महाभारत · अध्याय 13.56

13.56.1

श्रुतं बहुविधं वृत्तं कन्यकानां महामते ।
इच्छामि योषितां श्रोतुं धर्माधर्मौ परिग्रहे ॥ १३.५६.१ ॥

हे महामते, कन्यकांचे विविध प्रकारचे आचरण मी ऐकले आहे. विवाहात स्त्रियांचा धर्म आणि अधर्म ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.

अष्टौ भार्यागमा धर्म्या नराणां दारकर्मणि ।
प्रेत्येह च हिता यास्तु सपुत्रा हव्यकव्यदाः ॥ १३.५६.२ ॥

पुरुषांच्या दारकर्मात आठ धर्म्य भार्यागम आहेत. पुत्रांसह असलेल्या त्या इहलोकी व परलोकी हितकारक असून हव्य-कव्य देणाऱ्या असतात.

साध्वी पाणिगृहीता या कौमारी पाणिवर्जिता ।
भ्रातृभार्या स्वभार्येति प्रसूयेत्पुत्रमौरसम् ॥ १३.५६.३ ॥

जी साध्वी पाणिगृहीता आहे, जी कौमारी पाणिवर्जिता आहे, जी भ्रातृभार्या आहे किंवा 'स्वभार्या' म्हणून मानली जाते, तिने औरस पुत्र प्रसवावा.

त्रयो भार्यागमा ज्ञेया यत्र धर्मो न नश्यति ।
पञ्चान्याः पश्चिमा ब्रूहि भार्यास्तासां च ये सुताः ॥ १३.५६.४ ॥

ज्यात धर्म नष्ट होत नाही असे तीन भार्यागम जाणावेत. उरलेले पाच, जे नंतरचे आहेत, ते आणि त्यांच्या भार्या व पुत्र सांगा.

सगोत्रभार्या क्रीता च परभार्या च कारिता ।
गतागता च या भार्या आश्रमादाहृता च या ॥ १३.५६.५ ॥

सगोत्र भार्या, विकत घेतलेली, परभार्या, प्रवृत्त करून आणलेली, जाऊन परत आलेली, आश्रमातून आणलेली — जी भार्या, ती (भार्यागम).

एता भार्यागमाः पञ्च पुनर्भार्या भवन्ति याः ।
एता भार्या नृणां गम्यास्तत्पुत्रा हव्यकव्यदाः ॥ १३.५६.६ ॥

हे पाच भार्यागम आहेत; जी पुनर्भार्या होते ती ही. या भार्या पुरुषांसाठी गम्य आहेत आणि त्यांचे पुत्र हव्य-कव्य देणारे होतात.