મહાભારત · અધ્યાય 13.63

13.63.1

इदं मे तत्त्वतो राजन्वक्तुमर्हसि भारत ।
अहिंसयित्वाऽपि कथं ब्रह्महत्या विधीयते ॥ १३.६३.१ ॥

હે ભરતવંશી રાજન, અહિંસા કર્યા છતાં પણ બ્રહ્મહત્યાનું વિધાન કેવી રીતે કરાય છે, તે મને તત્ત્વતઃ કહો.

व्यासमामन्त्र्य राजेन्द्र पुरा यत्पृष्टवानहम् ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि तदिहैकमनाः शृणु ॥ १३.६३.२ ॥

હે રાજેન્દ્ર, પૂર્વે મેં વ્યાસને બોલાવીને જે પૂછ્યું હતું, તે હું તને કહીશ; અહીં એકાગ્ર મનથી સાંભળ.

चतुर्थस्त्वं वसिष्ठस्य तत्त्वमाख्याहि मे मुने ।
अहिंसयित्वा केनेह ब्रह्महत्या विधीयते ॥ १३.६३.३ ॥

હે મુનિ, તું વસિષ્ઠનો ચોથો છે; અહીં અહિંસા કર્યા વિના કોના દ્વારા બ્રહ્મહત્યાનું વિધાન થાય છે, તે તત્ત્વ મને કહે.

इति पृष्टो मया राजन्पराशरशरीरजः ।
अब्रवीन्निपुणो धर्मे निःसंशयमनुत्तमम् ॥ १३.६३.४ ॥

હે રાજન, મેં આ રીતે પૂછ્યું ત્યારે પરાશરના શરીરમાંથી જન્મેલા, ધર્મમાં નિપુણ તેમણે નિઃસંશય અનુત્તમ ઉત્તર આપ્યો.

ब्राह्मणं स्वयमाहूय भिक्षार्थे कृशवृत्तिनम् ।
ब्रूयान्नास्तीति यः पश्चात्तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम् ॥ १३.६३.५ ॥

પોતે બોલાવીને ભિક્ષા માટે આવેલા કૃશ-વૃત્તિવાળા બ્રાહ્મણને જે પછી "નથી" કહે, તેને બ્રહ્મઘાતી જાણવો.

मध्यस्थस्येह विप्रस्य योऽनूचानस्य भारत ।
वृत्तिं हरति दुर्बुद्धिस्तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम् ॥ १३.६३.६ ॥

હે ભરતવંશી, અહીં જે દુર્બુદ્ધિ મધ્યસ્થ, વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણની આજીવિકા હરી લે છે, તેને બ્રહ્મઘાતી જાણવો.

गोकुलस्य तृषार्तस्य जलार्थमभिधावतः ।
उत्पादयति यो विघ्नं तं विद्या ह्मघातिनम् ॥ १३.६३.७ ॥

તરસથી પીડાતા ગોકુળને પાણી માટે દોડતા જે વિઘ્ન ઊભું કરે છે, તેને બ્રહ્મઘાતી જાણવો.

यः प्रवृत्तां श्रुतिं सम्यकू शास्त्र वा मुनिभिः कृतम् ।
दूषयत्यनभिज्ञाय तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम् ॥ १३.६३.८ ॥

મુનિઓએ રચેલી પ્રવૃત્ત શ્રુતિ કે શાસ્ત્રને અજ્ઞાનથી જે દૂષિત કરે છે, તેને બ્રહ્મઘાતી જાણવો.

आत्मजां रूपसम्पन्नां महतीं सदृशे वरे ।
न प्रयच्छति यः कन्यां तं विद्याद्ब्रह्मधातिनम् ॥ १३.६३.९ ॥

રૂપવતી, વિવાહયોગ્ય પોતાની પુત્રીને જે યોગ્ય વરને આપતો નથી, તેને બ્રહ્મઘાતી જાણવો.

अधर्मनिरतो मूढो मिथ्या यो वै द्विजातिषु ।
दद्यान्मर्मातिगं शोकं तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम् ॥ १३.६३.१० ॥

અધર્મમાં રત મૂઢ જે દ્વિજો પ્રત્યે જૂઠું વર્તન કરીને મર્મને વીંધતો શોક આપે છે, તેને બ્રહ્મઘાતી જાણવો.

चक्षुषा विप्रहीणस्य पङ्गुलस्य जडस्य वा ।
हरेत यो वै सर्वस्वं तं विद्या घातिनम् ॥ १३.६३.११ ॥

આંખ વિનાના, લંગડા કે અસહાય વ્યક્તિનું સર્વસ્વ જે હરી લે છે, તેને ઘાતક જાણવો.

आश्रमे वा वने वाऽपि ग्रामे वा यदि वा पुरे ।
अग्निं समुत्सृजेन्मोहात्तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम् ॥ १३.६३.१२ ॥

આશ્રમમાં, વનમાં, ગામમાં કે નગરમાં જે મોહથી અગ્નિને ઓલવાવા દે છે, તેને બ્રહ્મઘાતી જાણવો.