મહાભારત · અધ્યાય 13.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.49.1
महायोगी तु तं प्राह कृष्णद्वैपायनो मुनिः ।
पठस्व पुत्र भद्रं ते प्रीयतां ते महेश्वरः ॥ १३.४९.१ ॥
મહાયોગી કૃષ્ણદ્વૈપાયન મુનિએ તેને કહ્યું: પુત્ર, તારું કલ્યાણ થાઓ, પાઠ કર; મહેશ્વર તારા પર પ્રસન્ન થાઓ.
13.49.2
पुरा पुत्र मया मेरौ तप्यता परमं तपः ।
पुत्रहेतोर्महाराज स्तव एषोऽनुकीर्तितः ॥ १३.४९.२ ॥
પુત્ર, પૂર્વે મેં મેરુ પર્વત પર પરમ તપ કરતાં, મહારાજ, પુત્રની કામનાથી આ સ્તોત્રનું કીર્તન કર્યું હતું.
13.49.3
लब्धवानीप्सितं काममहं वै पाण्डुनन्दन ।
तथा त्वमपि शर्वाद्धि सर्वान्कामानवाप्स्यसि ॥ १३.४९.३ ॥
પાંડુનંદન, મેં એ ઇચ્છિત કામના મેળવી; તે જ રીતે તું પણ શર્વ પાસેથી બધી કામનાઓ મેળવીશ.
13.49.4
कपिलश्च ततः प्राह साङ्ख्यर्षिर्देवसम्मतः ।
मया जन्मान्यनेकानि भक्त्या चाराधितो भवः।
प्रीतश्च भगवाञ्ज्ञानं ददौ मम भवान्तकम् ॥ १३.४९.४ ॥
પછી દેવોને માન્ય સાંખ્ય ઋષિ કપિલે કહ્યું: મેં અનેક જન્મોમાં ભક્તિથી ભવની આરાધના કરી; પ્રસન્ન થઈને ભગવાને મને ભવનો અંત લાવનારું જ્ઞાન આપ્યું.
13.49.5
चारुशीर्षस्ततः प्राह शक्रस्य दयितः सखा ।
आलम्बायन इत्येवं विश्रुतः करुणात्मकः ॥ १३.४९.५ ॥
પછી શક્ર (ઇન્દ્ર)ના પ્રિય મિત્ર ચારુશીર્ષે કહ્યું; આલંબાયન તરીકે વિખ્યાત, કરુણામય સ્વભાવના તે.
13.49.6
मया गोकर्णमासाद्य तपस्तप्त्वा शतं समाः ।
अयोनिजानां दान्तानां धर्मज्ञानां सुवर्चसाम् ॥ १३.४९.६ ॥
મેં ગોકર્ણ પહોંચીને સો વર્ષ તપ કર્યું; અયોનિજ, દાંત, ધર્મજ્ઞ અને તેજસ્વી (મહાત્માઓ) સાથે.
13.49.7
अजराणामदुःखानां शतवर्षसहस्रिणाम् ।
लब्धं पुत्र शतं शर्वात्पुरा पाण्डुनृपात्मज ॥ १३.४९.७ ॥
ઘડપણ વિનાના, દુઃખ વિનાના, સો હજાર વર્ષ જીવનારા — હે પાંડુરાજપુત્ર, પૂર્વે શર્વ (શિવ) પાસેથી સો પુત્રો મળ્યા હતા.
13.49.8
वाल्मीकिश्चाह भगवान्युधिष्ठिरमिदं वचः ।
विवादे साग्निमुनिभिर्ब्रह्मघ्नो वै भवानिति ॥ १३.४९.८ ॥
ભગવાન વાલ્મીકિએ યુધિષ્ઠિરને આ વચન કહ્યું — અગ્નિ અને મુનિઓ સાથેના વિવાદમાં, તું બ્રહ્મહત્યારો છે એમ.
13.49.9
उक्तः क्षणेन चाविष्टस्तेनाधर्मेण भारत ।
सोऽहमीशानमनघममोघं शरणं गतः ॥ १३.४९.९ ॥
હે ભરતવંશી, એક ક્ષણમાં એમ કહેવાયું અને તે અધર્મથી ગ્રસ્ત થઈને, હું નિષ્પાપ, અમોઘ ઈશાનના શરણે ગયો.
13.49.10
मुक्तश्चास्मि ततः पापैस्ततो दुःखविनाशनः ।
आह मां त्रिपुरघ्नो वै यशस्तेऽग्र्यं भविष्यति ॥ १३.४९.१० ॥
હું પાપોથી મુક્ત થયો; પછી દુઃખનો નાશ કરનાર, ત્રિપુરનો સંહારક મને બોલ્યો — તારો યશ શ્રેષ્ઠ થશે.
13.49.11
जामदग्न्यश्च कौन्तेयमिदं धर्मभृतांवरः ।
ऋषिमध्ये स्थितः प्राह ज्वलन्निव दिवाकरः ॥ १३.४९.११ ॥
ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ જામદગ્ન્ય (પરશુરામ) ઋષિઓની મધ્યે ઊભા રહી, સૂર્ય સમાન પ્રજ્વલિત થઈને કુંતીપુત્રને આ કહ્યું.
13.49.12
पितृविप्रवधेनाहमार्तो वै पाण्डवाग्रज ।
शुचिर्भूत्वा महादेवं गतोस्मि शरणं नृप ॥ १३.४९.१२ ॥
પિતા અને બ્રાહ્મણના વધથી હું ખરેખર પીડિત હતો, હે પાંડવાગ્રજ; હે રાજા, શુદ્ધ થઈને હું મહાદેવના શરણે ગયો.
13.49.13
नामभिश्चास्तुवं देवं ततस्तुष्टोऽभवद्भवः ।
परशुं च ततो देवो दिव्यान्यस्त्राणि चैव मे ॥ १३.४९.१३ ॥
મેં નામોથી તે દેવની સ્તુતિ કરી; ત્યારે ભવ પ્રસન્ન થયા. પછી તે દેવે મને એક પરશુ અને દિવ્ય અસ્ત્રો પણ આપ્યા.
13.49.14
पापं च ते न भविता अजेयश्च भविष्यसि ।
न ते प्रभविता मृत्युरजरश्च भविष्यसि ॥ १३.४९.१४ ॥
તને પાપ નહીં લાગે; તું અજેય થઈશ. મૃત્યુ તારા પર પ્રભાવ નહીં પાડે; તું જરારહિત થઈશ.
13.49.15
आह मां भगवानेवं शिखण्डी शिवविग्रहः ।
तदवाप्तं च मे सर्वं प्रसादात्तस्य धीमतः ॥ १३.४९.१५ ॥
શિવરૂપ ભગવાન શિખંડીએ મને આમ કહ્યું. તે બુદ્ધિમાન દેવની કૃપાથી મને તે સર્વ પ્રાપ્ત થયું.
13.49.16
विश्वामित्रस्तदोवाच क्षत्रियोऽहं तदाऽभवम् ।
ब्राह्मणोऽहं भवानीति मया चाराधितो भवः।
तत्प्रसादान्मया प्राप्तं ब्राह्मण्यं दुर्लभं महत् ॥ १३.४९.१६ ॥
વિશ્વામિત્ર ત્યારે બોલ્યા: 'ત્યારે હું ક્ષત્રિય હતો. બ્રાહ્મણ થવાની ઇચ્છાથી મેં ભવની આરાધના કરી; તેમની કૃપાથી મને દુર્લભ અને મહાન બ્રાહ્મણત્વ પ્રાપ્ત થયું.'
13.49.17
असितो देवलश्चैव प्राह पाण्डुसुतं नृपम् ॥ १३.४९.१७ ॥
અસિત અને દેવલે પણ પાંડુપુત્ર રાજાને કહ્યું.
13.49.18
शापाच्छक्रस्य कौन्तेय विभो धर्मोऽनशत्तदा ।
तन्मे धर्मं यशश्चाग्र्यमायुश्चैवाददत्प्रभुः ॥ १३.४९.१८ ॥
હે કૌંતેય, હે વિભુ, ઇન્દ્રના શાપથી ત્યારે ધર્મ નષ્ટ થયો. તે પ્રભુએ મને ધર્મ, યશ અને શ્રેષ્ઠ આયુષ્ય પણ આપ્યું.
13.49.19
ऋषिर्गृत्समदो नाम शक्रस्य दयितः सखा ।
प्राहाजमीढं भगवान्बृहस्पतिसमद्युतिः ॥ १३.४९.१९ ॥
ઇન્દ્રના પ્રિય મિત્ર ગૃત્સમદ નામના ઋષિએ અજમીઢને કહ્યું; તે બૃહસ્પતિ સમાન તેજસ્વી હતા.
13.49.20
वरिष्ठो नाम भगवांश्चाक्षुषस्य मनोः सुतः ।
शतक्रतोरचिन्त्यस्य सत्रे वर्षसहस्रिके ॥ १३.४९.२० ॥
ચાક્ષુષ મનુના પુત્ર ભગવાન વરિષ્ઠ, અચિંત્ય શતક્રતુના હજાર વર્ષના સત્રમાં હતા.
13.49.21
वर्तमानेऽब्रवीद्वाक्यं साम्नि ह्युच्चारिते मया ।
रथन्तरे द्विजश्रेष्ठ न सम्यगिति वर्तते ॥ १३.४९.२१ ॥
યજ્ઞ ચાલતો હતો ત્યારે, મેં સામ ઉચ્ચાર્યું ત્યારે તેમણે કહ્યું — “હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, રથંતરમાં આ બરાબર નથી થતું.”
13.49.22
समीक्षस्व पुनर्बुद्ध्या पापं त्यक्त्वा द्विजोत्तम ।
अयज्ञवाहिनं पापमकार्षीस्त्वं सुदुर्मते ॥ १३.४९.२२ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, પાપ છોડીને ફરી બુદ્ધિથી વિચાર કર. હે દુર્બુદ્ધિ, તેં યજ્ઞથી દૂર લઈ જતું પાપ કર્યું છે.
13.49.23
एवमुक्त्वा महाक्रोधः प्राह शम्भुं पुनर्वचः ।
प्रज्ञया रहितो दुःखी नित्यभीतो वनेचरः ॥ १३.४९.२३ ॥
એમ કહીને, મહાક્રોધ સાથે તેણે શંભુને ફરી આ વચનો કહ્યાં — પ્રજ્ઞાહીન, દુઃખી, સદા ભયભીત, વનમાં ફરનાર.
13.49.24
दशवर्षसहस्राणि दशाष्टौ च शतानि च ।
नष्टपानीयपवने मृगैरन्यैश्च वर्जिते ॥ १३.४९.२४ ॥
દસ હજાર વર્ષ અને અઢારસો વર્ષ — પાણી વિનાના, પવનથી ભરેલા, હરણો અને અન્ય પ્રાણીઓ વડે ત્યજાયેલા સ્થાનમાં.
13.49.25
अयज्ञीयद्रुमे देशे रुरुसिंहनिषेविते ।
भविता त्वं मृगः क्रूरो महादुःखसमन्वितः ॥ १३.४९.२५ ॥
યજ્ઞવૃક્ષો વિનાના, રુરુ હરણ અને સિંહોથી વસેલા તે દેશમાં તું મહાદુઃખથી યુક્ત ક્રૂર મૃગ થઈશ.
13.49.26
तस्य वाक्यस्य निधने पार्थ जातो ह्यहं मृगः ।
ततो मां शरणं प्राप्तं प्राह योगी महेश्वरः ॥ १३.४९.२६ ॥
તે વચનના અંતે, હે પાર્થ, હું મૃગ રૂપે જન્મ્યો. ત્યારે શરણે આવેલા મને યોગી મહેશ્વરે કહ્યું.
13.49.27
अजरश्चामरश्चैव भविता दुखवर्जितः ।
साम्यं ममास्तु ते सौख्यं युवयोर्वर्धतां क्रतुः ॥ १३.४९.२७ ॥
તું જરારહિત, અમર અને દુઃખરહિત થઈશ. મારી સાથે તારું સામ્ય હો; તમારા બંનેનું સુખ અને યજ્ઞ વધો.
13.49.28
अनुग्रहानेवमेष करोति भगवान्विभुः ।
अयं धाता विधाता च सुखदुःखे च सर्वदा ॥ १३.४९.२८ ॥
આ રીતે આ ભગવાન વિભુ અનુગ્રહ કરે છે. એ જ ધાતા અને વિધાતા છે, અને સદા સુખ-દુઃખ પણ એ જ આપે છે.
13.49.29
अचिन्त्य एष भगवान्कर्मणा मनसा गिरा ।
न मे तात युधिश्रेष्ठ विद्यया पण्डितः समः ॥ १३.४९.२९ ॥
આ ભગવાન કર્મ, મન અને વાણીથી અચિંત્ય છે. હે તાત, હે યુધિષ્ઠિર શ્રેષ્ઠ, વિદ્યામાં પણ હું તેમની સમાન પંડિત નથી.
13.49.30
वासुदेवस्तदोवाच पुनर्मतिमतांवरः ।
सुवर्णाक्षो महादेवस्तपसा तोषितो मया ॥ १३.४९.३० ॥
ત્યારે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ વાસુદેવે ફરી કહ્યું: સુવર્ણનેત્ર મહાદેવ મારા તપથી પ્રસન્ન થયા.
13.49.31
ततोऽथ भगवानाह प्रीतो मा वै युधिष्ठिर ।
अर्थात्प्रियतरः कृष्ण मत्प्रसादाद्भविष्यसि ॥ १३.४९.३१ ॥
પછી ભગવાને પ્રસન્ન થઈને કહ્યું: હે યુધિષ્ઠિર, હે કૃષ્ણ, મારી કૃપાથી તું ધનથી પણ વધુ પ્રિય થઈશ.
13.49.32
अपराजितश्च युद्धेषु तेजश्चैवानलोपमम् ।
एवं सहस्रशश्चान्यान्महादेवो वरं ददौ ॥ १३.४९.३२ ॥
યુદ્ધોમાં અજેયતા અને અગ્નિ સમાન તેજ, એ જ રીતે મહાદેવે હજારો બીજા વરદાન પણ આપ્યા.
13.49.33
मणिमन्थेऽथ शैले वै पुरा सम्पूजितो मया ।
वर्षायुतासहस्राणां सहस्रं शतमेव च ॥ १३.४९.३३ ॥
પૂર્વે મણિમંથ પર્વત પર મેં તેમની પૂજા કરી હતી; હજારો વર્ષો સુધી, હજાર અને સો.
13.49.34
ततो मां भगवान्प्रीत इदं वचनमब्रवीत् ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते यस्ते मनसि वर्तते ॥ १३.४९.३४ ॥
પછી ભગવાને પ્રસન્ન થઈને મને કહ્યું: તારું કલ્યાણ થાઓ; તારા મનમાં જે વરદાન હોય તે માગ.
13.49.35
ततः प्रणम्य शिरसा इदं वचनमब्रवम् ।
यदि प्रीतो महादेवो भक्त्या परमया प्रभुः ॥ १३.४९.३५ ॥
પછી મસ્તક નમાવીને મેં આ વચન કહ્યું: હે મહાદેવ, હે પ્રભુ, જો મારી પરમ ભક્તિથી આપ પ્રસન્ન હો,
13.49.36
नित्यकालं तवेशान भक्तिर्भवतु मे स्थिरा ।
एवमस्त्विति भगवांस्तत्रोक्त्वान्तरधीयत ॥ १३.४९.३६ ॥
હે ઈશાન, આપ પ્રત્યેની મારી ભક્તિ સદા સ્થિર રહે. "એમ જ થાઓ" એમ કહીને ભગવાન ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા.
13.49.37
ममाष्टगुणमैश्वर्यं दत्तं भगवता पुरा ।
यत्नेनान्येन बलिना वाराणस्यां युधिष्ठिर ॥ १३.४९.३७ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, પૂર્વે વારાણસીમાં ભગવાને મને આઠ ગુણોવાળું ઐશ્વર્ય આપ્યું હતું; બીજા એક બળવાને પ્રયત્નથી તે મેળવ્યું.
13.49.38
चतुःषष्ट्यङ्गमददत्कलाज्ञानं ममाद्भुतम् ।
सरस्वत्यास्तटे तुष्टो मनोयज्ञेन पाण्डव ॥ १३.४९.३८ ॥
હે પાંડવ, સરસ્વતીના તટે મનોયજ્ઞથી પ્રસન્ન થઈને તેમણે મને ચોસઠ અંગોવાળું અદ્ભુત કલાજ્ઞાન આપ્યું.
13.49.39
तुल्यं मम सहस्रं तु सुतानां ब्रह्मवादिनाम् ।
आयुश्चैव सपुत्रस्य संवत्सरशतायुतम् ॥ १३.४९.३९ ॥
મારા જેવા બ્રહ્મવાદી હજાર પુત્રો થશે; પુત્રો સહિત મારું આયુષ્ય દસ હજાર સો વર્ષનું થશે.
13.49.40
प्रसाद्येह पुरा शर्वं मनसाऽचिन्तयं नृप ।
महातपा महातेजा महायोगी महायशाः ॥ १३.४९.४० ॥
હે રાજા, પૂર્વે અહીં શર્વ (શિવ)ને પ્રસન્ન કરીને મેં મનમાં વિચાર્યું — મહાતપસ્વી, મહાતેજસ્વી, મહાયોગી, મહાયશસ્વી.
13.49.41
वेदव्यासः श्रियावासो ब्राह्मणः करुणान्वितः ।
अप्यसावीप्सितः पुत्रो मम स्याद्वै महेश्वरात् ॥ १३.४९.४१ ॥
વેદવ્યાસ — શ્રીનું આશ્રયસ્થાન, બ્રાહ્મણ, કરુણાવાળા — મહેશ્વર પાસેથી શું મારો ઇચ્છિત પુત્ર થશે?
13.49.42
इति मत्वा हृदि मतं प्राह मां सुरसत्तमः ।
मयि सम्भावना यास्याः फलात्कृष्णो भविष्यति ॥ १३.४९.४२ ॥
એમ હૃદયમાં વિચારી, મારો અભિપ્રાય જાણીને સુરશ્રેષ્ઠે મને કહ્યું — મારા પ્રત્યેની અપેક્ષાના ફળ રૂપે કૃષ્ણ થશે.
13.49.43
सावर्णस्य मनोः सर्गे सप्तर्षिश्च भविष्यति ।
वेदानां च स वै वक्ता कुरुवंशकरस्तथा ॥ १३.४९.४३ ॥
સાવર્ણ મનુના સર્ગમાં તેઓ સપ્તર્ષિઓમાંના એક થશે. તેઓ જ વેદોના વક્તા અને કુરુવંશના સર્જક થશે.
13.49.44
इतिहासस्य कर्ता च पुत्रस्ते जगतो हितः ।
भविष्यति महेन्द्रस्य दयितः स महामुनिः ॥ १३.४९.४४ ॥
તેઓ ઇતિહાસના રચયિતા થશે. તમારા પુત્ર થઈને જગતનું હિત કરશે. તે મહામુનિ મહેન્દ્રના પ્રિય થશે.
13.49.45
अजरश्चामरश्चैव पराशर सुतस्तव ।
एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत।
युधिष्ठिर महायोगी वीर्यवानक्षयोऽव्ययः ॥ १३.४९.४५ ॥
પરાશર, તમારો પુત્ર અજર અને અમર થશે. આમ કહીને તે ભગવાન ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા. યુધિષ્ઠિર, તે મહાયોગી વીર્યવાન, અક્ષય અને અવ્યય હશે.
13.49.46
अचोरश्चोरशङ्कायां शूले भिन्नो ह्यहं तदा ॥ १३.४९.४६ ॥
હું ચોર ન હોવા છતાં, ચોરીની શંકાથી ત્યારે મને શૂળી પર ચડાવવામાં આવ્યો.
13.49.47
तत्रस्थेन स्तुतो देवः प्राह मां वै नरेश्वर ।
मोक्षं प्राप्स्यसि शूलाच्च जीविष्यसि समार्बुदम् ॥ १३.४९.४७ ॥
ત્યાં જ રહીને મેં સ્તુતિ કરી ત્યારે દેવે મને કહ્યું, "હે નરેશ્વર, તમને શૂળીથી મુક્તિ મળશે અને તમે અર્બુદ વર્ષો સુધી જીવશો."
13.49.48
रुजा शूलकृता चैव न ते विप्र भविष्यति ।
आधिभिर्व्याधिभिश्चैव वर्जितस्त्वं भविष्यति ॥ १३.४९.४८ ॥
હે વિપ્ર, શૂળથી થયેલી પીડા તમને નહીં થાય. માનસિક અને શારીરિક રોગોથી તમે મુક્ત રહેશો.
13.49.49
पादाच्चतुर्थात्सम्भूत आत्मा यस्मान्मुने तव ।
त्वं भविष्यस्यनुपमो जन्म वै सफलं कुरु ॥ १३.४९.४९ ॥
હે મુનિ, તારો આત્મા ચોથા પાદમાંથી ઉત્પન્ન થયો છે, તેથી તું અનુપમ થઈશ; તારો જન્મ સફળ કર.
13.49.50
तीर्थाभिषेकं सकलं त्वमविघ्नेन चाप्स्यसि ।
स्वर्गं चैवाक्षयं विप्र विदधामि तवोर्जितम् ॥ १३.४९.५० ॥
તને બધાં તીર્થોમાં વિઘ્ન વિના સ્નાન મળશે; હે વિપ્ર, હું તને અક્ષય અને મહાન સ્વર્ગ આપું છું.
13.49.51
एवमुक्त्वा तु भगवान्वरेण्यो वृषवाहनः ।
महेश्वरो महाराजः कृत्तिवासा महाद्युतिः।
सगणो दैवतश्रेष्ठस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ १३.४९.५१ ॥
આમ કહીને વૃષવાહન, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, મહેશ્વર, મહારાજ, કૃત્તિવાસ, મહાતેજસ્વી ભગવાન પોતાના ગણો સાથે ત્યાં જ અંતર્ધાન થઈ ગયા.
13.49.52
विश्वामित्राभ्यनुज्ञातो ह्यहं पितरमागतः ।
अब्रवीन्मां ततो माता दुःखिता रुदती भृशम् ॥ १३.४९.५२ ॥
વિશ્વામિત્રની અનુમતિથી હું પિતા પાસે આવ્યો; ત્યારે દુઃખી અને અત્યંત રડતી માતાએ મને કહ્યું.
13.49.53
कौशिकेनाभ्यनुज्ञातं पुत्रं देवविभूषितम् ।
न तात तरुणं दान्तं पिता त्वां पश्यतेऽनघ ॥ १३.४९.५३ ॥
હે પુત્ર, કૌશિકની અનુમતિ પામેલા, દેવોથી શોભિત; પિતા તને જોતા નથી — હે નિર્દોષ, તું યુવાન અને સંયમી છે.
13.49.54
श्रुत्वा जनन्या वचनं निराशो गुरुदर्शने ।
नियतात्मा महादेवमपश्यं सोऽब्रवीच्च माम् ॥ १३.४९.५४ ॥
માતાના વચન સાંભળીને, ગુરુદર્શનમાં નિરાશ થઈને, સંયમી મનથી મેં મહાદેવને જોયા; અને તેમણે મને કહ્યું.
13.49.55
पिता माता च ते त्वं च पुत्र मृत्युविवर्जिताः ।
भविष्यथ विश क्षिप्रं द्रष्टासि पितरं क्षये ॥ १३.४९.५५ ॥
પિતા, માતા અને તું, હે પુત્ર, મૃત્યુથી મુક્ત રહેશો. ઝડપથી પ્રવેશ કર, તે નિવાસમાં તું તારા પિતાને જોઈશ.
13.49.56
अनुज्ञातो भगवता गृहं गत्वा युधिष्ठिर ।
अपश्यं पितरं तात इष्टिं कृत्वा विनिःसृतम्।
उपस्पृश्य गृहीत्वेध्मं कुशांश्च शरणाकुरून् ॥ १३.४९.५६ ॥
ભગવાનની અનુમતિ લઈ ઘરે ગયો, હે યુધિષ્ઠિર. હે તાત, યજ્ઞ પૂર્ણ કરી બહાર આવતા મારા પિતાને મેં જોયા; આચમન કરી, સમિધ, કુશ અને શરણ માટે આકુર ઘાસ લઈને.
13.49.57
तान्विसृज्य च मां प्राह पिता सास्राविलेक्षणः ।
प्रणमन्तं परिष्वज्य मूर्ध्न्युपाघ्राय पाण्डव ॥ १३.४९.५७ ॥
તે મૂકીને, આંસુથી ધૂંધળી આંખોવાળા મારા પિતાએ મને કહ્યું — પ્રણામ કરતા મને આલિંગન આપીને, મસ્તક સૂંઘીને, હે પાંડવ.
13.49.58
दिष्ट्या दृष्टोसि मे पुत्र कृतविद्य इहागत ॥ १३.४९.५८ ॥
સદ્ભાગ્યે તને જોયો, પુત્ર — વિદ્યા પૂર્ણ કરીને અહીં આવ્યો છે.
13.49.59
एतान्यत्यद्भुतान्येव कर्माण्यथ महात्मनः ।
प्रोक्तानि मुनिभिः श्रुत्वा विस्मयामास पाण्डवः ॥ १३.४९.५९ ॥
મહાત્માનાં આ અતિ અદ્ભુત કર્મો મુનિઓએ કહ્યાં; સાંભળીને પાંડવ વિસ્મિત થયા.
13.49.60
ततः कृष्णोऽब्रवीद्वाक्यं पुनर्मतिमतांवरः ।
युधिष्ठिरं धर्मनिधिं पुरुहूतमिवेश्वरः ॥ १३.४९.६० ॥
ત્યારે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ કૃષ્ણે ફરી ધર્મનિધિ યુધિષ્ઠિરને વચન કહ્યું, જેમ ઈશ્વર પુરુહૂત (ઇન્દ્ર)ને કહે.
13.49.61
उपमन्युर्मयि प्राह तपन्निव दिवाकरः ।
अशुभैः पापकर्माणो ये नराः कलुषीकृताः ॥ १३.४९.६१ ॥
સૂર્ય જેવા તેજસ્વી ઉપમન્યુ મને બોલ્યા: અશુભ અને પાપકર્મોથી કલુષિત થયેલા મનુષ્યો—
13.49.62
ईशानं न प्रपद्यन्ते तमोराजसवृत्तयः। ॥ १३.४९.६२ ॥
તમસ અને રજસ ગુણોથી ભરેલા સ્વભાવવાળા લોકો ઈશાનની શરણ લેતા નથી.
13.49.63
ईश्वरं सम्प्रपद्यन्ते द्विजा भावितभावनाः ॥ १३.४९.६३ ॥
જેમની ભાવના શુદ્ધ થઈ છે એવા દ્વિજો ઈશ્વરની સંપૂર્ણ શરણ લે છે.
13.49.64
सर्वथा वर्तमानोपि यो भक्तः परमेश्वरे ।
सदृशोऽरण्यवासीनां मुनीनां भावितात्मनाम् ॥ १३.४९.६४ ॥
સર્વ રીતે જીવન જીવતો હોવા છતાં જે પરમેશ્વરનો ભક્ત છે, તે અરણ્યવાસી શુદ્ધાત્મા મુનિઓ જેવો છે.
13.49.65
ब्रह्मत्वं केशवत्वं वा शक्रत्वं वा सुरैः सह ।
त्रैलोक्यस्याधिपत्यं वा तुष्टो रुद्रः प्रयच्छति ॥ १३.४९.६५ ॥
બ્રહ્મત્વ, કેશવત્વ, અથવા દેવો સાથે ઇન્દ્રત્વ, અથવા ત્રિલોકનું આધિપત્ય—પ્રસન્ન રુદ્ર આ આપે છે.
13.49.66
मनसाऽपि शिवं तात ये प्रपद्यन्ति मानवाः ।
विधूय सर्वपापानि देवैः सह वसन्ति ते ॥ १३.४९.६६ ॥
હે વત્સ, જે માનવો મનથી પણ શિવની શરણ લે છે, તેઓ બધાં પાપ ખંખેરીને દેવો સાથે વસે છે.
13.49.67
भित्त्वाभित्त्वा च कूलानि हुत्वा सर्वमिदं जगत् ।
जयेद्देवं विरूपाक्षं न स पापेन लिप्यते ॥ १३.४९.६७ ॥
કિનારાઓને વારંવાર ભેદીને અને આ સમગ્ર જગતને હવિ તરીકે અર્પણ કરીને જે વિરૂપાક્ષ દેવને જીતે છે, તે પાપથી લિપ્ત થતો નથી.
13.49.68
सर्वलक्षणहीनोपि युक्तो वा सर्वपातकैः ।
सर्वं तुदति तत्पापं भावयञ्शिवमात्मना ॥ १३.४९.६८ ॥
સર્વ શુભ લક્ષણોથી રહિત હોય કે સર્વ મહાપાતકોથી યુક્ત હોય, આત્માથી શિવનું ધ્યાન કરનાર તે સર્વ પાપ દૂર કરે છે.
13.49.69
कीटपक्षिपतङ्गानां तिरश्चामपि केशव ।
महादेवप्रपन्नानां न भयं विद्यते क्वचित् ॥ १३.४९.६९ ॥
હે કેશવ, કીટ, પક્ષી, પતંગિયાં અને પશુઓને પણ, જેઓ મહાદેવને શરણે ગયા છે તેમને ક્યાંય ભય નથી.
13.49.70
एवमेव महादेवं भक्ता ये मानवा भुवि ।
न ते संसारवशगा इति मे निश्चिता मतिः।
ततः कृष्णोऽब्रवीद्वाक्यं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ १३.४९.७० ॥
એ જ રીતે પૃથ્વી પર જે માનવો મહાદેવના ભક્ત છે, તેઓ સંસારને વશ થતા નથી, એવો મારો નિશ્ચિત મત છે. ત્યારે કૃષ્ણે ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરને આ વચન કહ્યું.
13.49.71
आदित्यचन्द्रावनिलानलौ च ।
द्यौर्भूमिरापो वसवोऽथ विश्वे।
धाताऽर्यमा शुक्रबृहस्पती च ।
वेदा यज्ञा दक्षिणा वेदवाहाः। ॥ १३.४९.७१ ॥
સૂર્ય અને ચંદ્ર, વાયુ અને અગ્નિ, આકાશ, પૃથ્વી અને જળ, વસુઓ અને વિશ્વેદેવો, ધાતા અને અર્યમા, શુક્ર અને બૃહસ્પતિ, વેદો, યજ્ઞો, દક્ષિણાઓ અને વેદવાહકો.
13.49.72
सोमो यष्टा यच्च हव्यं हविश्च ।
रक्षा दीक्षा संयमा ये च केचित् ॥ १३.४९.७२ ॥
સોમ, યષ્ટા, હવ્ય અને હવિ, રક્ષા, દીક્ષા, સંયમો, અને જે કંઈ અન્ય છે તે.
13.49.73
स्वाहा वौषट् ब्राह्मणाः सौरभेयी ।
धर्मं चाग्र्यं कालचक्रं बलं च।
यशो दमो बुद्धिमतां स्थितिश्च ।
शुभाशुभं ये मुनयश्च सप्त ॥ १३.४९.७३ ॥
સ્વાહા, વૌષટ્, બ્રાહ્મણો, સૌરભેયી (કામધેનુ), શ્રેષ્ઠ ધર્મ, કાલચક્ર, બળ અને યશ; બુદ્ધિમાનોનો દમ અને સ્થિતિ; શુભાશુભ, અને જે સાત મુનિઓ છે.
13.49.74
अग्र्या बुद्धिर्मनसा दर्शने च ।
स्पर्शश्चाग्र्यः कर्मणां या च सिद्धिः।
गणा देवानामूष्मपाः सोमपाश्च ।
लेखाः सुयामास्तुषिता ब्रह्मकायाः ॥ १३.४९.७४ ॥
મનથી અને દર્શનમાં શ્રેષ્ઠ બુદ્ધિ; શ્રેષ્ઠ સ્પર્શ અને કર્મોની જે સિદ્ધિ; દેવગણો—ઊષ્મપ અને સોમપ; લેખ, સુયામ, તુષિત, બ્રહ્મકાય.
13.49.75
आभासुरा गन्धपा धूमपाश्च ।
वाचा विरुद्धाश्च मनोविरुद्धाः।
शुद्धाश्च निर्माणरताश्च देवाः ।
स्पर्शाशना दर्शपा आज्यपाश्च ॥ १३.४९.७५ ॥
આભાસુરો, ગંધપો, ધૂમપો; વાણીથી વિરુદ્ધ અને મનથી વિરુદ્ધ; શુદ્ધ અને સર્જનમાં રત દેવતાઓ; સ્પર્શાશન, દર્શપ અને આજ્યપ.
13.49.76
चिन्त्यद्योता ये च देवेषु मुख्या ।
ये चाप्यन्ते देवताश्चाजमीढ।
सुपर्णगन्धर्वपिशाचदानवा ।
यक्षास्तथा चारणपन्नगाश्च ॥ १३.४९.७६ ॥
જેમનું તેજ ચિંતનીય છે, જે દેવોમાં મુખ્ય છે, અને અંતે જે દેવતાઓ કહેવાય છે—હે અજમીઢ! સુપર્ણ, ગંધર્વ, પિશાચ અને દાનવો; યક્ષ, ચારણ અને પન્નગો પણ.
13.49.77
स्थूलं सूक्ष्मं मृदु चाप्यसूक्ष्मं ।
दुःखं सुखं दुःखमनन्तरं च।
साङ्ख्यं योगं तत्पराणां परं च ।
शर्वाञ्जातं विद्धि य ॥ १३.४९.७७ ॥
સ્થૂળ, સૂક્ષ્મ, મૃદુ અને અસૂક્ષ્મ પણ; દુઃખ, સુખ અને પછી દુઃખ; સાંખ્ય અને યોગ, અને તેમાં તત્પર લોકોનું પરમ; જે કંઈ ઉત્પન્ન થયું છે તે સર્વ જાણ.
13.49.78
तत्सम्भूता भूतकृतो वरेण्या ।
सर्वे देवा भुवनस्यास्य गोपाः।
आविश्येमां धरणीं येऽभ्यरक्षन् ।
पुरातनीं तस्य देवस्य सृष्टिम् ॥ १३.४९.७८ ॥
તેમનાથી ઉત્પન્ન થયેલા, પ્રાણીઓના સર્જક, શ્રેષ્ઠ એવા સર્વ દેવો આ જગતના રક્ષક છે; આ પૃથ્વીમાં પ્રવેશીને તે દેવની પ્રાચીન સૃષ્ટિનું રક્ષણ કર્યું.
13.49.79
विचिन्वन्तस्तपसा तत्स्थवीयः ।
किञ्चित्तत्त्वं प्राणहेतोर्नतोस्मि।
ददातु वेदः स वरानिहेष्टा-
नभिष्टुतोः नः प्रभुरव्ययः सदा ॥ १३.४९.७९ ॥
તપ વડે શોધનારાઓને, તેમનામાં જ અત્યંત દૃઢ રીતે સ્થિત તેમને, પ્રાણ માટે કોઈ તત્ત્વને હું નમું છું. તે અવ્યય પ્રભુ વેદ અને અહીં ઇચ્છિત વરદાન સદા આપે, અમે જે તેમની સ્તુતિ કરીએ છીએ તેમને.
13.49.80
इमं स्तवं सन्नियतेन्द्रियश्च ।
भूत्वा शुचिर्यः पुरुषः पठेत।
अभग्नयोगो नियतो मासमेकं ।
सम्प्राप्नुयादश्वमेधे फलं यत् ॥ १३.४९.८० ॥
જે પુરુષ ઇન્દ્રિયોને સારી રીતે સંયમિત રાખી, પવિત્ર થઈને, અખંડ યોગમાં નિયમિત રહી એક માસ સુધી આ સ્તવનું પઠન કરે, તે અશ્વમેધ યજ્ઞનું જે ફળ છે તે પ્રાપ્ત કરશે.
13.49.81
वेदान्कृत्स्नान्ब्राह्मणः प्राप्नुयात्तु ।
जयेन्नृपः पार्थ महीं च कृत्स्नाम्।
वैश्यो लाभं प्राप्नुयान्नैपुणं च ।
शूद्रो गतिं प्रेत्य तथा सुखं च ॥ १३.४९.८१ ॥
બ્રાહ્મણ સમગ્ર વેદો પ્રાપ્ત કરે; હે પાર્થ, રાજા સમગ્ર પૃથ્વી જીતે. વૈશ્ય લાભ અને નિપુણતા પ્રાપ્ત કરે; શૂદ્ર મૃત્યુ પછી ગતિ અને સુખ પ્રાપ્ત કરે.
13.49.82
स्तवराजमिमं कृत्वा रुद्राय दधिरे मनः ।
सर्वदोषापहं पुण्यं पवित्रं च यशस्विनः ॥ १३.४९.८२ ॥
આ સ્તવરાજની રચના કરીને તેમણે રુદ્રમાં મન સ્થાપ્યું; આ સર્વ દોષ હરનાર, પુણ્યદાયક અને પવિત્ર છે, યશસ્વી જનો માટે.
13.49.83
यावन्त्यस्य शरीरेषु रोमकूपाणि भारतः ।
तावन्त्यब्दसहस्राणि स्वर्गे वसति मानवः ॥ १३.४९.८३ ॥
હે ભારત, તેના શરીરમાં જેટલાં રોમકૂપ છે, તેટલાં હજાર વર્ષ મનુષ્ય સ્વર્ગમાં વસે છે.