મહાભારત · અધ્યાય 13.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.53.1
वैश्ययोन्यां समुत्पन्नाः शूद्रयोन्यां तथैव च ।
ब्रह्मर्षय इति प्रोक्ताः पुराणि द्विजसत्तमाः ॥ १३.५३.१ ॥
વૈશ્ય યોનિમાં અને શૂદ્ર યોનિમાં પણ એ જ રીતે જન્મેલા બ્રહ્મર્ષિ કહેવાયા છે, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો.
13.53.2
कथमेतन्महाराज तत्त्वं शंसितुमर्हसि ।
विरुद्धमिह पश्यामि वियोनौ ब्राह्मणो भवेत् ॥ १३.५३.२ ॥
હે મહારાજ, આ તત્ત્વ આપે કેવી રીતે કહેવું જોઈએ? અહીં મને વિરોધ દેખાય છે કે અયોગ્ય યોનિમાં જન્મેલો બ્રાહ્મણ કેવી રીતે હોઈ શકે.
13.53.3
अलं कौतूहलेनात्र निबोध त्वं युधिष्ठिर ।
शुभेतरं शुभं वाऽपि न चिन्तयितुमर्हसि ॥ १३.५३.३ ॥
અહીં કુતૂહલ પૂરતું છે, હે યુધિષ્ઠિર, તું સમજી લે. શુભ કે અશુભનો વિચાર તારે કરવો યોગ્ય નથી.
13.53.4
ईशन्त्यात्मन इत्येते गतिश्चैषां न सञ्जते ।
ब्रह्मभूयांस इत्येव ऋषयः श्रुतिचोदिताः ॥ १३.५३.४ ॥
આ પોતાના પર શાસન કરનારા છે; તેમની ગતિ અટકતી નથી. બ્રહ્મભૂયિષ્ઠ એ રીતે શ્રુતિ દ્વારા પ્રેરિત ઋષિઓ કહેવાયા છે.
13.53.5
निन्द्या न चैते राजेन्द्र प्रमाणं हि प्रमाणिनाम् ।
लोकोऽनुमन्यते चैतान्प्रमाणं ह्यत्र वै तपः ॥ १३.५३.५ ॥
હે રાજેન્દ્ર, એ નિંદનીય નથી; પ્રમાણવાનો માટે તેઓ જ પ્રમાણ છે. લોક તેમને માને છે, અને અહીં પ્રમાણ તો તપ જ છે.
13.53.6
एवं महात्मभिस्तात तपोज्ञानसमन्वितैः ।
प्रवर्तितानि कार्याणि प्रमाणान्येव सत्तम ॥ १३.५३.६ ॥
આ રીતે તપ અને જ્ઞાનથી યુક્ત મહાત્માઓએ કાર્યો પ્રવર્તાવ્યાં; તે જ પ્રમાણ છે, હે તાત, હે સત્તમ.
13.53.7
भार्याश्चतस्रो राजेन्द्र ब्राह्मणस्य स्वधर्मतः ।
ब्राह्मणी क्षत्रिया वैश्या शूद्रा च भरतर्षभ ॥ १३.५३.७ ॥
હે રાજેન્દ્ર, ભરતર્ષભ, બ્રાહ્મણને સ્વધર્મ પ્રમાણે ચાર પત્નીઓ હોય છે — બ્રાહ્મણી, ક્ષત્રિયા, વૈશ્યા અને શૂદ્રા.
13.53.8
राज्ञां तु क्षत्रिया वैश्या शूद्रा च भरतर्षभ ।
वैश्यस्य वैश्या विहिता शूद्रा च भरतर्षभ ॥ १३.५३.८ ॥
હે ભરતર્ષભ, રાજાઓ માટે ક્ષત્રિયા, વૈશ્યા અને શૂદ્રા પત્નીઓ વિહિત છે; વૈશ્ય માટે વૈશ્યા અને શૂદ્રા પત્નીઓ વિહિત છે.
13.53.9
शूद्रस्यैका स्मृता भार्या प्रतिलोमे तु सङ्करः ।
शूद्रायास्तु नरश्रेष्ठ चत्वारः पतयः स्मृताः ॥ १३.५३.९ ॥
શૂદ્રને એક જ પત્ની સ્મૃત છે; પ્રતિલોમમાં સંકર ઉત્પન્ન થાય છે. હે નરશ્રેષ્ઠ, શૂદ્રાને ચાર પતિ સ્મૃત છે.
13.53.10
वर्णोत्तमायास्तु पतिः सवर्णस्त्वेक एव सः ।
द्वौ क्षत्रियाया विहितौ ब्राह्मणः क्षत्रियस्तथा ॥ १३.५३.१० ॥
ઉત્તમ વર્ણની સ્ત્રીનો પતિ તેના જ વર્ણનો એક જ હોય છે; ક્ષત્રિયાને બે પતિ વિહિત છે — બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય.
13.53.11
वैश्यायास्तु नरश्रेष्ठ विहिताः पतयस्त्रयः ।
सवर्णः क्षत्रियश्चैव ब्राह्मणश्च विशाम्पते ॥ १३.५३.११ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, વૈશ્યાને ત્રણ પતિ વિહિત છે — સવર્ણ, ક્ષત્રિય અને બ્રાહ્મણ. હે વિશાંપતિ!
13.53.12
एवंविधिमनुस्मृत्य ततस्ते ऋषिभिः पुरा ।
उत्पादिता महात्मानः पुत्रा ब्रह्मर्षयः पुरा ॥ १३.५३.१२ ॥
આવી વિધિનું સ્મરણ કરીને, ત્યારે પૂર્વે ઋષિઓ દ્વારા મહાત્મા, બ્રહ્મર્ષિ પુત્રો ઉત્પન્ન કરાયા હતા.
13.53.13
पुराणाभ्यामृषिभ्यां तु मित्रेण वरुणेन च ।
वसिष्ठोऽथ तथाऽगस्त्यो बर्हिषव्यस्तथैव च ॥ १३.५३.१३ ॥
પ્રાચીન ઋષિ મિત્ર અને વરુણથી વસિષ્ઠ, અગસ્ત્ય અને બર્હિષવ્ય જન્મ્યા.
13.53.14
कक्षीवानार्ष्टिषेणश्च पुरुषः कष एव च ।
मामतेयस्य वै पुत्रा गौतमश्चात्मजाः स्मृताः ॥ १३.५३.१४ ॥
કક્ષીવાન, આર્ષ્ટિષેણ, પુરુષ અને કષ મામતેયના પુત્રો કહેવાયા છે, અને ગૌતમના પુત્રો પણ ગણાયા છે.
13.53.15
वत्सप्रियश्च भगवान्स्थूलरश्मिस्तथाक्षणिः ।
गौतमस्यैव तनया ये दास्यां जनिता ह्युत ॥ १३.५३.१५ ॥
વત્સપ્રિય, ભગવાન સ્થૂલરશ્મિ અને અક્ષણિ ગૌતમના જ પુત્રો છે, જેઓ દાસીથી જન્મ્યા.
13.53.16
कपिञ्जलादो ब्रह्मर्षिश्चाण्डाल्यामुदपद्यत ।
वैनतेयस्तथा पक्षी तुर्यायां च वसिष्ठतः ॥ १३.५३.१६ ॥
કપિંજલાદ બ્રહ્મર્ષિ ચાંડાળ સ્ત્રીથી જન્મ્યા; અને વસિષ્ઠથી ચોથી પત્નીમાં વૈનતેય નામનું પક્ષી જન્મ્યું.
13.53.17
प्रसादाच्च वसिष्ठस्य शुक्लाभ्युपगमेन च ।
अदृश्यन्त्याः पिता वैश्यो नाम्ना चित्रमुखः पुरा।
ब्राह्मणत्वमनुप्राप्तो ब्रह्मर्षित्वं च कौरव ॥ १३.५३.१७ ॥
વસિષ્ઠની કૃપાથી અને શુક્લ-સંયોગથી, અદૃશ્યંતીના પિતા ચિત્રમુખ નામના વૈશ્ય પૂર્વે બ્રાહ્મણત્વ અને બ્રહ્મર્ષિપદ પામ્યા, હે કૌરવ.
13.53.18
वैश्यश्चित्रमुखः कन्यां वसिष्ठतनयस्य वै ।
शुभां प्रादाद्यतो जातो ब्रह्मर्षिस्तु पराशरः ॥ १३.५३.१८ ॥
વૈશ્ય ચિત્રમુખે વસિષ્ઠના પુત્રને પોતાની શુભ કન્યા આપી; જેનાથી બ્રહ્મર્ષિ પરાશર જન્મ્યા.
13.53.19
तथैव दाशकन्यायां सत्यवत्यां महानृषिः ।
पराशरात्प्रसूतश्च व्यासो योगमयो मुनिः ॥ १३.५३.१९ ॥
એ જ રીતે દાશકન્યા સત્યવતીમાં મહર્ષિ પરાશરથી યોગમય મુનિ વ્યાસ ઉત્પન્ન થયા.
13.53.20
विभण्डकस्य मृग्यां च तपोयोगात्मको मुनिः ।
ऋस्यशृङ्गः समुत्पन्नो ब्रह्मचारी महायशाः ॥ १३.५३.२० ॥
વિભાણ્ડકની મૃગીમાંથી તપ અને યોગસ્વરૂપ મુનિ, બ્રહ્મચારી, મહાયશસ્વી ઋષ્યશૃંગ ઉત્પન્ન થયા.
13.53.21
शार्ङ्ग्यां च मन्दपालस्य चत्वारो ब्रह्मवादिनः ।
जाता ब्रह्मर्षयः पुण्या यैः स्तुतो हव्यवाहनः ॥ १३.५३.२१ ॥
મન્દપાલની શાર્ઙ્ગીમાંથી ચાર બ્રહ્મવાદી, પવિત્ર બ્રહ્મર્ષિઓ ઉત્પન્ન થયા; જેમના વડે હવ્યવાહન અગ્નિની સ્તુતિ થઈ.
13.53.22
द्रोणश्च स्तम्बमित्रश्च सारिसृक्वश्च बुद्धिमान् ।
जरितारिश्च विख्यातश्चत्वारः सूर्यसन्निभाः ॥ १३.५३.२२ ॥
દ્રોણ, સ્તંબમિત્ર, સારિસૃક્વ અને બુદ્ધિમાન જરિતારિ — આ ચારે વિખ્યાત, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી હતા.
13.53.23
महर्षेः कालवृक्षस्य शकुन्त्यामेव जज्ञिवान् ।
हिरण्यहस्तो भगवान्महर्षिः काञ्चनप्रभः ॥ १३.५३.२३ ॥
મહર્ષિ કાલવૃક્ષથી શકુન્તીમાં ભગવાન હિરણ્યહસ્ત જન્મ્યા; તેઓ સુવર્ણ કાંતિવાળા મહર્ષિ હતા.
13.53.24
पावकात्तात सम्भूता मनसा च महर्षयः ।
पितामहस्य राजेन्द्र पुरस्त्यपुलहादयः ॥ १३.५३.२४ ॥
હે તાત, અગ્નિથી અને પિતામહ (બ્રહ્મા)ના મનથી મહર્ષિઓ ઉત્પન્ન થયા; હે રાજેન્દ્ર, પુલસ્ત્ય, પુલહ વગેરે.
13.53.25
सावर्ण्यश्चापि राजर्षिः सवर्णायामजायत ।
मृण्मय्यां भरतश्रेष्ठ आदित्येन विवस्वता ॥ १३.५३.२५ ॥
સાવર્ણ્ય પણ રાજર્ષિ હતા; તેઓ સવર્ણાથી જન્મ્યા. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, માટીની મૂર્તિમાં આદિત્ય વિવસ્વાન દ્વારા (તેમનો જન્મ થયો).
13.53.26
शाण्डिल्यश्चाग्नितो जातः कश्यपस्याग्रजः प्रभुः ।
शरद्वतः शरस्तम्बात्कृपश्व कृपया सह ॥ १३.५३.२६ ॥
શાંડિલ્ય અગ્નિથી જન્મ્યા; તેઓ કશ્યપના મોટા ભાઈ અને પ્રભુ હતા. શરદ્વાનથી, નરકટના ઝૂંડમાંથી કૃપ જન્મ્યા; કૃપી સાથે (જન્મ્યા).
13.53.27
पद्माश्च जज्ञे राजेन्द्र सोस्यपस्य महात्मनः ।
रेणुश्च रेणुका चैव राममाता यशस्विनी ॥ १३.५३.२७ ॥
હે રાજેન્દ્ર, પદ્માઓ જન્મી; તેઓ તે મહાત્માની સંતાન હતી. રેણુ અને રેણુકા પણ જન્મ્યા — યશસ્વિની રેણુકા, રામની માતા.
13.53.28
समुनायाः समुद्भूतः सोमकेन महात्मना ।
अर्कदन्तो महानृषिः प्रथितः पृथिवीतले ॥ १३.५३.२८ ॥
સમુનાથી મહાત્મા સોમક દ્વારા (સંતાન) જન્મ્યું. અર્કદંત, મહર્ષિ, પૃથ્વીતળ પર પ્રસિદ્ધ થયા.
13.53.29
अग्नेराहवनीयाच्च द्रुपदस्येन्द्रवर्चसः ।
धृष्टद्युम्नश्च सम्भूतो वेद्यां कृष्णा च भारत ॥ १३.५३.२९ ॥
આહવનીય અગ્નિથી, ઇન્દ્ર સમાન તેજસ્વી દ્રુપદના (યજ્ઞમાંથી) ધૃષ્ટદ્યુમ્ન જન્મ્યા; હે ભારત, વેદીમાંથી કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) જન્મી.
13.53.30
व्याघ्रयोन्यां ततो जाता वसिष्ठस्य महात्मनः ।
एकोनविंशतिः पुत्राः ख्याता व्याघ्रपदादयः ॥ १३.५३.३० ॥
પછી વ્યાઘ્રયોનિમાંથી મહાત્મા વસિષ્ઠના ઓગણીસ પુત્રો જન્મ્યા; તેઓ વ્યાઘ્રપાદ વગેરે નામે પ્રસિદ્ધ છે.
13.53.31
मन्धश्च बादलोमस्च जावालिश्च महानृषिः ।
मन्युश्चैवोपमन्युश्च सेतुकर्णस्तथैव च।
एते चान्ये च विख्याताः पृथिव्यां गोत्रतां गताः ॥ १३.५३.३१ ॥
મંધ, બાદલોમ, મહર્ષિ જાબાલિ, મન્યુ અને ઉપમન્યુ, તેમજ સેતુકર્ણ; એ અને બીજા પૃથ્વી પર વિખ્યાત થઈ ગોત્રપ્રવર્તક બન્યા.
13.53.32
विश्वकाशस्य राजर्षेरैक्ष्वाकोस्तु महात्मनः ।
बालाश्वो नाम पुत्रोऽभूच्छिखां भित्त्वा विनिस्सृतः ॥ १३.५३.३२ ॥
ઇક્ષ્વાકુ વંશના રાજર્ષિ મહાત્મા વિશ્વકાશના પુત્ર બાલાશ્વ નામે થયા; તે શિખા ફાડીને બહાર નીકળ્યા.
13.53.33
मान्धाता चैव राजर्षिर्युवनाश्वेन धीमता ।
स्वयं धृतोऽथ गर्भेण दिव्यास्त्रबलसंयुतः ॥ १३.५३.३३ ॥
રાજર્ષિ માંધાતાને બુદ્ધિમાન યુવનાશ્વે પોતે ગર્ભમાં ધારણ કર્યા; તે દિવ્ય અસ્ત્રોના બળથી યુક્ત હતા.
13.53.34
गौरिकश्चापि राजर्षिश्चक्रवर्ती महायशाः ।
बाहुदायां समुत्पन्नो नद्यां राज्ञा सुबाहुना ॥ १३.५३.३४ ॥
ચક્રવર્તી અને મહાયશસ્વી રાજર્ષિ ગૌરિક પણ — રાજા સુબાહુ દ્વારા બાહુદા નદીમાં જન્મ્યા.
13.53.35
भूमेश्च पुत्रो नरकः संवर्तश्चैव पुष्कलः ।
अद्भिश्चैव महातेजा ऋषिर्गार्ग्योऽभ्यजायत ॥ १३.५३.३५ ॥
ભૂમિનો પુત્ર નરક, સંવર્ત અને પુષ્કલ; અને જળમાંથી મહાતેજસ્વી ઋષિ ગાર્ગ્ય જન્મ્યા.
13.53.36
एते चान्ये च बहवो राजन्या ब्राह्मणास्तथा ।
प्रभावेनाभिसम्भूता महर्षीणां महात्मनाम्।
नासाध्य तपसा तेषां विद्ययाऽऽत्मगुणैः परैः ॥ १३.५३.३६ ॥
આ અને બીજા ઘણા ક્ષત્રિય તથા બ્રાહ્મણો મહાત્મા મહર્ષિઓના પ્રભાવથી ઉત્પન્ન થયા; તેમને તપ, વિદ્યા અને શ્રેષ્ઠ આત્મગુણોથી કંઈ અસાધ્ય ન હતું.
13.53.37
अस्मिन्नर्थे च मनुना नीतः श्लोको नराधिप ।
धर्मं प्रणयता राजंस्तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १३.५३.३७ ॥
હે નરાધિપ યુધિષ્ઠિર! આ વિષયમાં મનુએ એક શ્લોક કહ્યો છે, જેમણે ધર્મનું પ્રવર્તન કર્યું હતું. હે રાજન, તે સાંભળ.
13.53.38
ऋषिणां च नदीनां च साधूनां च महात्मनाम् ।
प्रभवो नाधिगन्तव्यः स्त्रीणां दुश्चरितस्य च ॥ १३.५३.३८ ॥
ઋષિઓ, નદીઓ, સાધુઓ અને મહાત્માઓનો ઉદ્ભવ જાણી શકાતો નથી; સ્ત્રીઓનો અને દુરાચારનો ઉદ્ભવ પણ જાણવો યોગ્ય નથી.
13.53.39
तन्नात्र चिन्ता कर्तव्या महर्षीणां समुद्भवे ।
यथा सर्वगतो ह्यग्निस्तथा तेजो महात्मसु ॥ १३.५३.३९ ॥
તેથી મહર્ષિઓના ઉદ્ભવ વિશે ચિંતા ન કરવી; જેમ અગ્નિ સર્વવ્યાપી છે, તેમ મહાત્માઓમાં તેજ છે.