ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.63

13.63.1

इदं मे तत्त्वतो राजन्वक्तुमर्हसि भारत ।
अहिंसयित्वाऽपि कथं ब्रह्महत्या विधीयते ॥ १३.६३.१ ॥

ਹੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਨ, ਅਹਿੰਸਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ।

व्यासमामन्त्र्य राजेन्द्र पुरा यत्पृष्टवानहम् ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि तदिहैकमनाः शृणु ॥ १३.६३.२ ॥

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇੱਥੇ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।

चतुर्थस्त्वं वसिष्ठस्य तत्त्वमाख्याहि मे मुने ।
अहिंसयित्वा केनेह ब्रह्महत्या विधीयते ॥ १३.६३.३ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹੈਂ; ਇੱਥੇ ਅਹਿੰਸਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਤੱਤ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।

इति पृष्टो मया राजन्पराशरशरीरजः ।
अब्रवीन्निपुणो धर्मे निःसंशयमनुत्तमम् ॥ १३.६३.४ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ब्राह्मणं स्वयमाहूय भिक्षार्थे कृशवृत्तिनम् ।
ब्रूयान्नास्तीति यः पश्चात्तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम् ॥ १३.६३.५ ॥

ਆਪ ਬੁਲਾ ਕੇ ਭਿੱਖਿਆ ਲਈ ਆਏ ਗ਼ਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ "ਨਹੀਂ ਹੈ" ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਘਾਤੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

मध्यस्थस्येह विप्रस्य योऽनूचानस्य भारत ।
वृत्तिं हरति दुर्बुद्धिस्तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम् ॥ १३.६३.६ ॥

ਹੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਮੱਧਸਥ, ਵੇਦਜ੍ਞ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਘਾਤੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

गोकुलस्य तृषार्तस्य जलार्थमभिधावतः ।
उत्पादयति यो विघ्नं तं विद्या ह्मघातिनम् ॥ १३.६३.७ ॥

ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ ਗਊਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਈ ਦੌੜਦੇ ਵੇਲੇ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆਰਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

यः प्रवृत्तां श्रुतिं सम्यकू शास्त्र वा मुनिभिः कृतम् ।
दूषयत्यनभिज्ञाय तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम् ॥ १३.६३.८ ॥

ਮੁਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਹੋਈ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸ਼ਰੁਤੀ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਕਾਰਨ ਜੋ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆਰਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

आत्मजां रूपसम्पन्नां महतीं सदृशे वरे ।
न प्रयच्छति यः कन्यां तं विद्याद्ब्रह्मधातिनम् ॥ १३.६३.९ ॥

ਰੂਪਵਾਨ, ਵਿਆਹ ਯੋਗ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਜੋ ਯੋਗ ਵਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆਰਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

अधर्मनिरतो मूढो मिथ्या यो वै द्विजातिषु ।
दद्यान्मर्मातिगं शोकं तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम् ॥ १३.६३.१० ॥

ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਮੂਰਖ ਜੋ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ ਮਰਮ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਸੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆਰਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

चक्षुषा विप्रहीणस्य पङ्गुलस्य जडस्य वा ।
हरेत यो वै सर्वस्वं तं विद्या घातिनम् ॥ १३.६३.११ ॥

ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੀਣ, ਲੰਗੜੇ ਜਾਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਜੋ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਘਾਤਕ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

आश्रमे वा वने वाऽपि ग्रामे वा यदि वा पुरे ।
अग्निं समुत्सृजेन्मोहात्तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम् ॥ १३.६३.१२ ॥

ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆਰਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।