ તત્ત્વ વિપ્રો અને તત્ત્વદર્શી યતિઓ દ્વારા ગ્રહણ થાય છે.
13.43.55
न वायुः पवते तत्र न तस्मिञ्ज्योतिषां गतिः ।
न चापः पृथिवी चैव नाकाशं न मनोगतिः ॥ १३.४३.५५ ॥
ત્યાં પવન વાતો નથી, તેમાં જ્યોતિઓની ગતિ પણ નથી; પાણી, પૃથ્વી, આકાશ કે મનની ગતિ પણ નથી.
13.43.56
तस्माच्चैतानि सर्वाणि प्रजायन्ते विहङ्गम ।
सर्वेभ्यश्च स तेभ्यश्च प्रभवत्यमलो विभुः ॥ १३.४३.५६ ॥
હે વિહંગમ, તેમનાથી જ આ સર્વ ઉત્પન્ન થાય છે; નિર્મળ અને સર્વવ્યાપી તે આ સર્વથી અને તેમનાથી પણ વધુ પ્રગટ થાય છે.
13.43.57
स्थूलदर्शनमेतन्मे यद्दृष्टं भवताऽनघ ।
एतत्सूक्ष्मस्य तद्द्वारं कार्याणां कारणं त्वहम् ॥ १३.४३.५७ ॥
હે નિષ્પાપ, તેં જે જોયું તે મારું સ્થૂળ દર્શન છે; આ તે સૂક્ષ્મનું દ્વાર છે, અને કાર્યોનું કારણ તો હું જ છું.
13.43.58
दृष्टो वै भवता तस्मात्सरस्यमितविक्रम ।
ब्रह्मणो यदहोरात्रसङ्ख्याभिज्ञैर्विभाव्यते ॥ १३.४३.५८ ॥
હે અમિત પરાક્રમી, તેથી સરોવરમાં તેં તે જોયું; બ્રહ્માના દિવસ-રાતની ગણતરી જાણનારાઓ દ્વારા તે ગણાય છે.
13.43.59
एष कालस्त्वया तत्र सरस्यहमुपागतः ।
मां यज्ञमाहुर्यज्ञज्ञा वेदं वेदविदो जनाः।
मुनयश्चापि मामेव जपयज्ञं प्रचक्षते ॥ १३.४३.५९ ॥
તે સરોવરમાં તેં આ કાળને જોયો, ત્યાં હું પધાર્યો હતો. યજ્ઞ જાણનારા મને જ યજ્ઞ કહે છે, વેદ જાણનારા મને જ વેદ કહે છે; મુનિઓ પણ મને જ જપયજ્ઞ કહે છે.
13.43.60
वक्ता मन्ता रसयिता घ्राता द्रष्टा प्रदर्शकः ।
बोद्धा बोधयिता चाहं गन्ता श्रोता चिदात्मकः ॥ १३.४३.६० ॥
વક્તા, મંતા, રસયિતા, ઘ્રાતા, દ્રષ્ટા, પ્રદર્શક; બોદ્ધા અને બોધયિતા પણ હું જ છું; ગંતા અને શ્રોતા પણ હું જ છું, મારું સ્વરૂપ ચૈતન્ય છે.
13.43.61
मामिष्ट्वा स्वर्गमायान्ति तथा चाप्नुवते महत् ।
ज्ञात्वा मामेव चैवान्ते निःसङ्गेनान्तरात्मना ॥ १३.४३.६१ ॥
મારી પૂજા કરીને તેઓ સ્વર્ગે જાય છે; એ રીતે મહાન ફળ પણ પામે છે. અંતે મને જ જાણીને, અનાસક્ત અંતરાત્માથી.
13.43.62
अहं तेजो द्विजातीनां मम तेजो द्विजातयः ।
मम यस्तेजसो देहः सोग्निरित्यवगम्यताम् ॥ १३.४३.६२ ॥
હું દ્વિજોનું તેજ છું; દ્વિજો મારું તેજ છે. મારા તેજનો જે દેહ છે તે અગ્નિ છે—એમ જાણો.
13.43.63
प्राणपालः शरीरेऽहं योगिनामहमीश्वरः ।
सांख्यानामिदमेवाग्रे मयि सर्वमिदं जगत् ॥ १३.४३.६३ ॥
શરીરમાં પ્રાણનો પાલક હું છું; યોગીઓનો ઈશ્વર હું છું. સાંખ્યોને આરંભમાં આ જ છે; આ સમગ્ર જગત મારામાં છે.
13.43.64
धर्ममर्तं च कामं च मोक्षं चैवार्जवं जपम् ।
तमः सत्वं रजश्चैव कर्मजं च भवाप्ययम् ॥ १३.४३.६४ ॥
ધર્મ, અર્થ અને કામ, મોક્ષ અને ઋજુતા, જપ, તમ, સત્ત્વ અને રજ, કર્મજન્ય, અને ઉત્પત્તિ તથા લય—
13.43.65
स तदाऽहं तथारूपस्त्वया दृष्टः सनातनः ।
ततस्त्वहं परतरः शक्यः कालेन वेदितुम् ॥ १३.४३.६५ ॥
ત્યારે હું એવા રૂપે તમારા દ્વારા સનાતન જોવાયો; છતાં હું તેનાથી પણ પર છું, કાળક્રમે જાણી શકાય એવો.
13.43.66
मम यत्परमं गुह्यं शाश्वतं ध्रुवमव्ययम् ।
तदेवं परमो गुह्यो देवो नारायणो हरिः।
न तच्छक्यं भुजङ्गारे वेत्तुमभ्युदयान्वितैः ॥ १३.४३.६६ ॥
મારું જે પરમ, ગુહ્ય, શાશ્વત, ધ્રુવ અને અવ્યય છે, તે જ પરમ ગુહ્ય દેવ નારાયણ, હરિ છે. અભ્યુદયથી યુક્ત લોકો તેને જાણી શકતા નથી, હે ભુજંગ.
13.43.67
निरारम्भनमस्कारा निराशीर्बन्धनास्तथा ।
गच्छन्ति तं महात्मानः परं ब्रह्म सनातनम् ॥ १३.४३.६७ ॥
આરંભ, નમસ્કાર અને આશાબંધનોથી મુક્ત મહાત્માઓ તે પરમ સનાતન બ્રહ્મને પામે છે.
13.43.68
स्थूलोऽहमेवं विहग त्वया दृष्टस्तथाऽनघ ।
एतच्चापि न वेत्त्यन्यस्त्वामृते पन्नगाशन ॥ १३.४३.६८ ॥
હે વિહગ, તેં મને આ રીતે સ્થૂલ રૂપમાં જોયો છે; હે નિષ્પાપ. હે પન્નગાશન, તારા વિના બીજું કોઈ આ પણ જાણતું નથી.
13.43.69
मा मतिस्तव गान्नाशमेषा गतिरनुत्तमा ।
मद्भक्तो भव नित्यं त्वं ततो वेत्स्यसि मे पदम् ॥ १३.४३.६९ ॥
તારી બુદ્ધિનો નાશ ન થાય; આ જ અનુત્તમ માર્ગ છે. સદા મારો ભક્ત બન, ત્યારે તું મારું પદ જાણીશ.
13.43.70
एतत्ते सर्वमाख्यातं रहस्यं दिव्यमानुषम् ।
एतच्छ्रेयः परं चैतत्पन्थानं विद्धि मोक्षिणाम् ॥ १३.४३.७० ॥
આ બધું તને કહેવામાં આવ્યું — દિવ્ય અને માનવીય રહસ્ય. આ જ પરમ કલ્યાણ છે; મોક્ષાર્થીઓનો આ માર્ગ છે એમ જાણ.
13.43.71
एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत ।
पश्यतो मे महायोगी जगामात्मगतिर्गतिम् ॥ १३.४३.७१ ॥
આ પ્રમાણે કહીને તે ભગવાન ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા. મારી નજર સામે તે મહાયોગીએ પોતાની ગતિથી પરમ ગતિ પ્રાપ્ત કરી.
13.43.72
एतदेवंविधं तस्य महिमानं महात्मनः ।
अच्युतस्याप्रमेयस्य दृष्टवानस्मि यत्पुरा ॥ १३.४३.७२ ॥
મહાત્મા, અચ્યુત, અપ્રમેય એવા તેમની આવી મહિમા મેં પહેલાં જોઈ હતી.
13.43.73
एतद्वः सर्वमाख्यातं चेष्टितं तस्य धीमतः ।
मयाऽनुभूतं प्रत्यक्षं दृष्ट्वा चाद्भुतकर्मणः ॥ १३.४३.७३ ॥
તે બુદ્ધિમાનનાં આ બધાં કાર્યો મેં તમને કહ્યાં. અદ્ભુત કર્મ કરનારને મેં પોતે અનુભવ્યો અને પ્રત્યક્ષ જોયો છે.